ମା ଦୀର୍ଘଂ କ୍ଷମ କାଲଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ରାତ୍ରମନିନ୍ଦିତେ। ପୂର୍ଣେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଜ୍ଞାଂ ରାଜ୍ଞୀ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। 24
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ; କେବଳ ତିରିଶ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର। ତେର ଖର୍ଚ୍ଚିତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଣୀ ହେବ।
ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ ଚାହଂ ଭଵିତା ନାନ୍ଯଥେତି ଚ ।। 25
ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହେବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵାସାଂ ପରମସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରାମାଣ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥାସ୍ଯସି ଭାମିନି ।। 26
ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବ।
ଭର୍ତୃଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵୃତ୍ତେନ ଭୋଗାନାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁର୍ଲଭାନ୍ । ଯାତାଯାଂ ତୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯାଂ ମହାନ୍ତଂ ଭୋଗମାପ୍ନୁଯାଃ ।। 27
ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁର୍ଲଭ ସମ୍ପଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିବ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେଲେ, ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳିବ।
ଗୁରୁଭକ୍ତିକୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତା ଭଵେଃ ।। 28
ବଡ଼ମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବ।
ଆର୍ତପ୍ରଲାପା କୌନ୍ତେଯ ନ ରାଜାନମୁପାଲଭେ। ଅପାରଯନ୍ତ୍ଯା ଦୁଃଖାନି କୃତଂ ବାଷ୍ପପ୍ରମୋଚନମ୍ ।। 29
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ମୋର ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କିଛି ରାଜାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ କାନ୍ଦିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଇଦଂ ତୁ ଦୁଃଖଂ କୌନ୍ତେଯ ମମାସଦ୍ଯଂ ନିବୋଧ ତତ୍ ।। 30
କିନ୍ତୁ, ଏବେ ମୋର ଏହି ନୂତନ ଦୁଃଖଟିକୁ ଶୁଣ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର।
ଯୋଽଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୀଚକଃ। ସ୍ଯାଲୋ ନାମ ପ୍ରଵାଦେନ ଭୋଜସ୍ତ୍ରୈଗର୍ତଦେଶଜଃ ।। 31
ଏହି ଯିଏ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କର ସୂତପୁତ୍ର କୀଚକ, ସେ ସାଧାରଣ କଥାରେ ମୋର ଶ୍ୱାଶୁର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ଭୋଜ।
ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମୋ ନୃଶଂସଶ୍ଚ ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ଚ ଵଲ୍ଲଭଃ । ନିତ୍ଯମେଵାହ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭାର୍ଯା ମେ ଭଵ ଶୋଭନେ । ଅଵିନୀତଃ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମାମନାଥେତି ଚିନ୍ତଯନ୍ ।। 32
ସେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛି, କ୍ରୂର ଓ ସମସ୍ତ କାମରେ ପ୍ରିୟ; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ମୋତେ କହେ, 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ', ମନେ କରେ ଯେ ମୁଁ ଅନାଥ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଅନିୟମିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର।
କିମୁକ୍ତେନ ଵ୍ଯତୀତେନ ଭୀମସେନ ମହାବଲ। ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତକାଲସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯାନନ୍ତରୋ ଭଵ ।। 33
ହେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ, ପୁରୁଣା କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ଏବେ ଯେ କାମଟି ଆସିଛି, ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେ।
