ଇମଂ ତୁ ସମୁପାଲମ୍ଭଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯଦି କଲ୍ଯାଣି କୃତ୍ସ୍ନଂ ଜହ୍ଯାତ୍ସ ଜୀଵିତଂ ।। 14
ହେ ଶୁଭେ, ଯଦି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମ ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ଧନଞ୍ଜଯୋ ଵା ସୁଶ୍ରୋଣି ଯମୌ ଚାପି ସୁମଧ୍ଯମେ। ଲୋକାନ୍ତରଗତେଷ୍ଵେଷୁ ନାହଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍ ।। 15
ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଯଦି ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଯମଉ ଦୁଇଜଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ।
ଧର୍ମଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ପାଞ୍ଚାଲି ଯତ୍ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାନିନି ।। 16
ହେ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ଧର୍ମ କଥା କହିବି, ତାହା ଶୁଣ।
ଦୁହିତା ଜନକସ୍ଯାସୀଦ୍ଵୈଦେହୀ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୁତା। ପତିମନ୍ଵଚରତ୍ସୀତା ମହାରଣ୍ଯନିଵାସିନମ୍ ।। 17
ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିଥିବ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ବୈଦେହୀ ନାମକ ଥିଲେ; ସୀତା ତାଙ୍କର ପତି, ଯିଏ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ।
ଵସନ୍ତୀ ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା। ରାଵଣେନ ହୃତା ସୀତା ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ତର୍ଜିତା। ସା କ୍ଲିଶ୍ଯମାନା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ରାମମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ ।। 18
ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ସୀତା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଲେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲେ; ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ସେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ।
ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତଥା ଭୀରୁ ଭର୍ତାରମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ଭଗଵନ୍ତମଗସ୍ତ୍ଯଂ ସା ଵନାଯୈଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ ।। 19
ଏଭଳି, ଭୟଭିତ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତାଙ୍କର ପତି, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ସୁକନ୍ଯା ନାମ ଶର୍ଯାତେର୍ଭାର୍ଗଵଚ୍ଯଵନଂ ଵନେ। ଵଲ୍ମୀକଭୂତଂ ସାଧ୍ଵୀ ତମନ୍ଵପଦ୍ଯତ ଭାମିନୀ ।। 20
ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଭୂତାନ୍ତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ; ସେ ଧର୍ମପରାୟଣା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା।
ନାଲାଯନୀ ଚେନ୍ଦ୍ରସେନା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି। ପତିମନ୍ଵଚରଦ୍ଵୃଦ୍ଧଂ ପୁରା ଵର୍ଷସହସ୍ରିଣମ୍ ।। 21
ନାଳାୟନୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସେନା, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା, ପୁରାତନ କାଳରେ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚୁଥିବା ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ନଲଂ ରାଜାନମେଵାଥ ଦମଯନ୍ତୀ ଵନାନ୍ତରେ। ଅନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ପୁରା କୃଷ୍ଣେ ତଥା ଭର୍ତୄଂସ୍ତ୍ଵମନ୍ଵଗାଃ ।। 22
ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ, ହେ କୃଷ୍ଣେ, ପୁରାତନ କାଳରେ ରାଜା ନଳଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ଏଭଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପତିମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ।
ଯଥୈତାଃ କୀର୍ତିତା ନାର୍ଯୋ ରୂପଵତ୍ଯଃ ପତିଵ୍ରତାଃ। ତଥା ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ ।। 23
