ଅସ୍ରଂ ଦୁଃଖାଭିଭୂତାଯା ମମ ମାର୍ଜସ୍ଵ ଭାରତ। ବାହୁଵୀର୍ଯାନୁରୂପଂ ଚ ଦର୍ଶଯାଦ୍ଯ ପରାକ୍ରମମ୍। ଆତ୍ମନଶ୍ଚୈଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ କୁରୁ ମାନଂ କୁଲସ୍ଯ ଚ ।। 39
ହେ ଭାରତ, ମୋ ଦୁଃଖରେ ଭିଜା ଅଶ୍ରୁ ମୁଛିଦିଅ। ଆଜି ତୁମ ବାହୁବଳ ଅନୁଯୋଗ୍ୟ ପ୍ରତାପ ଦେଖାଅ, ନିଜ ଓ ଘରାଣାର ମାନ ରକ୍ଷା କର। ଭଲ ହେଉ।
ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ଵରାରୋହେ ଯନ୍ମାଂ ଵେଦଯସେ ପ୍ରିଯମ୍। ନହ୍ଯସ୍ଯ କଂଚିଦିଚ୍ଛାମି ସହାଯଂ ଵରଵର୍ଣିନି ।। 40
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟି ଥିବା ମହିଳା, ତୁମେ ମୋତେ ଏହି ମଧୁର କଥା ଜଣେଇଲା, ଏହା ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମକୁ ସ୍ବାଗତ କରୁଛି। ଏହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ସହାୟକ ଆବଶ୍ୟକ ନାହିଁ, ହେ ଶୁଭ୍ରବର୍ଣ୍ଣା।
ସା ମେ ପ୍ରୀତିସ୍ତ୍ଵଯାଽଽଖ୍ଯାତା କୀଚକସ୍ଯ ସମାଗମେ। ହତ୍ଵା ହିଡିମ୍ବଂ ଯା ପ୍ରୀତିର୍ମମାସୀତ୍ସା ଶୁଚିସ୍ମିତେ ।। 41
ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କିଚକ ସହିତ ମିଳିବାରେ ଯେ ପ୍ରସନ୍ନତା ଅନୁଭବ କରିଛ, ସେଇ ପ୍ରସନ୍ନତା ମୁଁ ହିଡିମ୍ବାକୁ ବଧ କରିଥିବାବେଳେ ଅନୁଭବ କରିଥିଲି ।
ସତ୍ଯଂ ଭ୍ରାତୄଂଶ୍ଚ ପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ଶପାମି ତେ। କୀଚକଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ଵୃତ୍ରଂ ଦେଵପତିର୍ଯଥା ।। 42
ମୁଁ ସତ୍ୟରେ, ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ପୁଅମାନେଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀ ରଖି ଶପଥ କରୁଛି—ମୁଁ କିଚକଙ୍କୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ଭୃତ୍ରକୁ ବଧ କରିଥିଲେ, ସେପରି ବଧ କରିବି ।
ପ୍ରସହ୍ଯ ନିହନିଷ୍ଯାମି କେଶଵଃ କେଶିନଂ ଯଥା। ରହସ୍ଯଂ ଵା ପ୍ରକାଶଂ ଵା ସୂଦଯିଷ୍ଯାମି କୀଚକମ୍ ।। 43
ମୁଁ କିଚକଙ୍କୁ ଜୋରଦେଇ ବଧ କରିବି, ଯେପରି କେଶବ କେଶିକୁ ବଧ କରିଥିଲେ । ଗୁପ୍ତଭାବରେ କିମ୍ବା ସାମ୍ନାସାମ୍ନି, ଯେଭଳି ହେଉ, ମୁଁ କିଚକଙ୍କୁ ସେଷ କରିଦେବି ।
ଅହଂ ଭଦ୍ରେ ହନିଷ୍ଯାମି କୀଚକଂ ମଦନାନ୍ଵିତମ୍। ଯସ୍ତ୍ଵାଂ କାମାଭିଭୂତାତ୍ମା ଦୁର୍ଲଭାମଭିମନ୍ଯତେ ।। 44
ଭଦ୍ରେ, ଯିଏ ତୁମକୁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ ଜାଣି ବି ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ତୁମକୁ ଚାହେଁ, ସେଇ କିଚକଙ୍କୁ ମୁଁ ବଧ କରିଦେବି ।
