ଏନଂ ସୁସ୍ଵରସଂପନ୍ନା ବହଵଃ ସୂତମାଗଧାଃ। ସୁପ୍ତଂ ପ୍ରାତରୁପାତିଷ୍ଠନ୍ସୁମୃଷ୍ଟମଣିକୁଣ୍ଡଲାଃ ।। 62
ଅନେକ ସୁରିଳା କଣ୍ଠର ସୂତ ଓ ମାଗଧ, ଚମକୁଥିବା ମଣି ଝୁମକା ପିନ୍ଧି, ପ୍ରତି ସକାଳେ ତାଙ୍କୁ ଗୀତ ଗାଇ ଉଠାଉଥିଲେ।
[ସହସ୍ରଂ ଵାଲଖିଲ୍ଯାନାଂ ସହସ୍ରମୁଦଵାସିନାମ୍। ସହସ୍ରମଶ୍ମକୁଟ୍ଟାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଵାଯୁଭୋଜିନାମ୍ ।। 63
ହଜାର ଭାଲଖିଲ୍ୟ ତପସ୍ବୀ, ହଜାର ଉଦବାସୀନ ମୁନି, ହଜାର ପଥର କୁଟୁଥିବା ଲୋକ, ଏବଂ ହଜାର ବାତ ଖାଇଥିବା ତପସ୍ବୀ।
ସହସ୍ରଂ ମୁନିପତ୍ନୀନାଂ ସହସ୍ରଂ ବ୍ରହ୍ମଚାରିଣାମ୍। ସହସ୍ରଂ ମୌନଶୀଲାନାଂ ସହସ୍ରଂ ଗୃହମେଧିନାମ୍ ।। 64
ହଜାର ମୁନିଙ୍କର ଜଣେ ଜଣେ ଘରବାଳି, ହଜାର ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ହଜାର ମୌନୀ ତପସ୍ବୀ ଏବଂ ହଜାର ଗୃହସ୍ଥ।
ହଂସାଃ ପରମହଂସାଶ୍ଚ ଯୋଗିନଶ୍ଚ ଦ୍ଵିଜାତଯଃ। କୁଟୀରକାଃ ପରିଵ୍ରାଜୋ ଯେ ଚାନ୍ଯେ ଵନଚାରିଣଃ ।। 65
ହଂସ, ପରମହଂସ, ଯୋଗୀ, ଦ୍ୱିଜ, ଛୋଟ ଘରରେ ରହୁଥିବା, ଘର ଛାଡ଼ି ଘୁରୁଥିବା ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ଅରଣ୍ୟରେ ଘୁରୁଥିବା।
ସଂଵିଭକ୍ତାତ୍ମକାଶ୍ଚୈଵ ବହଵଶ୍ଚୋର୍ଧ୍ଵରେତସଃ । ଚତୁର୍ଵେଦଵିଦୋ ଵିପ୍ରାଃ ଶିକ୍ଷାମୀମାଂସପାରଗାଃ । କ୍ରମପାଠାଶ୍ଚ ଯେ ଵିପ୍ରାଃ ସାମାଧ୍ଯାଯନିକାଶ୍ଚ ଯେ ।। 66 ।।]
ଅନେକ ନିୟମିତ ତପସ୍ବୀ, ଉଚ୍ଚ ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଚାରି ବେଦ ଜାଣିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଶିକ୍ଷା ଓ ମୀମାଂସାରେ ପାରଙ୍ଗତ, କ୍ରମପାଠ କରୁଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ସାମବେଦ ପାଠ କରୁଥିବା ଲୋକ।
ସହସ୍ରମୃଷଯୋ ଯସ୍ଯ ନିତ୍ଯମାସନ୍ସଭାସଦଃ। ତପଃଶ୍ରୁତୋପସଂପନ୍ନାଃ ସର୍ଵକାମୈରୁପାସ୍ଥିତାଃ ।। 67
ହଜାର ଋଷି, ତପସ୍ୟା ଓ ଶ୍ରୁତିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ସଭାରେ ବସୁଥିଲେ, ସମସ୍ତ ଆବଶ୍ୟକତା ପୂରଣ କରାଯାଉଥିଲା।
ଅନ୍ଧାନ୍ଵୃଦ୍ଧାନନାଥାଂସ୍ତୁ ସର୍ଵରାଷ୍ଟ୍ରେଷୁ ଦୁଃଖିତାନ୍। ବିଭର୍ତ୍ଯନ୍ନାର୍ଥିନୋ ନିତ୍ଯମାନୃଶଂସ୍ଯାଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 68
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସବୁ ରାଜ୍ୟର ଅନ୍ଧ, ବୃଦ୍ଧ, ନିରାଶ୍ରୟ ଓ ଦୁଃଖିତ ଲୋକଙ୍କୁ ସଦା ଦୟାରେ ଖାଇବା ଦେଇ ପାଳନ କରୁଥିଲେ।
ସ ଏଷ ନିଲଯଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ପରିଚାରକଃ। ସଭାଯାଂ ଵିନତୋ ରାଜ୍ଞଃ କଙ୍କୋ ନାମ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 69
ସେ ଏବେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଚାକରିଆ ହୋଇ ଏଠାରେ ରହୁଛନ୍ତି, ସଭାରେ ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କୁ ଏଠାରେ କଙ୍କ ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଉଛି—ସେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର।
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥେ ନିଵସତଃ ସମଯେ ଯସ୍ଯ ପାର୍ଥିଵାଃ। ଆସନ୍ବଲିକରାଃ ସର୍ଵେ ସୋନ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଭୃତିମିଚ୍ଛତି ।। 70
