କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟୋ ଵିନିଶ୍ଚସ୍ଯ ପୁନଶ୍ଚୈନଂ ଵୃକୋଦରଃ । ଜଗ୍ରାହ ଜଯତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କେଶେଷ୍ଵେଵ ଭୃଶଂ ତଦା ।। 36
କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ବୃକୋଦର, ସବୁଠାରୁ ଜିତୁଥିବା ଭୀମ, ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର କେଶ ଦରୁଣ ଭାବେ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କୀଚକଂ ଭୀମୋ ଵିରରାଜ ମହାବଲଃ । ଆମିଷାର୍ଥେ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଶାର୍ଦୂଲୋ ମୃଗଯୂଥପମ୍ ।। 37
କିଚକଙ୍କୁ ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବାଘ ଶିକାର ପାଇଁ ଝୁଣ୍ଡର ମୁଖିଆକୁ ଧରି ଗର୍ବିତ ହୁଏ।
ପୁନଶ୍ଚାତିବଲସ୍ତତ୍ର କୀଚକୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛନ୍ନେଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପାଣ୍ଡଵେନ ତରସ୍ଵିନା ।। 38
ସେଠାରେ ପୁଣିଥରେ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା କିଚକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ।
ମୁଷ୍ଟିନା ଭୀମସେନେନ ଶିରସ୍ଯଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। କୀଚକୋ ଵୃତ୍ତରକ୍ତାକ୍ଷୋ ଗତାସୁରପତଦ୍ଭୁଵି ।। 39
ଭୀମସେନଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ପାଇ, କିଚକ ତାଙ୍କର ଆଖି ଲାଲ ଓ ଘୁରୁଘୁରୁ ହୋଇ, ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ମାଟିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ।
ଆସ୍ଯେ ପାଣୀ ଚ ପାଦୌ ଚ ଶିରୋଗ୍ରୀଵାଂ ସକୁଣ୍ଡଲାମ୍ । କାଯେ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ମୃଦିତ୍ଵାଽଙ୍ଗାନି ସର୍ଵଶଃ ।। 40
ସେ ତାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାକୁ ଦେହ ଭିତରେ ଚେପିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ସ ତଂ ମଥିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ମାଂସପିଣ୍ଡମଥାକରୋତ୍ ।। 41
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେଉଁଠିକୁ ଏକ ମାଂସପିଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରିଦେଲେ।
ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ସ୍ଵଯମୁଜ୍ଜ୍ଵାଲ୍ଯ ପାଣିସଂଘର୍ଷଜଂ ବଲୀ। କଷ୍ଣାଯୈ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ ।। 42
ସେଠାରେ ଭୀମସେନ ନିଜ ହାତ ଘସି ଆଗୁନି ଜଳାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ଆଗୁନି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାତେଜା ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଯୋଷିତାଂ ଵରାମ୍। ତ୍ଵଯି କାମୁକମତ୍ଯନ୍ତଂ ପାପିନଂ ପାରଦାରିକମ୍। ପଶ୍ଯୈନମେହି ପାଞ୍ଚାଲି କାମୁକୋଽଯଂ ମଯା ହତଃ ।। 43
ତାପରେ ତେଜସ୍ବୀ ଭୀମସେନ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପଞ୍ଚାଳୀ, ଦେଖ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ତୋତେ ଅନ୍ୟର ଘରବାଳି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଚାହିଁଥିଲା—ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେଇଛି।"
ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ ସୁକେଶାନ୍ତେ ଯେ ତ୍ଵାଂ ଶୀଲସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଏଵଂ ସ୍ଵପନ୍ତି ତେ ଭୀରୁ ଶେତେଽଯଂ କୀଚକୋ ଯଥା। ଯସ୍ତ୍ଵାମଭ୍ଯହନଦ୍ଭଦ୍ରେ ପଦା ଭୂମୌ ନିପାତ୍ଯ ଚ ।। 44
ହେ ଭୟଭୀତ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯେମାନେ ତୋତେ ନୀତିବାନ୍ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି କେଶ ଥିବା ମହିଳା ଭାବେ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୀଚକଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡ଼ିବେ। ଯିଏ ତୋତେ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଇଥିଲା, ସେ କୀଚକ ଏଭଳି ଶୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତଂ ତଦା। ଵିଜ୍ଞାପନାର୍ଥମନ୍ଯେଷାଂ ଵିରରାମ ମହାହଵମ୍ ।। 45
ଏଭଳି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ମହାସଂଗ୍ରାମରୁ ବିରତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ କୀଚକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛି।
ତଥା ସ କୀଚକଂ ହତ୍ଵା ଗତ୍ଵା ରୋଷସ୍ଯ ନିଷ୍କୃତିମ୍। ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପଶ୍ଚାତ୍କ୍ଷିପ୍ରମାଯାନ୍ମହାନସମ୍ ।। 46
ଏଭଳି କୀଚକଙ୍କୁ ମାରି ରୋଷ ଶାନ୍ତ କରି, ଭୀମ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କଥା କହିଲେ ଏବଂ ତାପରେ ତୁରନ୍ତ ରସୋଇଘରକୁ ଚଲିଗଲେ।
ସ୍ନାତ୍ଵାଽନୁଲେପନଂ କୃତ୍ଵା ଵ୍ଯାପୂର୍ଯ ଚ ମନୋରଥମ୍। ସୁଖୋପଵିଷ୍ଟଃ ଶଯନେ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ ।। 47
ସ୍ନାନ କରି, ଦେହରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ନିଜ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂରଣ କରି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରତାପୀ ଭୀମ ଆରାମରେ ଶଯ୍ୟାରେ ବସିଲେ।
ତତଃ କୃଷ୍ଣା ଯଦା ମେନେ ଗତଂ ଭୀମଂ ମହାନସମ୍ । କୀଚକଂ ଘାତଯିତ୍ଵା ଚ ଦ୍ରୌପଦୀ ଯୋଷିତାଂ ଵରା। ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ଗତସଂତ୍ରାସା ସଭାପାଲାନୁଵାଚ ହ ।। 48
ତାପରେ, କୃଷ୍ଣା ଜାଣିଲେ ଯେ ଭୀମ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରି ରସୋଇଘର ଛାଡ଼ିଦେଇଛନ୍ତି। ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ଦ୍ରୌପଦୀ ଆନନ୍ଦିତ ଓ ଭୟମୁକ୍ତ ହୋଇ ସଭାର ପାଳମାନେଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୀଚକୋ ନିହତଃ ଶେତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ ପତିଭିର୍ମମ। ପରସ୍ତ୍ରୀକାମସଂତପ୍ତଂ ସମାଗଚ୍ଛନ୍ତ ପଶ୍ଯତ ।। 49
"ମୋର ଗନ୍ଧର୍ବ ସ୍ୱାମୀମାନେ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି! ଆସନ୍ତୁ ଏବଂ ଦେଖନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟର ଘରବାଳି ପାଇଁ ଲାଲସା କରୁଥିବା ଏହି କୀଚକ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଛି।"
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଭାଷିତଂ ତସ୍ଯା ନର୍ତନାଗାରରକ୍ଷିଣଃ । ସହସୈଵ ସମୁତ୍ତସ୍ଥୁରୁଲ୍କାମାଦାଯ ସର୍ଵଶଃ ।। 50