ମମେହ ଭୀମ କୈକେଯୀ ରୂପାଦ୍ଧି ଭଯଶଙ୍କିତା। ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଵିଜତେ ରାଜା କଥଂ ନେଯାଦିମାମିତି ।। 34
ହେ ଭୀମ, ମୋର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, କିପରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ ବୋଲି।
ତସ୍ଯା ଵିଦିତ୍ଵା ତଂ ଭାଵଂ ସ୍ଵଯଂ ଚାନୃତଦର୍ଶନଃ । କୀଚକୋପି ଚ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ଚ ମାଂ ।। 35
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଭାବନା ଜାଣି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତାଳି କୀଚକ ପୁଣି ମୋତେ ଚାହିଁଛି।
ତମହଂ କୁପିତା ଭୀମ ପୁନଃ କୋପଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ। ଅବ୍ରଵଂ କାମସଂମୂଢମାତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷ କୀଚକ ।। 36
ତାପରେ, ମୁଁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା କୀଚକଙ୍କୁ କହିଲି, 'କୀଚକ, ତୁମେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମହଂ ଭାର୍ଯା ପଞ୍ଚାନାଂ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା । ତେ ତ୍ଵାଂ ନିହନ୍ଯୁର୍ଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ଶୂରାଃ ସାହସକାରିଣଃ ।। 37
ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ; ସେମାନେ ଅଜୟ, ପ୍ରବଳ ଓ ସାହସୀ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୀଚକଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ନାହଂ ବିଭେମି ଭୈରନ୍ଧ୍ରି ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ।। 38
ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତାଳି କୀଚକ ଉତ୍ତର ଦେଲା, 'ହେ ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାଦକୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ।'
ଶତଂ ସହସ୍ରମପି ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମହଂ ରଣେ। ସମାଗତଂ ହନିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ଭୀରୁ କୁରୁ ମେ କ୍ଷଣମ୍ ।। 39
ଏକଶ ହଜାର ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସୁଥିଲେ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମାରିଦେବି; ତୁମେ ଭୟ କରନି, ମୋତେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଚାବ୍ରଵଂ ସୂତଂ କାମାତୁରମହଂ ପୁନଃ। ନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିବଲସ୍ତେଷାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଯଶସ୍ଵିନାମ୍ ।। 40
ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ମୁଁ ପୁଣି ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୂତକୁ କହିଲି, 'ତୁମେ ସେମାନେ ଯେଉଁ ଯଶସ୍ବୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିଛି ନୁହଁ।'
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତାଽସ୍ମି ସତତଂ କୁଲଶୀଲସମନ୍ଵିତା। ନେଚ୍ଛାମି କିଂଚିଦ୍ଵଧ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ତସ୍ମାଜ୍ଜୀଵସି କୀଚକ ।। 41
ମୁଁ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ଆଚରଣର ଅଧିକାରିଣୀ; ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରହସ୍ଯ ସ୍ଵନଵତ୍ତତଃ। ନ ତିଷ୍ଠିତି ସ ସନ୍ମାର୍ଗେ ନ ଚ ଧର୍ମଂ ବୁଭୂଷତି ।। 42
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲା। ସେ କେବେ ଭଲ ପଥରେ ଚାଲେନି, ନାହିଁ ଧର୍ମକୁ ଚାହେ।
ପାପାତ୍ମା ପାପକାରୀ ଚ କାମରାଜଵଶାନୁଗଃ । ଅଵିନୀତଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 43
ସେ ପାପମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପାପକାରୀ, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଜସ୍ୱାଧୀନତାରେ ଚଳିଥାଏ। ଅନୁଶାସନ ନଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନିପୁନି ଅସ୍ୱୀକୃତ କରାଯାଇଛି।
