ତ୍ଵଯାଽପୀଦୃଗ୍ଗୁଣା ନାରୀ ରୂପଶୀଲସମନ୍ଵିତା। ଅଦୃଷ୍ଟପୂର୍ଵା ପଶ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଯତୋ ଜାନାସି ସୂତଜ। ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯସି ତ୍ଵଂ ମୁହୂର୍ତେନ ଯଥେଯଂ ସ୍ତ୍ରୀ ଗୁଣାନ୍ଵିତା ।। 16
ତୁମେ ଏପରି ଗୁଣ ଓ ରୂପ ଥିବା ମହିଳାକୁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲ; ଏବେ ଦେଖ, ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଜାଣିପାରିବ କିଏ ଗୁଣବତୀ ନାରୀ।
ଉପରଂସ୍ଯସି କାମାଚ୍ଚ ଶୀଘ୍ରଂ ତ୍ଵଂ ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁମର୍ହସି । ଈଦୃଶସ୍ତୁ ତ୍ଵଯା ସ୍ପର୍ଶଃ ସ୍ପୃଷ୍ଟପୂର୍ଵୋ ନ କର୍ହିଚିତ୍ ।। 17
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ଏହି କାମନା ଛାଡିଦେବ; କାରଣ ତୁମେ ଏପରି ସ୍ପର୍ଶ କେବେ କରିନଥିଲ।
ସ୍ପର୍ଶଂ ଵେତ୍ସି ଵିଦଗ୍ଧସ୍ତ୍ଵଂ କାମଧର୍ମଵିଚକ୍ଷଣଃ। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରୀତିକରୋ ନାନ୍ଯସ୍ତ୍ଵତ୍ସମଃ ପୁରୁଷସ୍ତ୍ଵିହ ।। 18
ତୁମେ ଚତୁର ଓ କାମର ନୀତି ଜାଣ, ମହିଳାମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରୁଥିବା ସ୍ପର୍ଶ ଜାଣ; ଏଠାରେ ତୁମ ପରି ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ମହାବାହୁର୍ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ସହସୋତ୍ପତ୍ଯ କୌନ୍ତେଯଃ ପ୍ରହସ୍ଯେଦମୁଵାଚ ହ ।। 19
ଏଭଳି କହି, ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭୀମ, ଅଚାନକ ଉଠି, ହସି ହସି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଅଦ୍ଯ ତ୍ଵାଂ ଭଗିନୀ ପାପଂ କୃଷ୍ଯମାଣଂ ମଯା ଭୁଵି । ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯତେଽଦ୍ରିପ୍ରତୀକାଶଂ ସିଂହେନେଵ ମହାଗଜମ୍ ।। 20
ଆଜି ମୋ ଭଉଣୀ ତୁମକୁ, ହେ ପାପୀ, ମୋ ଦ୍ୱାରା ଭୂମିରେ ଟାଣି ନେଉଥିବା ଦେଖିବ, ଯେପରି ସିଂହ ଏକ ବଡ଼ ହାତୀକୁ ଟାଣି ନେଇଥାଏ।
ନିରାବାଧା ତ୍ଵଯି ହତେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଵିଚରିଷ୍ଯତି। ସୁଖମେଵ ଚରିଷ୍ଯନ୍ତି ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯାଃ ପତଯଃ ସଦା ।। 21
ତୁମେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କଲେ ପରେ, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଚାଲିବେ, ଏବଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଙ୍କର ପତିମାନେ ସଦା ସୁଖରେ ରହିବେ।
ତତୋ ଜଗ୍ରାହ କେଶେଷୁ ମାଲ୍ଯଵତ୍ସୁ ସୁଗନ୍ଧିଷୁ ।। 22
ତାପରେ ସେ ସୁଗନ୍ଧି ମାଳା ପିନ୍ଧିଥିବା କୀଚକଙ୍କର କେଶ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କୀଚକଂ ଭୀମୋ ଵିରରାଜ ମହାବଲଃ। ଗୃହୀତ୍ଵା ଗ୍ରାସକାମସ୍ତୁ ସିଂହଃ କ୍ଷୁଦ୍ରମୃଗଂ ଯଥା ।। 23
ଭୀମ ବଡ଼ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହୋଇ, କୀଚକଙ୍କୁ ଧରି, ଏମିତି ଦେଖାଗଲେ ଯେପରି ସିଂହ ଏକ ଛୋଟ ପଶୁକୁ ଶିକାର କରି ଧରିଥାଏ।