ଯେପରି ଏହି କୀର୍ତ୍ତିଶାଳି, ସୁନ୍ଦର ଓ ପତିପରାୟଣା ନାରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେପରି ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।
ମା ଦୀର୍ଘଂ କ୍ଷମ କାଲଂ ତ୍ଵଂ ତ୍ରିଂଶଦ୍ରାତ୍ରମନିନ୍ଦିତେ। ପୂର୍ଣେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ଵର୍ଷେ ରାଜ୍ଞାଂ ରାଜ୍ଞୀ ଭଵିଷ୍ଯସି ।। 24
ହେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷିଣୀ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଏହି ଦୁଃଖ ସହିବାକୁ ପଡିବ ନାହିଁ; କେବଳ ତିରିଶ ରାତି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଧର। ତେର ଖର୍ଚ୍ଚିତ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କର ରାଣୀ ହେବ।
ସତ୍ଯେନ ତେ ଶପେ ଚାହଂ ଭଵିତା ନାନ୍ଯଥେତି ଚ ।। 25
ମୁଁ ସତ୍ୟର ଶପଥ ଦେଉଛି, ଏହା ଅନ୍ୟଥା କେବେ ହେବ ନାହିଁ।
ସର୍ଵାସାଂ ପରମସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ପ୍ରାମାଣ୍ଯଂ କର୍ତୁମର୍ହସି। ସର୍ଵେଷାଂ ଚ ନରେନ୍ଦ୍ରାଣାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥାସ୍ଯସି ଭାମିନି ।। 26
ସମସ୍ତ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣେ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ତୁମେ ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ହେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ତୁମେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବ।
ଭର୍ତୃଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଵୃତ୍ତେନ ଭୋଗାନାପ୍ସ୍ଯସି ଦୁର୍ଲଭାନ୍ । ଯାତାଯାଂ ତୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଯାଂ ମହାନ୍ତଂ ଭୋଗମାପ୍ନୁଯାଃ ।। 27
ପତି ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଦୁର୍ଲଭ ସମ୍ପଦ ଓ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କରିବ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ପୂରଣ ହେଲେ, ବଡ଼ ସୁଖ ମିଳିବ।
ଗୁରୁଭକ୍ତିକୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ରାଜ୍ଞାଂ ମୂର୍ଧ୍ନି ସ୍ଥିତା ଭଵେଃ ।। 28
ବଡ଼ମାନେ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି ବୋଲି ବୁଝି, ତୁମେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମୁଣ୍ଡ ଉପରେ ଅବସ୍ଥାନ କରିବ।
ଆର୍ତପ୍ରଲାପା କୌନ୍ତେଯ ନ ରାଜାନମୁପାଲଭେ। ଅପାରଯନ୍ତ୍ଯା ଦୁଃଖାନି କୃତଂ ବାଷ୍ପପ୍ରମୋଚନମ୍ ।। 29
ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ମୋର ଏହି ଦୁଃଖ ଭରା କଥା କିଛି ରାଜାଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେବା ପାଇଁ ନୁହେଁ; ଅତି ଦୁଃଖରେ ପଡିଲେ କାନ୍ଦିବା ସ୍ୱାଭାବିକ।
ଇଦଂ ତୁ ଦୁଃଖଂ କୌନ୍ତେଯ ମମାସଦ୍ଯଂ ନିବୋଧ ତତ୍ ।। 30
କିନ୍ତୁ, ଏବେ ମୋର ଏହି ନୂତନ ଦୁଃଖଟିକୁ ଶୁଣ, ହେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର।
ଯୋଽଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ସୂତପୁତ୍ରସ୍ତୁ କୀଚକଃ। ସ୍ଯାଲୋ ନାମ ପ୍ରଵାଦେନ ଭୋଜସ୍ତ୍ରୈଗର୍ତଦେଶଜଃ ।। 31
ଏହି ଯିଏ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କର ସୂତପୁତ୍ର କୀଚକ, ସେ ସାଧାରଣ କଥାରେ ମୋର ଶ୍ୱାଶୁର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ସେ ତ୍ରିଗର୍ତ୍ତ ଦେଶର ଭୋଜ।
ତ୍ଯକ୍ତଧର୍ମୋ ନୃଶଂସଶ୍ଚ ସର୍ଵାର୍ଥେଷୁ ଚ ଵଲ୍ଲଭଃ । ନିତ୍ଯମେଵାହ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭାର୍ଯା ମେ ଭଵ ଶୋଭନେ । ଅଵିନୀତଃ ସୁଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ମାମନାଥେତି ଚିନ୍ତଯନ୍ ।। 32
ସେ ଧର୍ମ ଛାଡ଼ିଛି, କ୍ରୂର ଓ ସମସ୍ତ କାମରେ ପ୍ରିୟ; ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତାଳି ବ୍ୟକ୍ତି ସବୁବେଳେ ମୋତେ କହେ, 'ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୋର ଭାର୍ଯ୍ୟା ହେଉ', ମନେ କରେ ଯେ ମୁଁ ଅନାଥ, ଯଦ୍ୟପି ସେ ଅନିୟମିତ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ହୃଦୟର।
କିମୁକ୍ତେନ ଵ୍ଯତୀତେନ ଭୀମସେନ ମହାବଲ। ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥିତକାଲସ୍ଯ କାର୍ଯସ୍ଯାନନ୍ତରୋ ଭଵ ।। 33
