ସା କୀର୍ତଯନ୍ତୀ ଦୁଃଖାନି ଭୀମସେନସ୍ଯ ଭାମିନୀ। ରୁରୋଦ ଶନକୈଃ କୃଷ୍ଣା ଭୀମସ୍ଯୋରସ୍ସମାଶ୍ରିତା ।। 27
ଏଭଳି ଭାବେ ଦୁଃଖର କଥା କହି, ଭାସ୍କର୍ୟମୟ କୃଷ୍ଣା ଭୀମସେନଙ୍କ ଛାତିରେ ଭରସା ଦେଇ ଶାନ୍ତ ଭାବେ କନ୍ଦିଲେ।
ସା ବାଷ୍ପକଲଯା ଵାଚା ନିଶ୍ଵସନ୍ତୀ ପୁନଃପୁନଃ । ହୃଦଯଂ ଭୀମସେନସ୍ଯ ଘଟଯନ୍ତୀଦମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 28
ବିରହ ଓ ଦୁଃଖରେ ଅଞ୍ଚଳିତ କଣ୍ଠରେ, ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କ ହୃଦୟକୁ ଚାପି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନାଲ୍ପଂ କୃତଂ ମଯା ଭୀମ ଦେଵାନାଂ କିଲ୍ବିଷଂ ପୁରା। ଅଭାଗ୍ଯା ଯା ତୁ ଜୀଵାମି ମର୍ତଵ୍ଯେ ସତି ପାଣ୍ଡଵ ।। 29
ହେ ଭୀମ, ମୁଁ ଦେବତାମାନଙ୍କ ପ୍ରତି କେବଳ ଅଳ୍ପ ଦୋଷ କରିନଥିଲି; ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ, ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ଲିଖା ଥିଲା, ତଥାପି ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଞ୍ଚି ରହିଛି, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
କୀଚକଂ ଚେନ୍ନ ହନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ସ୍ଵାତ୍ମାନଂ ନାଶଯାମ୍ଯହମ୍। ଵିଷମାଲୋଡ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଥଵାଽନଲମ୍। ଅଭାଗ୍ଯାଽହମପୁଣ୍ଯାଽହଂ ନିତ୍ଯଦୁଃଖା ଚ ଵିକ୍ଲଵା ।। 30
ତୁମେ ଯଦି କୀଚକଙ୍କୁ ମାରିନପାର, ତେବେ ମୁଁ ଆପଣକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି—ବିଷ ପିଇବି କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି; ମୁଁ ଅଭାଗିନୀ, ଅପୁଣ୍ୟବତୀ, ସଦା ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ଅସହାୟ।
ପାପେ ନିପତିତାଯାଶ୍ଚ କିଂ ଫଲଂ ଜୀଵିତେନ ମେ। ଇତ୍ଯସ୍ମୈ ଦର୍ଶଯାମାସ କିଣବଦ୍ଧୌ କରାଵୁଭୌ ।। 31
ଏପରି ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଥିବା ମୋ ପାଇଁ ଜୀବନର କ’ଣ ଉପକାର? ଏହିପରି କହି ସେ ଦୁଇଟି ଛାଳପଡ଼ା ହାତ ଦେଖାଇଲେ।
ତତସ୍ତସ୍ଯାଃ କରୌ ପୀନୌ କିଣବଦ୍ଧୌ ଵୃକୋଦରଃ। ମୁଖମାନୀଯ ଵେପନ୍ତ୍ଯା ରୁରୋଦ ପରଵୀରହା ।। 32
ତା’ପରେ ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ବୃକୋଦର ସେ ମଜବୁତ ଛାଳପଡ଼ା ହାତକୁ ନେଇ, ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଆଣି, କମ୍ପିଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଦେଖି କନ୍ଦିଲେ।
ତୌ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ କୌନ୍ତେଯୋ ବାଷ୍ପମୁତ୍ସୃଜ୍ଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତତଃ ପରମଦୁଃଖାର୍ତ ଇଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 32
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ତାଙ୍କ ହାତ ଧରି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କନ୍ଦିଲେ, ଏବଂ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।
ଆଶ୍ଵାସଯଂସ୍ତାଂ ପାଞ୍ଚାଲୀଂ ଭୀମସେନ ଉଵାଚ ହ। ଶୃଣୁ ଭଦ୍ରେ ଵରାରୋହେ କ୍ରୋଧାତ୍ତତ୍ର ତୁ ଚିନ୍ତିତମ୍ ।। 1
ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ଭୀମସେନ କହିଲେ: 'ହେ ଭଦ୍ରେ, ଶୁଣ, ତୋର ଶୋଭାମୟ କଟି ଯାଉଥିବା ମହିଳା, କ୍ରୋଧରେ ମୁଁ ଯାହା ଚିନ୍ତା କରିଛି, ତାହା କହୁଛି।'