ତାଙ୍କର କଥା ଶୁଣି ନୃତ୍ୟଶାଳାର ସମସ୍ତ ପାଳମାନେ ତୁରନ୍ତ ଉଠିଗଲେ ଏବଂ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ହାତରେ ମଶାଳ ନେଇଲେ।
ତସ୍ଯାସ୍ତଂ ନିହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୀଚକସ୍ଯ ସହୋଦରାଃ। ତତୋ ଗତ୍ଵା ତୁ ତଦ୍ଵେଶ୍ମ କୀଚକଂ ଵିନିପାତିତମ୍। ଗତାସୁଂ ଦଦୃଶୁର୍ଭୂମୌ ରୁଧିରେଣ ସମୁକ୍ଷିତମ୍ ।। 51
କୀଚକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ ସେଠାକୁ ଗଲେ ଏବଂ ଦେଖିଲେ କୀଚକ ରକ୍ତରେ ଭିଜି ଭୂମିରେ ନିର୍ଜୀବ ଶୋଇଛନ୍ତି।
ପାର୍ଷ୍ଣିପାମିଶିରୋହୀନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ଵିସ୍ମିତାଽଭଵନ୍ ।। 52
ତାଙ୍କର ପାଦ, ହାତ, ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳା ନଥିବା ଦେଖି ସେମାନେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟଚକିତ ହେଲେ।
କ୍ଵାସ୍ଯ ଗ୍ରୀଵା କ୍ଵ ଚରମୌ କ୍ଵ ପାମୀ କ୍ଵ ଶିରଃ କ୍ଵ ଦୃକ୍ । ଇତି ସ୍ମ ତେ ପରୀକ୍ଷନ୍ତେ ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତଂ ତଦା ।। 53
"ତାଙ୍କର ଗଳା କେଉଁଠି? ହାତ କେଉଁଠି? ପାଦ, ମୁଣ୍ଡ, ଆଖି କେଉଁଠି?"—ଏଭଳି ସେମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ମୃତ କୀଚକଙ୍କୁ ତଦନ୍ତ କରିଲେ।
ଅମାନୁଷଂ କୃତଂ କର୍ମ ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିନିପାତିତମ୍ । ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ତତଃ ସର୍ଵେ ପରଂ ଵିସ୍ମଯମାଗତାଃ ।। 54
ଏଭଳି ଅମାନବୀୟ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ଏବଂ କୀଚକଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରିଲେ।
ତତ୍କାଲେ ତୁ ସମାଗମ୍ଯ ସର୍ଵେ ତତ୍ରାସ୍ଯ ବାନ୍ଧଵାଃ । ରୁରୁଦୁଃ କୀଚକଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପରିଵାର୍ଯୋପତସ୍ଥିରେ ।। 1
ସେଇ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ଏକଠା ହୋଇ କୀଚକଙ୍କୁ ଘେରି ଦେଖି ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ।
ସର୍ଵେ ସଂହୃଷ୍ଟରୋମାଣଃ ସଂତ୍ରସ୍ତାଃ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ କୀଚକମ୍। ତଥା ସଂଭୁଗ୍ନସର୍ଵାଙ୍ଗଂ କୂର୍ମଂ ସ୍ଥଲ ଇଵୋଦ୍ଧୃତମ୍ ।। 2
ସମସ୍ତଙ୍କ ଲୋମ ଦଢ଼ିଯାଇଥିଲା, ଭୟରେ ତାଙ୍କର ହୃଦୟ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହେଉଥିଲା। ସେମାନେ ଦେଖିଲେ କୀଚକଙ୍କ ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଛି, ଯେପରି ଏକ କଚ୍ଛପ ମାଟି ଉପରେ ଟାଣି ଆଣାଯାଇଛି।
ପୋଥିତଂ ଭୀମସେନେନ ମହେନ୍ଦ୍ରେଣେଵ ଦାନଵମ୍। କୀଚକଂ ବଲସଂମତ୍ତଂ ଦୁର୍ଧର୍ଷଂ ଯେନ କେନ ଚିତ୍ ।। 3
ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ଓ ଅଦମ୍ୟ କୀଚକଙ୍କୁ ଭୀମସେନ ଏଭଳି ପିଟିଲେ, ଯେପରି ମହେନ୍ଦ୍ର ଏକ ଦାନବକୁ ଦଳନ କରନ୍ତି।
ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା କୀଚକଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ସଂସ୍କାରଯିତୁମିଚ୍ଛନ୍ତୋ ବହିର୍ନେତୁଂ ପ୍ରଚକ୍ରମୁଃ ।। 4
ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ମୃତ କୀଚକଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ଶୁଣି, ତାଙ୍କ ଆତ୍ମୀୟମାନେ ତାଙ୍କୁ ସଂସ୍କାର କରିବା ପାଇଁ ବାହାରକୁ ନେବା ଉଦ୍ୟମ କରିଲେ।