ହେ ମହାବଳୀ ଭୀମସେନ, ପୁରୁଣା କଥା କହିବାର କଣ ଦରକାର? ଏବେ ଯେ କାମଟି ଆସିଛି, ତାହା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେ।
ମମେହ ଭୀମ କୈକେଯୀ ରୂପାଦ୍ଧି ଭଯଶଙ୍କିତା। ନିତ୍ଯମୁଦ୍ଵିଜତେ ରାଜା କଥଂ ନେଯାଦିମାମିତି ।। 34
ହେ ଭୀମ, ମୋର ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି ରାଜା ସବୁବେଳେ ଭୟଭୀତ ଓ ଚିନ୍ତିତ, କିପରି ମୋତେ ରକ୍ଷା କରିବେ ବୋଲି।
ତସ୍ଯା ଵିଦିତ୍ଵା ତଂ ଭାଵଂ ସ୍ଵଯଂ ଚାନୃତଦର୍ଶନଃ । କୀଚକୋପି ଚ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପୁନଃ ପ୍ରାର୍ଥଯତେ ଚ ମାଂ ।। 35
ସେ ରାଜାଙ୍କ ଭାବନା ଜାଣି, ଏବଂ ତାଙ୍କର ଅସତ୍ୟ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଖି, ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତାଳି କୀଚକ ପୁଣି ମୋତେ ଚାହିଁଛି।
ତମହଂ କୁପିତା ଭୀମ ପୁନଃ କୋପଂ ନିଯମ୍ଯ ଚ। ଅବ୍ରଵଂ କାମସଂମୂଢମାତ୍ମାନଂ ରକ୍ଷ କୀଚକ ।। 36
ତାପରେ, ମୁଁ ରୁଷ୍ଟ ହେଲେ ମଧ୍ୟ କ୍ରୋଧ ଦମନ କରି, ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା କୀଚକଙ୍କୁ କହିଲି, 'କୀଚକ, ତୁମେ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କର।'
ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମହଂ ଭାର୍ଯା ପଞ୍ଚାନାଂ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା । ତେ ତ୍ଵାଂ ନିହନ୍ଯୁର୍ଦୁର୍ଧର୍ଷାଃ ଶୂରାଃ ସାହସକାରିଣଃ ।। 37
ମୁଁ ପାଞ୍ଚ ଜଣ ଗନ୍ଧର୍ବଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ ରାଣୀ; ସେମାନେ ଅଜୟ, ପ୍ରବଳ ଓ ସାହସୀ, ସେମାନେ ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା କୀଚକଃ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ହ। ନାହଂ ବିଭେମି ଭୈରନ୍ଧ୍ରି ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଶୁଚିସ୍ମିତେ ।। 38
ଏଭଳି କହିଲେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତାଳି କୀଚକ ଉତ୍ତର ଦେଲା, 'ହେ ହସୁଥିବା ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କର ଭୟଙ୍କର ପାଦକୁ ଭୟ କରେ ନାହିଁ।'
ଶତଂ ସହସ୍ରମପି ଵା ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାମହଂ ରଣେ। ସମାଗତଂ ହନିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ଭୀରୁ କୁରୁ ମେ କ୍ଷଣମ୍ ।। 39
ଏକଶ ହଜାର ଗନ୍ଧର୍ବ ମଧ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧରେ ଆସୁଥିଲେ, ମୁଁ ସେମାନେକୁ ମାରିଦେବି; ତୁମେ ଭୟ କରନି, ମୋତେ କେବଳ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ଦିଅ।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ଚାବ୍ରଵଂ ସୂତଂ କାମାତୁରମହଂ ପୁନଃ। ନ ତ୍ଵଂ ପ୍ରତିବଲସ୍ତେଷାଂ ଗନ୍ଧର୍ଵାଣାଂ ଯଶସ୍ଵିନାମ୍ ।। 40
ଏଭଳି କହିଲାପରେ, ମୁଁ ପୁଣି ଆସକ୍ତିରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇଥିବା ସୂତକୁ କହିଲି, 'ତୁମେ ସେମାନେ ଯେଉଁ ଯଶସ୍ବୀ ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କିଛି ନୁହଁ।'
ଧର୍ମେ ସ୍ଥିତାଽସ୍ମି ସତତଂ କୁଲଶୀଲସମନ୍ଵିତା। ନେଚ୍ଛାମି କିଂଚିଦ୍ଵଧ୍ଯଂ ତ୍ଵାଂ ତସ୍ମାଜ୍ଜୀଵସି କୀଚକ ।। 41
ମୁଁ ସଦା ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଓ ଉତ୍ତମ କୁଳ ଓ ଆଚରଣର ଅଧିକାରିଣୀ; ମୁଁ ତୁମକୁ ମାରିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ, ଏହି କାରଣରୁ ତୁମେ ବଞ୍ଚିଛ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରହସ୍ଯ ସ୍ଵନଵତ୍ତତଃ। ନ ତିଷ୍ଠିତି ସ ସନ୍ମାର୍ଗେ ନ ଚ ଧର୍ମଂ ବୁଭୂଷତି ।। 42
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରୀ ବ୍ୟକ୍ତି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରରେ ହସିଲା। ସେ କେବେ ଭଲ ପଥରେ ଚାଲେନି, ନାହିଁ ଧର୍ମକୁ ଚାହେ।
ପାପାତ୍ମା ପାପକାରୀ ଚ କାମରାଜଵଶାନୁଗଃ । ଅଵିନୀତଶ୍ଚ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 43
ସେ ପାପମନ୍ତ୍ରୀ ଏବଂ ପାପକାରୀ, ଆସକ୍ତି ଓ ରାଜସ୍ୱାଧୀନତାରେ ଚଳିଥାଏ। ଅନୁଶାସନ ନଥିବା ଏହି ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତ୍ରୀକୁ ପୁନିପୁନି ଅସ୍ୱୀକୃତ କରାଯାଇଛି।