ତ୍ଵଂ ଵୈ ସଭାଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମାତ୍ସ୍ଯାନାଂ କଦନଂ ମହତ୍ । କର୍ତୁକାମେନ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵୃକ୍ଷଶ୍ଚାଵେକ୍ଷିତୋ ମଯା ।। 2
'ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କର ସଭାରେ ଯେତେବେଳେ ମୁଁ ବଡ଼ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ ଦେଖିଲି, ମୋର ମନେ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଇଚ୍ଛା ହେଲା, ଏବଂ ଏକ ଗଛ ମଧ୍ୟ ଦେଖି ରଖିଥିଲି, ହେ ଭଦ୍ରେ।'
ତତ୍ର ମାଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ତୁ କଟାକ୍ଷେଣ ନ୍ଯଵାରଯତ୍। ତଜ୍ଜ୍ଞାତ୍ଵାଽଵାଙ୍ଭୁଖସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସ୍ଥିତୋସ୍ମି ମହାନସଂ ।। 3
'ସେଠାରେ ଧର୍ମରାଜ ମୋତେ ଦୃଷ୍ଟି ଦେଇ ରୋକିଦେଲେ; ଏହି କଥା ଜାଣି, ମୁଁ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ରସୋଇଘରରେ ଚୁପ୍ଚାପ ବସି ରହିଲି।'
ଶୃଣୁଷ୍ଵାନ୍ଯତ୍ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଯଦ୍ଵଦାମୀହ ଭାମିନି । ଧିଗସ୍ତୁ ମେ ବାହୁବଲଂ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଫଲ୍ଗୁନସ୍ଯ ଚ। ଯତ୍ତେ ରକ୍ତୌ ପୁରା ଭୂତ୍ଵା ପାଣୀ କୃତକିଣାଵିମୌ ।। 4
'ଏବେ ଆଉ ଏକ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଶୁଣ, ହେ ଭାମିନୀ: ତୋର ହାତ, ଯେଉଁଠି ଆଗରେ ଶୋଭା ଥିଲା, ଏବେ ଛାଳପଡ଼ିଗଲା—ମୋର ବଳ ଓ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷକୁ ଲଜ୍ଜା।'
ତଦଦ୍ଯ ମାଂ ତୁ ତପତି ଯତ୍କୃତଂ ନ ମଯା ପୁରା। ସଭାଯାଂ ସ୍ମ ଵିରାଟସ୍ଯ କରୋମି କଦନଂ ମହତ୍ ।। 5
'ମୋତେ ଏହି ଦୁଃଖ ଜଳାଉଛି ଯେ, ଆଗରେ ମୁଁ କିଛି କରିପାରିଲିନି; ବିରାଟଙ୍କ ସଭାରେ ମୁଁ ବଡ଼ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ କରିଦେବି।'
ତତ୍ର ମେ କାରଣଂ ଭାତି କୌନ୍ତେଯୋ ଯତ୍ପ୍ରତୀକ୍ଷତେ। ତଦହଂ ତସ୍ଯ ଵିଜ୍ଞାଯ ସ୍ଥିତୋ ଧର୍ମସ୍ଯ ଶାସନେ ।। 6
ଏଠି, ମୋତେ ଲାଗେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଅପେକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି; ଏହି କଥା ବୁଝି, ମୁଁ ଧର୍ମର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନି ରହିଛି।
ଯଚ୍ଚ ରାଜ୍ଯାତ୍ପ୍ରଚ୍ଯଵନଂ କୁରୂଣାମଵଧଶ୍ଚ ଯଃ। ସୁଯୋଧନସ୍ଯ କର୍ଣସ୍ଯ ଶକୁନେଃ ସୌବଲସ୍ଯ ଚ ।। 7
ଏବଂ ରାଜ୍ୟ ହାରା, କୁରୁମାନଙ୍କର ବଧ, ସୁୟୋଧନ, କର୍ଣ୍ଣ, ଶକୁନି ଓ ସୌବଳଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ—
ଦୁଃଶାସନସ୍ଯ ପାପସ୍ଯ ଯନ୍ମଯା ନ ହୃତଂ ଶିରଃ । ତନ୍ମାଂ ଦହତି କଲ୍ଯାଣି ହୃଦି ଶଲ୍ଯମିଵାର୍ପିତମ୍ ।। 8
ପାପୀ ଦୁଃଶାସନଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ମୁଁ କାଟିପାରିନଥିଲି, ଏହି କଥା ମୋତେ ହୃଦୟରେ କଣ୍ଟକ ଭଳି ଦୁଃଖ ଦେଉଛି, ହେ ଶୁଭେ।
ଅପି ଚାନ୍ଯଦ୍ଵରାରୋହେ ସ୍ମରିଷ୍ଯସି ଵଚୋ ମମ। ପୁଣ୍ଯେ ତୀରେ ସରସ୍ଵତ୍ଯା ଯତ୍ପ୍ରତିଷ୍ଠାମ ସଂଗତାଃ । ତତ୍ରାହମବ୍ରଵଂ କୃଷ୍ଣେ ସର୍ଵକ୍ଲେଶାନନୁସ୍ମରନ୍ ।। 9
ଏବଂ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ସରସ୍ୱତୀ ତୀରରେ ଆମେ ସମେତି ହୋଇଥିଲୁ, ସେଠାରେ ମୁଁ ଯେ କଥା କହିଥିଲି, ସେଥିରେ ଆମ ସମସ୍ତ କଷ୍ଟ ସ୍ମରଣ କରିଥିଲି, ତୁମେ ମନେ ପକାଇଛ କି?