ସ କେଶେଷୁ ପରାମୃଷ୍ଟୋ ବଲେନ ବଲିନାଂ ଵରଃ। ଆକ୍ଷିପ୍ଯ କେଶାନ୍ଵେଗେନ ବାହ୍ଵୋର୍ଜଗ୍ରାହ ପାଣ୍ଡଵମ୍ ।। 24
ତାପରେ, ସବୁଠାରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଚକ ଭୀମଙ୍କର କେଶ ଦରୁଣ ଶକ୍ତିରେ ଧରିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଟାଣି ନେଇ, ଦୁଇଟି ବାହୁ ମଜବୁତ ଭାବେ ଚିପି ଧରିଲେ।
ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ତଯୋରାସୀତ୍କ୍ରୁଦ୍ଧଯୋର୍ନରସିଂହଯୋଃ। ଵସନ୍ତେ ଵାସିତାହେତୋର୍ବଲିନୋର୍ନାଗଯୋରିଵ ।। 25
ଦୁଇଜଣ ରୁଷ୍ଟ ପୁରୁଷସିଂହଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାହୁଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ ହେଲା, ଯେପରି ଦୁଇଟି ମହାନ ନାଗ ବସନ୍ତ ଋତୁରେ ମହିଳା ପାଇଁ ଝଗଡ଼ା କରନ୍ତି।
କୀଚକାନାଂ ତୁ ମୁଖ୍ଯସ୍ଯ ନରାଣାମୁତ୍ତମସ୍ଯ ଚ। ଵାଲିସୁଗ୍ରୀଵଯୋର୍ଭ୍ରାତ୍ରୋଃ ପୁରେଵ କପିସିଂହଯୋଃ ।। 26
ଏହି ଯୁଦ୍ଧ କିଚକଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ପ୍ରଧାନ ଏବଂ ମଣିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ହେଉଥିବା ଯୁଦ୍ଧ ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଯେପରି ପୂର୍ବେ ବାଲି ଓ ସୁଗ୍ରୀବ ଭାଇ ଦୁଇଜଣ ବନରାଜ ସିଂହମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରିଥିଲେ।
ଶାର୍ଦୂଲାଵିଵ ଗର୍ଜନ୍ତୌ ତାର୍କ୍ଷ୍ଯନାଗାଵିଵୋଦ୍ଯତୌ। ସମଯତ୍ନୌ ସମକ୍ରୋଧୌ ପତିତୌ ଭୀମକୀଚକୌ ।। 27
ସିଂହମାନେ ଭଳି ଗର୍ଜନ କରୁଥିଲେ, ଗରୁଡ଼ ଓ ନାଗ ଭଳି ଉଠିଥିଲେ, ଦୁଇଜଣ ବିସ୍ମୟଜନକ ଦୃଢ଼ ଏବଂ ସମାନ କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିଲେ, ଭୀମ ଓ କିଚକ ମାଟିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ।
ଗଜାଵିଵ ମଦୋନ୍ମତ୍ତୌ ନଦନ୍ତୌ ପତିତୌ କ୍ଷିତୌ। ଵୃଷଭାଵିଵ ଵଲ୍ମୀକଂ ମୃଦ୍ଗନ୍ତୌ ସମଵିକ୍ରମୌ ।।28
ମଦରେ ମତାଳ ଦୁଇଟି ହାତୀ ଭଳି ଗଜଗଜାଇ ମାଟିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ, ଦୁଇଟି ବଳିଅଁଡା ଭଳି ଏକ ଦେଉଳିକୁ ଚକ୍କରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ, ଦୁଇଜଣ ସମାନ ଶକ୍ତିରେ ଭରିଥିଲେ।
ଈଷଦାଗଲିତଂ ଚାପି କ୍ରୋଧାଚ୍ଚାଵାଙ୍ମୁଖଂ ସ୍ଥିତମ୍ । କୀଚକୋ ବଲଵାନ୍ଭୀମଂ ଜାନୁଭ୍ଯାଂ ପାତଯଦ୍ଭୁଵି ।। 29
କ୍ରୋଧରେ ଅଳ୍ପ ଆଗକୁ ଝୁକିଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଚକ ଭୀମଙ୍କୁ ଜୋରରେ ଜାଙ୍ଘା ଦେଇ ମାଟିରେ ପକାଇଦେଲେ।
ପାତିତୋ ଭୀମସେନସ୍ତୁ କୀଚକେନ ବଲୀଯସା। ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ଦଣ୍ଡାହତ ଇଵୋରଗଃ ।। 30
ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଚକ ଦ୍ୱାରା ପକାଇଦିଆଯିବା ପରେ ଭୀମସେନ ଏକ ଛଡ଼ି ଦେଇ ଆଘାତ ପାଇଥିବା ସର୍ପ ଭଳି ତୁରନ୍ତ ଉଠିପଡ଼ିଲେ।