ଅଥ ଚେଦଵବୁଧ୍ଯନ୍ତି ସୂତପୁତ୍ରଂ ମଯା ହତମ୍। ନିର୍ମନୁଷ୍ଯଂ କରିଷ୍ଯାମି ମତ୍ସ୍ଯାନାମିଦମାଲଯମ୍ ।। 45
ଯଦି ଲୋକମାନେ ବୁଝିଯାନ୍ତି ଯେ ମୁଁ ସୂତପୁତ୍ର କିଚକଙ୍କୁ ମାରିଛି, ତେବେ ମୁଁ ଏହି ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ମଣିଷଶୂନ୍ୟ କରିଦେବି ।
ମଯା ହତାଂଶ୍ଚେନ୍ମାତ୍ସ୍ଯାଂସ୍ତୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୋ ଵିବୁଧ୍ଯତି। ଦୁର୍ଯୋଧନଂ ତତୋ ହତ୍ଵା ସାନୁବନ୍ଧଂ ସବାନ୍ଧଵମ୍। କୁରୁଣାମଖିଲଂ ରାଜ୍ଯଂ ପ୍ରତିପତ୍ସ୍ଯାମି ଭାମିନି ।। 46
ମୁଁ ଯଦି ମତ୍ସ୍ୟମାନେକୁ ବଧ କରିଥିବାକୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ୍ର ଜାଣିଯାଏ, ତେବେ ମୁଁ ଦୁର୍ୟୋଧନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀ, ବନ୍ଧୁମାନେକୁ ବଧ କରି ସମସ୍ତ କୁରୁ ରାଜ୍ୟ ଅଧିକାର କରିବି, ଭାମିନୀ ।
ନାହଂ ଶକ୍ତୋଽନୁନଯିତୁଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। କାମଂ ସତ୍ଯମୁପାସୀତ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । କାମମନ୍ଯେ ହ୍ଯୁପାସନ୍ତୁ ଵିନୀତା ଧର୍ମଚାରିଣଃ ।। 47
ମୁଁ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ମନାଇପାରିବି ନାହିଁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଯେପରି ଚାହାନ୍ତି ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରୁହନ୍ତୁ, ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ନମ୍ର ଓ ଧର୍ମପରାୟଣ ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରନ୍ତୁ ।
ତ୍ଵାଂ ତୁ ଦୁଃଖମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ନାହଂ ଶକ୍ନୋମ୍ଯୁପେକ୍ଷିତୁମ୍। ନିର୍ଵୃତା ଭଵ ପାଞ୍ଚାଲି କୀଚକସ୍ଯ ଵଧାତ୍ପୁନଃ ।। 48
ପଞ୍ଚାଳୀ, ତୁମ ଦୁଃଖକୁ ମୁଁ ଅନଦେଖା କରିପାରିବି ନାହିଁ; କିଚକଙ୍କ ବଧ ଦ୍ୱାରା ପୁଣିଥରେ ଶାନ୍ତ ହେଉ ।
କୀଚକସ୍ଯ ଵଧଂ ଭୀମ ଯଦି ଜାନନ୍ତି ନାଗରାଃ। ତ୍ଵଯା କୃତଂ ମହାବାହୋ ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ।। 49
ଯଦି ନଗରବାସୀମାନେ ଜାଣିଯାନ୍ତି ଯେ ତୁମେ, ବଳଶାଳୀ, କିଚକଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ, ତେବେ ମୁଁ ଆଉ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ ।
କଥଂ ସତ୍ଯାଚ୍ଚ ନାପେଯାଦ୍ରାଜାଽଯଂ ମତ୍କୃତେ ପ୍ରଭୋ। ନିଶି ଗୂଢଂ ତଥା ଭୀମ କୀଚକଂ ତଂ ନିପାତଯ ।। 50
ମୋ ପାଇଁ ଏହି ରାଜା କିପରି ସତ୍ୟକୁ ତ୍ୟାଗ କରିପାରିବେ? ତେଣୁ, ଭୀମ, ରାତିରେ ଗୁପ୍ତଭାବରେ କିଚକଙ୍କୁ ବଧ କର ।