ନ ଚାହମନୁଗଚ୍ଛେଯଂ ଧର୍ମରାଜଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ଧନଞ୍ଜଯଂ ଚ ପାଞ୍ଚାଲି ମାଦ୍ରିପୁତ୍ରୌ ଚ ଭ୍ରାତରୌ। କୃତ୍ଵୈତାଂ ଚ ମତିଂ କୃଷ୍ଣେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମଗର୍ହଯମ୍ ।। 10
ମୁଁ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ଧନଞ୍ଜୟ, ହେ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ଓ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ଭାଇମାନେଙ୍କ ପଛରେ ଯିବିନଥାନ୍ତି; ଏହି ଭାବନା ନେଇ, ହେ କୃଷ୍ଣେ, ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦୋଷ ଦେଇନଥିଲି।
ପରୁଷଂ ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ମମ ଧର୍ମାତ୍ମଜସ୍ତଦା। ହୀମାନ୍ଵାକ୍ଯମହୀନାର୍ଥଂ ବ୍ରୁଵନ୍ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ସର୍ଵାନନ୍ଵନଯଦ୍ଭ୍ରାତୄନ୍ମୁନେର୍ଧୌମ୍ଯସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ ।। 11
ମୋ କଠିନ କଥା ଶୁଣି, ଧର୍ମର ପୁତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସେତେବେଳେ ମୃଦୁ ଓ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହି, ଦୌମ୍ୟ ଋଷିଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ମା ରୋଦୀ ରାଜ୍ଞି ଲୋକାନାଂ ସର୍ଵାଗମଗୁଣାନ୍ଵିତା। ରକ୍ଷିତଵ୍ଯଂ ସହାସ୍ମାଭିଃ ସତ୍ଯମପ୍ରତିମଂ ଭୁଵି ।। 12
ହେ ରାଣୀ, ତୁମେ ସମସ୍ତ ଗୁଣ ଓ ଲୋକରେ ପ୍ରଶଂସିତ ଗୁଣ ଥିବା, ତୁମେ କାନ୍ଦନି। ଆମେ ସମସ୍ତେ ମିଶି ଏହି ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସତ୍ୟକୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ଚାହିଁ।
ଅନୁନୀତେଷୁ ଚାସ୍ମାସୁ ଅନୁନୀତା ତ୍ଵମପ୍ଯସି। ମା ଧର୍ମଂ ଜହି ସୁଶ୍ରୋଣି କ୍ରୋଧଂ ଜହି ମହାମତେ ।। 13
ଆମେ ମନ ଶାନ୍ତ କରିଛୁ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ ହେଇଛ; ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଧର୍ମକୁ ଛାଡ଼ନି, ହେ ବୁଦ୍ଧିମତୀ, କ୍ରୋଧକୁ ତ୍ୟାଗ କର।
ଇମଂ ତୁ ସମୁପାଲମ୍ଭଂ ତ୍ଵତ୍ତୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଶୃଣୁଯାଦ୍ଯଦି କଲ୍ଯାଣି କୃତ୍ସ୍ନଂ ଜହ୍ଯାତ୍ସ ଜୀଵିତଂ ।। 14
ହେ ଶୁଭେ, ଯଦି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତୁମ ଏହି ଅଭିଯୋଗ ଶୁଣନ୍ତି, ସେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଜୀବନ ତ୍ୟାଗ କରିଦେବେ।
ଧନଞ୍ଜଯୋ ଵା ସୁଶ୍ରୋଣି ଯମୌ ଚାପି ସୁମଧ୍ଯମେ। ଲୋକାନ୍ତରଗତେଷ୍ଵେଷୁ ନାହଂ ଶକ୍ଷ୍ଯାମି ଜୀଵିତୁମ୍ ।। 15
ହେ ସୁନ୍ଦରି, ଯଦି ଧନଞ୍ଜୟ ଓ ଯମଉ ଦୁଇଜଣ ଏହି ପୃଥିବୀ ଛାଡ଼ି ଯାଆନ୍ତି, ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ।
ଧର୍ମଂ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ପାଞ୍ଚାଲି ଯତ୍ତେ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାନିନି ।। 16
ହେ ପାଞ୍ଚାଳୀ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେ ଧର୍ମ କଥା କହିବି, ତାହା ଶୁଣ।