ସ୍ପର୍ଧଯା ଚ ବଲୋନ୍ମତ୍ତୌ ତାଵୁଭୌ ଭୀମକୀଚକୌ। ନିଶ୍ଶବ୍ଦଂ ପର୍ଯକର୍ଷେତାମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯ ଵିନିର୍ଜଯେ ।। 31
ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧା ଓ ଶକ୍ତିର ମଦରେ ଭୀମ ଓ କିଚକ ଦୁଇଜଣ ଚୁପଚାପ ଏକାଉଁକୁ ଟାଣୁଥିଲେ, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣ ଜିତିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ।
ତତସ୍ତଦ୍ଭଵନଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ପ୍ରାକମ୍ପତ ତଦା ଭୃଶମ୍। ତୌ କ୍ରୋଧଵଶମାପନ୍ନାଵନ୍ଯୋନ୍ଯମଭିଜଘ୍ନତୁଃ ।। 32
ତାପରେ ସେଇ ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ମହଳ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କମ୍ପିଉଠିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଦୁଇଜଣ କ୍ରୋଧରେ ଅନ୍ୟୋନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କରୁଥିଲେ।
ତଲାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନେନ ଵକ୍ଷସ୍ଯଭିହତୋ ବଲୀ। କୀଚକୋ ରୋଷରକ୍ତାକ୍ଷୋ ନ ଚଚାଲ ପଦାତ୍ପଦମ୍ ।। 33
ଭୀମସେନ ତାଙ୍କର ଦୁଇତି ହାତ ଦେଇ କିଚକଙ୍କ ଛାତିରେ ଜୋରରେ ଆଘାତ କଲେ, ତଥାପି ରାଗରେ ଲାଲ ଆଖି ହୋଇଥିବା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କିଚକ ଏକ ପଦକ୍ଷେପ ମଧ୍ୟ ଡେଗେଇଲେ ନାହିଁ।
ମୁହୂର୍ତମଶକତ୍ସୋଢୁଂ ଵେଗଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। କୀଚକୋ ଭୀମସେନେନ ପଶ୍ଚାତ୍ପଶ୍ଚାଦହୀଯତ ।। 34
କିଚକ କିଛି ଖଣ୍ଡ ଭଳି ଭୀମସେନଙ୍କ ଭୟଙ୍କର ଶକ୍ତି ସହିଲେ, କିନ୍ତୁ ପରେ ପରେ ସେ ଭୀମସେନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅଧିକ ଅଧିକ ଦମିତ ହେଲେ।
ତଂ ହୀଯମାନଂ ଵିଜ୍ଞାଯ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ । ଵକ୍ଷସ୍ଯାନୀଯ ଵେଗେନ ପ୍ରମମାଥ ଵିଚେତସମ୍ ।। 35
ସେ ଦମିତ ହେଉଥିବାକୁ ଭଳି ଦେଖି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମସେନ ତାଙ୍କୁ ଜୋରରେ ନିକଟକୁ ଆଣି, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୁଁଚି ଅଚେତନ କରିଦେଲେ।
କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟୋ ଵିନିଶ୍ଚସ୍ଯ ପୁନଶ୍ଚୈନଂ ଵୃକୋଦରଃ । ଜଗ୍ରାହ ଜଯତାଂଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କେଶେଷ୍ଵେଵ ଭୃଶଂ ତଦା ।। 36
କ୍ରୋଧରେ ଭରିଥିବା ବୃକୋଦର, ସବୁଠାରୁ ଜିତୁଥିବା ଭୀମ, ପୁଣିଥରେ ତାଙ୍କର କେଶ ଦରୁଣ ଭାବେ ଧରିଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା କୀଚକଂ ଭୀମୋ ଵିରରାଜ ମହାବଲଃ । ଆମିଷାର୍ଥେ ଗୃହୀତ୍ଵୈଵ ଶାର୍ଦୂଲୋ ମୃଗଯୂଥପମ୍ ।। 37
କିଚକଙ୍କୁ ଧରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଯେପରି ଏକ ବାଘ ଶିକାର ପାଇଁ ଝୁଣ୍ଡର ମୁଖିଆକୁ ଧରି ଗର୍ବିତ ହୁଏ।
ପୁନଶ୍ଚାତିବଲସ୍ତତ୍ର କୀଚକୋ ବଲଦର୍ପିତଃ । ଵ୍ଯାଯଚ୍ଛନ୍ନେଵ ଦୁର୍ଧର୍ଷଃ ପାଣ୍ଡଵେନ ତରସ୍ଵିନା ।। 38