ଇନ୍ଦ୍ରପ୍ରସ୍ଥରେ ରହୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଶୁଳ୍କ ଦେଉଥିଲେ; ଏବେ ସେ ଅନ୍ୟଙ୍କ ଠାରୁ ଦାମ ଚାହୁଁଛନ୍ତି।
ପାର୍ଥିଵାଃ ପୃଥିଵୀପାଲା ଯସ୍ଯାସନ୍ଵଶଵର୍ତିନଃ। ସ ଵଶେ ଵିଵଶୋ ରାଜ୍ଞାଂ ପରେଷାମଦ୍ଯ ଵର୍ତତେ ।। 71
ପୃଥିବୀର ସମସ୍ତ ରାଜା ଓ ଶାସକ ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ଚାଲୁଥିଲେ; ଏବେ ସେ ଅନ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଅଧୀନରେ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି।
ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପୃଥିଵୀଂ କୃତ୍ସ୍ନାଂ ରଶ୍ମିଵାନିଵ ତେଜସା। ସୋଦ୍ଯ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ସଭାସ୍ତାରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 72
ଏକ ସମୟରେ ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଦଳି ତାଙ୍କର ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇଥିଲା; ଏବେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ସଭାରେ ଏକ ତାରା ପରି ବସିଛନ୍ତି।
ଯମୁପାସତ ରାଜାନଂ ସଭାଯାମୃଷିସତ୍ତମାଃ। ତମୁପାସୀନମଦ୍ଯାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵ ପାଣ୍ଡଵମ୍ ।। 73
ଯେଉଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସଭାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷିମାନେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଏବେ ସେହି ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବସିଥିବା ଦେଖ, ହେ ପାଣ୍ଡବ।
ଅନଵଦ୍ଯଂ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଂ ଜୀଵିତାର୍ଥେନ ସଂଵୃତମ୍ । ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ଯ ନ ଦୁଃଖଂ ସ୍ଯାଦ୍ଧର୍ମରାଜଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍ ।। 74
ଯେଉଁ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଜୀବନ ପାଇଁ ଏମିତି ବାଧ୍ୟ ହୋଇଛନ୍ତି, ସେଉଁଠି ଦେଖିଲେ କିଏ ଦୁଃଖିତ ହେବେ ନାହିଁ?
ଉପାସ୍ତେ ସ୍ମ ସଭାଯାଂ ଯଂ କୃତ୍ସ୍ନାଽପି ଚ ଵସୁନ୍ଧରା। ତମୁପାସୀନମଦ୍ଯାନ୍ଯଂ ପଶ୍ଯ ଭାରତ ଭାରତମ୍ ।। 75
ଯିଏକି ସମସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଏକ ସମୟରେ ସଭାରେ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଏବେ ଦେଖ, ଭାରତ, ସେ ଅନ୍ୟ ଜଣଙ୍କ ସେବାରେ ବସିଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ବହୁଵିଦୈର୍ଦୁଃଖୈଃ ପୀଡ୍ଯମାନାମନାଥଵତ୍। ଶୋକସାଗରମଧ୍ଯସ୍ଥାଂ କିଂ ମାଂ ଭୀମ ନ ପଶ୍ଯସି ।। 76
ଏଭଳି ଅନେକ ପ୍ରକାର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ, ଅନାଥ ଭଳି, ଶୋକର ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ—ଭୀମ, ତୁମେ କାହିଁକି ମୋତେ ଦେଖୁନାହାଁ?