ଅନୁବୁଦ୍ଧେ ହି କୌନ୍ତେଯୋ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ପୁନର୍ଵନଂ ଵ୍ରଜେଦ୍ଧୀମାନନୁଜୈଃ ପରିଵାରିତଃ ।। 51
ଯଦି ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏହା ଜାଣିଯାନ୍ତି, ତେବେ ସେ ତାଙ୍କ ସହଯାତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ପୁଣି ଅରଣ୍ୟକୁ ଚାଲିଯିବେ ।
କଶ୍ଚ ଧର୍ମପରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠମତିଵର୍ତେତ ଭାରତ। ଭୀମ ଭୀତାଽସ୍ମି ସଂବୋଧାତ୍ସାଧୁ ମା ଚାପଲଂ କୃଥାଃ ।। 52
ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ଥିବା ବଡ଼ଭାଇଙ୍କୁ କିଏ ଅଟିକିପାରିବ? ଭୀମ, ମୁଁ ଖୋଜିପାଡ଼ିବାକୁ ଭୟ କରୁଛି—ଦୟାକରି ଅବିଚାର କରନି ।
ଯଥା ନ କଶ୍ଚିଞ୍ଜାନୀତେ ସୂତପୁତ୍ରଂ ତ୍ଵଯା ହତମ୍। ତଥା କୁରୁଷ୍ଵ କୌରଵ୍ଯ ବଲଵନ୍ନରିମର୍ଦନ । ଅଦୃଶ୍ଯମାନସ୍ତ୍ଵଂତସ୍ଯ ଭିନ୍ଧି ପ୍ରାଣାନରିନ୍ଦମ ।। 53
କୌରବ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଏପରି ଉପାୟ କର, ଯେଉଁଠାରେ କେହି ଜାଣିନପାରନ୍ତି ତୁମେ ସୂତପୁତ୍ର କିଚକଙ୍କୁ ବଧ କରିଛ; ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇ, ତାଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନଶ୍ଟ କର ।
ତଥା ଭଦ୍ରେ କରିଷ୍ଯାମି ଯଥା ତ୍ଵଂ ଭୀରୁ ଭାଷସେ। ଅଦୃଶ୍ଯମାନସ୍ତସ୍ଯାହଂ ତମିସ୍ରାଯାଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍ ।। 1
ଭଦ୍ରେ, ଯେପରି ତୁମେ କହିଛ, ଭୟଭିତା, ସେଇପରି ମୁଁ କରିବି; ତାଙ୍କୁ ଦେଖାନଦେଇ, ଅନ୍ଧାରରେ, ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ କୁଣ୍ଡଳ ସହିତ ବଧ କରିଦେବି ।
ନାଗୋ ବିଲ୍ଵମିଵାକ୍ରମ୍ଯ ପୋଥଯିଷ୍ଯାମି ତଚ୍ଛିରଃ। ଅଲଭ୍ଯାମିଚ୍ଛତସ୍ତସ୍ଯ କୀଚକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ ।। 2
ଯେପରି ନାଗ ବେଲ ଫଳକୁ ଚେପି ଭାଙ୍ଗିଦିଏ, ସେପରି ମୁଁ ଏହି ଦୁଷ୍ଟ କିଚକଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ଚେପି ଭାଙ୍ଗିଦେବି, ଯାହାକୁ ସେ ଚାହିଲେ ବି ପାଇପାରିନଥିଲେ ।
ମଯା ଯଦୁକ୍ତଂ ପାଞ୍ଚାଲି ଧର୍ମରାଜସୁତଂ ପ୍ରତି। କୋପାଦୃତେ କିମନ୍ଯତ୍ତୁ ନାନୁଵର୍ତେତ କୋ ନୃପମ୍ ।। 3
ପଞ୍ଚାଳୀ, ଧର୍ମରାଜଙ୍କ ପୁଅ ବିଷୟରେ ମୁଁ ଯାହା କହିଛି, କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼ି, ରାଜାଙ୍କୁ କିଏ ଅନୁସରଣ କରିବାରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବ?