ସେଠାରେ ପୁଣିଥରେ, ଶକ୍ତିର ଗର୍ବରେ ଭରିଥିବା କିଚକ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଚେଷ୍ଟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦମିତ ହେଲେ।
ମୁଷ୍ଟିନା ଭୀମସେନେନ ଶିରସ୍ଯଭିହତୋ ଭୃଶମ୍। କୀଚକୋ ଵୃତ୍ତରକ୍ତାକ୍ଷୋ ଗତାସୁରପତଦ୍ଭୁଵି ।। 39
ଭୀମସେନଙ୍କ ମୁଷ୍ଟିରେ ମୁଣ୍ଡରେ ଭୟଙ୍କର ଆଘାତ ପାଇ, କିଚକ ତାଙ୍କର ଆଖି ଲାଲ ଓ ଘୁରୁଘୁରୁ ହୋଇ, ଜୀବନ ଛାଡ଼ି ମାଟିରେ ଲୁଟି ପଡ଼ିଲେ।
ଆସ୍ଯେ ପାଣୀ ଚ ପାଦୌ ଚ ଶିରୋଗ୍ରୀଵାଂ ସକୁଣ୍ଡଲାମ୍ । କାଯେ ପ୍ରଵେଶଯାମାସ ମୃଦିତ୍ଵାଽଙ୍ଗାନି ସର୍ଵଶଃ ।। 40
ସେ ତାଙ୍କର ହାତ, ପାଉଁ, କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ମୁଣ୍ଡ ଓ ଗଳାକୁ ଦେହ ଭିତରେ ଚେପିଦେଲେ, ସମସ୍ତ ଅଂଗକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେଲେ।
ସ ତଂ ମଥିତସର୍ଵାଙ୍ଗଂ ମାଂସପିଣ୍ଡମଥାକରୋତ୍ ।। 41
ଏଭଳି ଭାବେ, ସମସ୍ତ ଅଂଗ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଥିବା ସେଉଁଠିକୁ ଏକ ମାଂସପିଣ୍ଡରେ ପରିଣତ କରିଦେଲେ।
ତତ୍ରାଗ୍ନିଂ ସ୍ଵଯମୁଜ୍ଜ୍ଵାଲ୍ଯ ପାଣିସଂଘର୍ଷଜଂ ବଲୀ। କଷ୍ଣାଯୈ ଦର୍ଶଯାମାସ ଭୀମସେନୋ ମହାବଲଃ ।। 42
ସେଠାରେ ଭୀମସେନ ନିଜ ହାତ ଘସି ଆଗୁନି ଜଳାଇଲେ ଏବଂ ଏହି ଆଗୁନି କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖାଇଲେ।
ଉଵାଚ ଚ ମହାତେଜା ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଯୋଷିତାଂ ଵରାମ୍। ତ୍ଵଯି କାମୁକମତ୍ଯନ୍ତଂ ପାପିନଂ ପାରଦାରିକମ୍। ପଶ୍ଯୈନମେହି ପାଞ୍ଚାଲି କାମୁକୋଽଯଂ ମଯା ହତଃ ।। 43
ତାପରେ ତେଜସ୍ବୀ ଭୀମସେନ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ହେ ପଞ୍ଚାଳୀ, ଦେଖ, ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଏବଂ ଅସଦ୍ବ୍ୟକ୍ତି ତୋତେ ଅନ୍ୟର ଘରବାଳି ହେବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଚାହିଁଥିଲା—ମୁଁ ଏହାକୁ ମାରିଦେଇଛି।"
ପ୍ରାର୍ଥଯନ୍ତେ ସୁକେଶାନ୍ତେ ଯେ ତ୍ଵାଂ ଶୀଲସମନ୍ଵିତାମ୍ । ଏଵଂ ସ୍ଵପନ୍ତି ତେ ଭୀରୁ ଶେତେଽଯଂ କୀଚକୋ ଯଥା। ଯସ୍ତ୍ଵାମଭ୍ଯହନଦ୍ଭଦ୍ରେ ପଦା ଭୂମୌ ନିପାତ୍ଯ ଚ ।। 44
ହେ ଭୟଭୀତ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଯେମାନେ ତୋତେ ନୀତିବାନ୍ ଓ ଶୋଭାବନ୍ତି କେଶ ଥିବା ମହିଳା ଭାବେ ଚାହିଁଥାନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି କୀଚକଙ୍କ ପରି ଦୁର୍ଦ୍ଦଶାରେ ପଡ଼ିବେ। ଯିଏ ତୋତେ ମାରି ଭୂମିରେ ପକାଇଦେଇଥିଲା, ସେ କୀଚକ ଏଭଳି ଶୋଇଛି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ମହାବାହୁର୍ଗନ୍ଧର୍ଵେଣ ହତଂ ତଦା। ଵିଜ୍ଞାପନାର୍ଥମନ୍ଯେଷାଂ ଵିରରାମ ମହାହଵମ୍ ।। 45
ଏଭଳି କହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ମହାସଂଗ୍ରାମରୁ ବିରତ ହେଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟମାନେ ଜାଣିପାରିବେ ଯେ କୀଚକ ଗନ୍ଧର୍ବ ଦ୍ୱାରା ମାରାଯାଇଛି।