ଇଦଂ ତୁ ମେ ଦୁଃଖତରଂ ଯତ୍ତ୍ଵାଂ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଭାରତ। ନ ମେଽଭ୍ଯସୂଯା କର୍ତଵ୍ଯା ଦୁଃଖାଦେତଦ୍ବ୍ରଵୀମ୍ଯହମ୍ ।। 77
ଭାରତ, ମୁଁ ଏବେ ଯାହା କହିବି, ତାହା ମୋ ପାଇଁ ଆଉ ଅଧିକ ଦୁଃଖଦାୟକ; ମୋ ଉପରେ କ୍ରୋଧ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଏହା କହୁଛି।
ଶାର୍ଦୂଲୈର୍ମହିଷୈର୍ନାଗୌରଗାରେ ଯୋତ୍ସ୍ଯସେ ସଦା। କୈକେଯ୍ଯାଃ ପ୍ରେକ୍ଷମାଣାଯାସ୍ତଦା ମେ କଶ୍ମଲୋଽଭଵତ୍ ।। 78
ତୁମେ ଯେଉଁଠି ସିଂହ, ମହିଷ ଓ ହାତୀ ସହ ସଦା ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲ, କୈକୟୀର କନ୍ୟା ତାହା ଦେଖୁଥିଲେ—ସେବେଳେ ମୋତେ ଅତି ଲଜ୍ଜା ଲାଗିଥିଲା।
ହସନ୍ତ୍ଯନ୍ତଃପୁରେ ନାର୍ଯୋ ମମ ଚେଷ୍ଟାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ ।। 79
ମହଳ ଭିତରର ମହିଳାମାନେ, ମୋ କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ହସୁଥିଲେ।
ତତ ଉତ୍ଥାଯ କୈକେଯୀ ସର୍ଵାସ୍ତାଃ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ। ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ମାମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀଂ କଶ୍ମଲାଭିହତାମିଵ ।। 80
ତାପରେ କୈକୟୀର କନ୍ୟା ଉଠି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ କହିଲେ; ସେ ମୋତେ ଦେଖୁଥିଲେ, ଯଦିଓ ମୋ ଦେହ ନିର୍ମଳ, ମୁଁ ଦୁଃଖରେ ଭାଙ୍ଗି ପଡ଼ିଥିଲି।
ସ୍ନେହାତ୍ସଂଵାସଜାଦେଵ ତଦା ଵୈ ଚାରୁହାସିନୀ । ଯୁଧ୍ଯମାନଂ ମହାଵୀର୍ଯମିମଂ ସମନୁଶୋଚତି ।। 81
ସେ, ଏକାଠି ରହିବାର ମମତାରୁ, ମଧୁର ହସି, ଏହି ବିର ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କୁ ଦୟା କରୁଥିଲେ।
କଲ୍ଯାଣରୂପା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଵଲଲଶ୍ଚାପି ସୁନ୍ଦରଃ। ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଚିତ୍ତଂ ହି ଦୁର୍ଜ୍ଞେଯଂ ଯୁକ୍ତରୂପୌ ହି ମେ ମତୌ ।। 82
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଦେଖିବାକୁ ଶୁଭ୍ର, ବଲଲ ମଧ୍ୟ ସୁନ୍ଦର; ମହିଳାମାନଙ୍କର ମନ କେମିତି ଚାଲେ, ଏହା ବୁଝିବା କଠିନ, ତଥାପି ମୋତେ ଲାଗେ ଦୁହେଁ ଭଲ ମେଳ।
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ପ୍ରିଯସଂଵାସାନ୍ନିତ୍ଯଂ କରୁଣଵାଦିନୀ। ଅସ୍ମିନ୍ରାଜକୁଲେ ଚୈତୌ ତୁଲ୍ଯକାଲନିଵାସିନୌ ।। 83
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ସଦା ମୃଦୁ କଥା କହୁଥିବା ଓ ସଙ୍ଗରେ ପ୍ରିୟ, ଏଉଁଠି ଏହି ରାଜପରିବାରରେ ଦୁହେଁ ଏକ ସମୟରେ ବସୁଛନ୍ତି।
ଇତି ବ୍ରୁଵାଣା ଵାକ୍ଯାନି ସା ମାଂ ନିତ୍ଯମଜୀଜପତ୍ । କ୍ରୁଧ୍ଯନ୍ତୀଂ ମାଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପର୍ଯଶଙ୍କତ ମାଂ ତ୍ଵଯି ।। 84