ଏଵମୁକ୍ତଵା ମହାବାହୁସ୍ତତ୍ର ପାଣ୍ଡଵନନ୍ଦନଃ। ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ତଦୋତ୍ଥାଯ ସତ୍ଵଵାନ୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ ।। 4
ଏପରି କହି, ବଳଶାଳୀ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ର, ଶୂର ଭୀମ ମଧ୍ୟରାତିରେ ଉଠିଲେ ।
ଅଵଦାତେନ ମୃଦୁନା ପଟେନାଚ୍ଛାଦିତସ୍ତଥା । ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପୃଷ୍ଠତଃ କୃତ୍ଵା ଯତ୍ରାସୀନ୍ନର୍ତନାଲଯଃ ।। 5
ସ୍ୱଚ୍ଛ ଓ ମୃଦୁ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ସେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ନୃତ୍ୟାଳୟ ଥିଲା ।
ସ ଭୀମଃ ପ୍ରଥମଂ ଗତ୍ଵା ତମିସ୍ରାଯାମୁପାଵିଶତ୍ । ମୃଗଂ ସିଂହ ଇଵାଦୃଶ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯାକାଙ୍କ୍ଷତ୍ସ କୀଚକମ୍ ।। 6
ଭୀମ ପ୍ରଥମେ ଅଗ୍ରଗତି ହୋଇ ଅନ୍ଧାର ଭିତରେ ଯାଇ ବସିଲେ, ସେଠାରେ ସିଂହ ଯେମିତି ଶିକାର ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରେ, ସେଭଳି ଅଦୃଶ୍ୟ ଭାବରେ କୀଚକଙ୍କୁ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
କୀଚକସ୍ତୁ ଶିରଃସ୍ନାତୋ ନିଶାଯାଂ ସମଲଂକୃତଃ। ସଙ୍କେତମଗମତ୍ତୂର୍ଣଂ ଶୂନ୍ଯାଗାରମପାଵୃତମ୍ ।। 7
କୀଚକ ରାତିରେ ମୁଣ୍ଡ ଧୋଇ ଶୁଭ୍ର ଭାବରେ ଆଲଙ୍କୃତ ହୋଇ, ତୁରନ୍ତ ସଂକେତ ସ୍ଥାନକୁ, ଏକ ଖାଲି ଓ ଖୋଲା ଘରକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
ତଦେଵ ନର୍ତନାଗାରଂ ପାଞ୍ଚାଲୀ ଯଦଭାଷତ। ତାଂ ମନ୍ଯମାନଃ ସଂକେତେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ କାମମୋହିତଃ ।। 8
ଯେହି ନୃତ୍ୟଶାଳା ବିଷୟରେ ପାଞ୍ଚାଳୀ କହିଥିଲେ, ତାହାକୁ ସେ ସଂକେତ ସ୍ଥାନ ଭାବେ ଭାବି, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ସହ ମିଳିବା ଆଶାରେ, କାମନାରେ ମନ ମଗ୍ନ କରି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ନର୍ତନାଗାରଂ ତତସ୍ତଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭମ୍। ପୂର୍ଵାଗତଂ ଭୀମସେନଂ ଦୃପ୍ତମପ୍ରତିମଜସମ୍ ।। 9
ସେ ନୃତ୍ୟଶାଳାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ସେଠାରେ ପୂର୍ବରୁ ଆସିଥିବା, ଅପୂର୍ବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଗର୍ବିତ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶଯାନଂ ଶଯନେ ତତ୍ର ମୃତ୍ଯୁଂ ମୂଢଃ ପରାମୃଶତ୍। ଜାଜ୍ଵଲ୍ଯମାନଂ କୋପେନ କୃଷ୍ଣାଧର୍ଷଣଜେନ ଚ ।। 10