ଦୁହିତା ଜନକସ୍ଯାସୀଦ୍ଵୈଦେହୀ ଯଦି ତେ ଶ୍ରୁତା। ପତିମନ୍ଵଚରତ୍ସୀତା ମହାରଣ୍ଯନିଵାସିନମ୍ ।। 17
ଯଦି ତୁମେ ଶୁଣିଥିବ, ଜନକଙ୍କ ଝିଅ ବୈଦେହୀ ନାମକ ଥିଲେ; ସୀତା ତାଙ୍କର ପତି, ଯିଏ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିଲେ, ତାଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ।
ଵସନ୍ତୀ ଚ ମହାରଣ୍ଯେ ରାମସ୍ଯ ମହିଷୀ ପ୍ରିଯା। ରାଵଣେନ ହୃତା ସୀତା ରାକ୍ଷସୀଭିଶ୍ଚ ତର୍ଜିତା। ସା କ୍ଲିଶ୍ଯମାନା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ରାମମେଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ ।। 18
ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ ବସୁଥିବା ସୀତା, ରାମଙ୍କ ପ୍ରିୟ ରାଣୀ, ରାବଣ ଦ୍ୱାରା ଅପହୃତ ହେଲେ ଏବଂ ରାକ୍ଷସୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଲେ; ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହେ ସୁନ୍ଦରି, ସେ କେବଳ ରାମଙ୍କ ପଛରେ ଥିଲେ।
ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତଥା ଭୀରୁ ଭର୍ତାରମୃଷିସତ୍ତମମ୍। ଭଗଵନ୍ତମଗସ୍ତ୍ଯଂ ସା ଵନାଯୈଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ ।। 19
ଏଭଳି, ଭୟଭିତ ଲୋପାମୁଦ୍ରା ତାଙ୍କର ପତି, ମହାନ ଋଷି ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କୁ, ଅରଣ୍ୟକୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ସୁକନ୍ଯା ନାମ ଶର୍ଯାତେର୍ଭାର୍ଗଵଚ୍ଯଵନଂ ଵନେ। ଵଲ୍ମୀକଭୂତଂ ସାଧ୍ଵୀ ତମନ୍ଵପଦ୍ଯତ ଭାମିନୀ ।। 20
ଶର୍ୟାତିଙ୍କ ଝିଅ ସୁକନ୍ୟା, ଭାର୍ଗବ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ଯିଏ ଭୂତାନ୍ତରେ ଲୁଚିଯାଇଥିଲେ; ସେ ଧର୍ମପରାୟଣା ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ, ହେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳା।
ନାଲାଯନୀ ଚେନ୍ଦ୍ରସେନା ରୂପେଣାପ୍ରତିମା ଭୁଵି। ପତିମନ୍ଵଚରଦ୍ଵୃଦ୍ଧଂ ପୁରା ଵର୍ଷସହସ୍ରିଣମ୍ ।। 21
ନାଳାୟନୀ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରସେନା, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ୟ ଥିବା, ପୁରାତନ କାଳରେ ତାଙ୍କର ବୃଦ୍ଧ, ହଜାର ବର୍ଷ ବଞ୍ଚୁଥିବା ପତିଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ।
ନଲଂ ରାଜାନମେଵାଥ ଦମଯନ୍ତୀ ଵନାନ୍ତରେ। ଅନ୍ଵଗଚ୍ଛତ୍ପୁରା କୃଷ୍ଣେ ତଥା ଭର୍ତୄଂସ୍ତ୍ଵମନ୍ଵଗାଃ ।। 22
ଦମୟନ୍ତୀ ମଧ୍ୟ, ହେ କୃଷ୍ଣେ, ପୁରାତନ କାଳରେ ରାଜା ନଳଙ୍କୁ ଅରଣ୍ୟରେ ଅନୁସରଣ କରିଥିଲେ; ଏଭଳି, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ପତିମାନେଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରିଛ।
ଯଥୈତାଃ କୀର୍ତିତା ନାର୍ଯୋ ରୂପଵତ୍ଯଃ ପତିଵ୍ରତାଃ। ତଥା ତ୍ଵମପି କଲ୍ଯାଣି ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ ।। 23
ଯେପରି ଏହି କୀର୍ତ୍ତିଶାଳି, ସୁନ୍ଦର ଓ ପତିପରାୟଣା ନାରୀମାନେ ଥିଲେ, ସେପରି ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଉତ୍ତୀର୍ଣ୍ଣ।