ଅପଶ୍ଯନ୍ନଥ ତେ କୃଷ୍ଣାଂ ମୂତପୁତ୍ରାଃ ସମାଗତାଃ। ଅଦୂରାଦନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ ସ୍ତମ୍ଭମାଲିଙ୍ଗ୍ଯ ତିଷ୍ଠତୀମ୍ ।। 5
ତାପରେ, ସେମାନେ ଏକଠା ହୋଇ ଦେଖିଲେ କୃଷ୍ଣା ଦୂରରେ ନୁହଁନ୍ତି, ନିର୍ମଳ ଶରୀର ଥିବା ସେ ଏକ ଖମ୍ଭକୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅବସ୍ଥାରେ ଅଛନ୍ତି।
ସମାଗତେଷୁ ସୂତେଷୁ ତାନୁଵାଚୋପକୀଚକଃ। ହସନ୍ନିଵ ପଦାଽମର୍ଷାନ୍ନିର୍ଦହନ୍ନିଵ ଚକ୍ଷୁଷା ।। 6
ସାରଥିମାନେ ଏକଠା ହେବା ପରେ, କୀଚକଙ୍କ ଭାଇ ମନେ ମନେ କ୍ରୋଧ ଧରି, ମୁହଁରେ ହସିବା ପରି ଦେଖାଇଲେ, ଚକ୍ଷୁରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ ଦେଖୁଥିଲେ, ଏବଂ ପାଦରେ ରୋଷ ପ୍ରକାଶ କରୁଥିଲେ।
ହନ୍ଯତାଂ ଶୀଘ୍ରମସତୀ ଯତ୍କୃତେ କୀଚକୋ ହତଃ। ଅଥଵା ନୈଵ ହନ୍ତଵ୍ଯା ଦହ୍ଯତାଂ କାମିନା ସହ ।। 7
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୀଚକ ମରିଗଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଜଣାକୁ ତୁରନ୍ତ ମାରିଦିଅ; ନହେଲେ, ତାଙ୍କ ସହ ତାଙ୍କ ପ୍ରେମିକ ସହିତ ଏହି ଜଣାକୁ ଜଳାଇଦିଅ।
ମୃତସ୍ଯାପି ପ୍ରିଯଂ କାର୍ଯଂ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ଯ ସର୍ଵଥା । ଇଯଂ ହି ଦୁଷ୍ଟଚରିତା ମମ ଭ୍ରାତୁରମିତ୍ରିଣୀ ।। 8
ମୃତ୍ୟୁ ହେଲାପରେ ମଧ୍ୟ କୀଚକଙ୍କ ପାଇଁ ଯାହା ଭଲ ଲାଗେ, ସେ କାମ ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ଉଚିତ; କାରଣ, ଏହି ଜଣା ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଏବଂ ମୋର ଭାଇଙ୍କ ଶତ୍ରୁ।
ଯତ୍କୃତେ ମରଣଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନେଯଂ ଜୀଵିତୁମର୍ହତି। ସହେଯଂ ଦହ୍ଯତାଂ ସୂତା ଆମନ୍ତ୍ର୍ଯ ଚ ଜନାଧିପମ୍ । ହତସ୍ଯାପି ହି ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କୀଚକସ୍ଯ ପ୍ରିଯଂ ଭଵେତ୍ ।। 9
ଯାହା ଦ୍ୱାରା କୀଚକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା, ସେ ଜଣା ଜୀବନ ରଖିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ; ସେଉଁଥିରେ, ସାରଥିମାନେ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତାଙ୍କ ସହିତ ଏହି ଜଣାକୁ ଜଳାଇଦିଅ।' ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ମାରିଦେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହା କୀଚକଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ହେବ।
ତତୋ ଵିରାଟମାସାଦ୍ଯ ସୂତାଃ ପ୍ରାଞ୍ଜଲଯୋଽବ୍ରୁଵନ୍। କୀଚକୋଽଯଂ ହତଃ ଶେତେ ଗନ୍ଧର୍ଵୈଃ କାମରୂପିଭିଃ ।। 10
ତାପରେ ସାରଥିମାନେ ଭିରାଟଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ, ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, 'ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ ଯେଉଁମାନେ ଯେକୌଣସି ରୂପ ଧରିପାରନ୍ତି, ସେମାନେ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି।'
ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ଘାତିତୋ ରାତ୍ରୌ ତଂ ଦହେମ ସହାନଯା । ମାନିତାଃ ସ୍ମସ୍ତ୍ଵଯା ଵୀର ତଦନୁଜ୍ଞାତୁମର୍ହସି ।। 11
'ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ରାତିରେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଇଛନ୍ତି; ଏହି ଜଣାକୁ ତାଙ୍କ ସହିତ ଜଳାଇଦେବାକୁ ଦିଅ। ଆମେ ତୁମ ପାଖରୁ ସମ୍ମାନ ପାଇଛୁ, ଏହି ଅନୁମତି ଦିଅ।'