ଦର୍ଶନେଦର୍ଶନେ ହନ୍ଯାଦ୍ଯଦି ଜହ୍ଯାଂ ଚ ଜୀଵିତମ୍। ଧର୍ମେ ପ୍ରଯତମାନାନାଂ ମହାନ୍ଧର୍ମୋ ନଶିଷ୍ଯତି ।। 44
ମୁଁ ଯଦି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି କିମ୍ବା ନ ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଉଥାଏ କିମ୍ବା ନିଜ ଜୀବନ ଦେଇଦେଉଥାଏ, ତେବେ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିବା ଲୋକଙ୍କର ମହାନ ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହେଉଥାଏ।
ସମଯଂ ରକ୍ଷମାଣାନାଂ ଦାରା ଵୋ ନ ଭଵନ୍ତି ଚ । ଭାର୍ଯାଜାଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଯାଂ ପ୍ରଜା ଭଵତି ରକ୍ଷିତା। ପ୍ରଜାଯାଂ ରକ୍ଷ୍ଯମାଣାଯାମାତ୍ମା ଭଵତି ରକ୍ଷିତଃ ।। 45
ଯେତେବେଳେ ଚୁକ୍ତି ରକ୍ଷା କରାଯାଏ, ତୁମର ଜଣାନୀମାନେ ଅନ୍ୟ କାହାରି ହେବେନି। ଯଦି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖାଯାଏ, ସନ୍ତାନମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି। ସନ୍ତାନମାନେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିଲେ, ନିଜେ ମଧ୍ୟ ସୁରକ୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ଵଂଦତାଂ ଵର୍ଣଧର୍ମାଂଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ମେ ଶ୍ରୁତମ୍ । କ୍ଷତ୍ରିଯସ୍ଯ ସଦା ଧର୍ମୋ ନାନ୍ଯୋ ଦସ୍ଯୁନିବର୍ହଣାତ୍ ।। 46
ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେର କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ଶୁଣିଛି। କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ପାଇଁ ଦୁଷ୍ଟମାନେ ଦୂର କରିବାଠାରୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।
ପଶ୍ଯତୋ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ କୀଚକୋ ମାଽନ୍ଵଧାଵତ । ତଵେଵ ଚ ସମକ୍ଷଂ ଵୈ ଭୀମସେନ ମହାବଲ ।। 47
ଧର୍ମରାଜ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ କୀଚକ ମୋ ପଛରେ ଆସିନଥିଲେ, ଏବଂ ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲା, ମହାବଳୀ ଭୀମ।
ତ୍ଵଯା ଚାହଂ ପରିତ୍ରାତା ଭୀମ ତସ୍ମାଞ୍ଜଟାସୁରାତ୍ ।। 48
ଭୀମ, ତୁମେ ମୋତେ ସେ ଭୟଙ୍କର ଜଟାସୁରରୁ ଉଦ୍ଧାର କରିଥିଲ।
ଜଯଦ୍ରଥଂ ତଥୈଵ ତ୍ଵମଜୈଷୀର୍ଭ୍ରାତୃଭିଃ ସହ। ଜହୀମମପି ପାପିଷ୍ଠଂ ଯୋଯଂ ମାମଵମନ୍ଯତେ । କୀଚକୋ ରାଜଵାଲ୍ଲଭ୍ଯାଚ୍ଛୋକକୃନ୍ମମ ଭାରତ ।। 49
ତୁମେ ତୁମ ଭାଇମାନେ ସହିତ ଜୟଦ୍ରଥଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲ। ଏହି ଅତି ପାପୀ, ଯିଏ ମୋତେ ଅବମାନ କରେ, ସେଇ କୀଚକ, ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ମୋତେ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିବା, ତାକୁ ମଧ୍ୟ ମାରିଦିଅ, ଭାରତ।
କୀଚକଂ କାମସନ୍ତପ୍ତଂ ଭିନ୍ଧି କୁମ୍ଭମିଵାଶ୍ମନି । ଯୋ ନିମିତ୍ତମନର୍ଥାନାଂ ବହୂନାଂ ମମ ଭାରତ ।। 50
ଏହି କୀଚକ, ଯିଏ କାମର ଆଗୁନିରେ ପୁଡ଼ୁଛି, ତାକୁ ପାଥରେ ଘସି ମାଟି ହେବା ପାଣିଘଟି ଭଳି ଭଙ୍ଗିଦିଅ। ଏହିଏ ମୋ ଅନେକ ଦୁଃଖର କାରଣ, ଭାରତ।
ତଂ ଚେଞ୍ଜୀଵନ୍ତମାଦିତ୍ଯଃ ପ୍ରାତରଭ୍ଯୁଦଯିଷ୍ଯତି । ଵିଷମାଲୋଡ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ମା କୀଚକଵଶଂଗମମ୍ ।। 51
ଯଦି ସେ ବଞ୍ଚିଯାଏ, ତେବେ ଆସନ୍ତାକାଲି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଠିବ। ମୁଁ ବିଷ ପିଇବି, କିନ୍ତୁ କୀଚକଙ୍କ ଅଧୀନ ହେବିନି।
ଶ୍ରେଯୋ ହି ମରଣଂ ମହ୍ଯଂ ଭୀମସେନ ତଵାଗ୍ରତଃ । ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରାରୁଦତ୍କୃଷ୍ଣା ଭୀମସ୍ଯୋରସି ସଂଶ୍ରିତା ।। 52
ଭୀମସେନ, ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ମୋ ପାଇଁ ଭଲ। ଏଭଳି କହି, କୃଷ୍ଣା କନ୍ଦିଲେ ଏବଂ ଭୀମଙ୍କ ବକ୍ଷସ୍ଥଳରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଭୀମଶ୍ଚ ତାଂ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ମହତ୍ସାନ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯ ଚ। କୀଚକଂ ମନସାଽଗଚ୍ଛତ୍ସୃକ୍କିଣୀ ପରିଲେଲିହନ୍ ।। 53
ଭୀମ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ବଡ଼ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଲେ ଏବଂ ମନରେ କୀଚକଙ୍କୁ ଭାବି, ଓଠ ଚାଟିଲେ।