ସେଠାରେ ଶଯ୍ୟାରେ ଶୋଇଥିବା ଭୀମଙ୍କୁ, ଅଜ୍ଞାନରେ ମୃତ୍ୟୁକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ, ଯିଏ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଅପମାନ କରାଯିବାର କ୍ରୋଧରେ ଜ୍ୱଳିଉଠିଥିଲେ।
ଏକାନ୍ତେ ଭୀମମାସାଦ୍ଯ କୀଚକଃ କାଲଚୋଦିତଃ। ହର୍ଷୋନ୍ମଥିତଚିତ୍ତାତ୍ମା ସ୍ମଯମାନୋଽଭ୍ଯଭାଷତ ।। 11
ଏକାନ୍ତରେ ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭାଗ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ କୀଚକ, ଆନନ୍ଦରେ ମନ ଭରି, ହସି ହସି କଥା କହିଲେ।
ପ୍ରହିତଂ ତେ ମଯା ଭଦ୍ରେ ବହୁଵିତ୍ତଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ। ତ୍ଵଯି ତିଷ୍ଠତୁ ତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥାଽସି ସ୍ଵଯମାଗତା ।। 12
ହେ ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ମହିଳା, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ବହୁ ଧନ ପଠାଇଛି; ତୁମେ ନିଜେ ଆସିଛ, ଏହି ସବୁ ତୁମ ପାଖରେ ରହୁ।
ଅକସ୍ମାନ୍ମାଂ ପ୍ରଶଂସନ୍ତି ସଦା ଗୃହଗତାଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ବଲଵାନ୍ଦର୍ଶନୀଯଶ୍ଚ ନାନ୍ଯସ୍ତେ ସଦୃଶଃ ପୁମାନ୍ ।। 13
ମୋ ଘରର ମହିଳାମାନେ ଅପେକ୍ଷା କରି ମୋତେ ସଦା ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, କହନ୍ତି ମୋ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦର୍ଶନୀୟ ପୁରୁଷ ଅନ୍ୟ କେହି ନାହାନ୍ତି।
ଅହଂ ରୂପେଣ ସଂପନ୍ନଃ ସ୍ନାତୋ ଗୁରୁଵିଭୂଷିତଃ। ନିତ୍ଯମେଵ ପ୍ରିଯଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସୌଭାଗ୍ଯାତ୍ପ୍ରିଯଦର୍ଶନଃ । ରୂପସ୍ଯ ତନ୍ମଯା ପ୍ରାପ୍ତଂ ଫଲଂ କମଲଲୋଚନେ ।। 14
ମୁଁ ରୂପରେ ଶୋଭିତ, ସ୍ନାନ କରି ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୂଷଣ ପିନ୍ଧିଛି; ସଦା ମହିଳାମାନଙ୍କ ପ୍ରିୟ, ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ସବୁଙ୍କୁ ଭଲ ଲାଗେ। ହେ କମଳନୟନୀ, ମୋ ରୂପରେ ଏହି ଫଳ ପାଇଛି।
ଦିଷ୍ଟ୍ଯା ତ୍ଵଂ ଦର୍ଶନୀଯୋସି ଦିଷ୍ଟ୍ଯାଽଽତ୍ମାନଂ ପ୍ରଶଂସସି।। 15
ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ଦର୍ଶନୀୟ ହୋଇଛ, ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ନିଜକୁ ପ୍ରଶଂସା କରୁଛ।