ଏଭଳି ଶବ୍ଦ ସେ ସଦା ମୋତେ କହୁଥିଲେ, ମୁଁ କ୍ରୋଧିତ ହେଉଥିବା ଦେଖି, ସେ ମୋ ଉପରେ ତୁମ ସନ୍ଦେହ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ତସ୍ଯାଂ ତଥା ବ୍ରୁଵନ୍ତ୍ଯାଂ ତୁ ଭୀମୋ ଭୀମପରାକ୍ରମଃ। ନୋଵାଚ କିଂଚିଦ୍ଵଚନଂ ସଂରମ୍ଭାଦ୍ରକ୍ତଲୋଚନଃ ।। 85
ସେ ଏଭଳି କହୁଥିବା ବେଳେ, ଭୀମ ଭୟଙ୍କର ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଥିଲେ, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କର ଆଖି ଲାଲ ହୋଇଯାଇଥିଲା।
ଜ୍ଞାତ୍ଵା-ତୁ ରୁଷିତଂ ଭୀମଂ ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁନରବ୍ରଵୀତ୍। ଶୋକେ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ମଗ୍ନା ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ।। 86
ଭୀମଙ୍କୁ କ୍ରୋଧିତ ଜାଣି, ଦ୍ରୌପଦୀ ପୁଣି କହିଲେ: 'ଯୁଧିଷ୍ଠିର ପାଇଁ ଦୁଃଖରେ ବିଲିନ, ମୁଁ ଆଉ ବଞ୍ଚିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଯଂସ୍ତୁ ଦେଵାନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ସର୍ଵାନେକରଥୋଽଜଯତ୍। ସୋଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ କନ୍ଯାନାଂ ନର୍ତକୋ ଯୁଵା। ଆସ୍ତେ ଵେଷପ୍ରତିଚ୍ଛନ୍ନଃ କନ୍ଯାନାଂ ପରିଚାରକଃ ।। 87
ଯିଏ ଦେବତା ଓ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକା ରଥରେ ଜିତିଥିଲେ, ସେଉଁଠି ଏବେ ବେଶ ବଦଳାଇ, ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କର କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ନୃତ୍ୟକାର ଭାବେ ବସିଛନ୍ତି, ତାଙ୍କ ସେବା କରୁଛନ୍ତି।
ଯୋଽତର୍ପଯଦମେଯାତ୍ମା ଖାଣ୍ଡଵେ ଜାତଵେଦସମ୍। ସୋଽନ୍ତଃପୁରଗତଃ ପାର୍ଥଃ କୂପେଽଗ୍ନିରିଵ ସଂଵୃତଃ ।। 88
ଯିଏ ଖଣ୍ଡବରେ ଅଗ୍ନିକୁ ତୃପ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେ ପାର୍ଥ, ଏବେ ଅନ୍ତଃପୁରରେ, ଏକ କୁଆଁ ଭିତରେ ଅଗ୍ନି ଲୁଚିଥିବା ପରି, ଲୁଚି ରହିଛନ୍ତି।
ଯସ୍ମାଦ୍ଭଯମମିତ୍ରାଣାଂ ସଦୈଵ ପୁରୁଷର୍ଷଭାତ୍। ସ ଲୋକପରିଭୂତେନ ଵେଷେଣାସ୍ତେ ଧନଂଜଯଃ ।। 89
ଯିଏଠାରୁ ଶତ୍ରୁମାନେ ସଦା ଭୟ ପାଉଥିଲେ, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ଧନଞ୍ଜୟ, ଏବେ ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଉପେକ୍ଷିତ ହୋଇ, ବେଶ ବଦଳାଇ ବସିଛନ୍ତି।
ଯସ୍ଯଂ ଜ୍ଯାତଲନିର୍ଘୋଷାତ୍ସମକମ୍ପନ୍ତ ଶତ୍ରଵଃ। ଷଣ୍ଡରୂପଂ ଵହନ୍ତଂ ତଂ ଗୀତଂ ନୃତ୍ତାଵଲମ୍ବନମ୍ । କୁର୍ଵନ୍ତମର୍ଜୁନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ମେ ସ୍ଵାସ୍ଥ୍ଯଂ ମନୋ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। 90
ଯାହାଙ୍କ ବାଣ ତାଣିବାର ଶବ୍ଦରେ ଶତ୍ରୁମାନେ କମ୍ପିଥିଲେ, ସେ ଅର୍ଜୁନ, ଏବେ ଷଣ୍ଡ ରୂପ ଧାରଣ କରି, କନ୍ୟାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗୀତ ଗାଇ ନୃତ୍ୟ କରୁଛନ୍ତି—ଏହା ଦେଖି ମୋ ମନ ଶାନ୍ତି ପାଉନାହିଁ।
ସ୍ତ୍ରିଯୋ ଗୀତସ୍ଵରାତ୍ତସ୍ଯ ମୁଦିତାଃ ପର୍ଯୁପାସତେ ।। 91
ତାଙ୍କର ଗୀତର ସ୍ୱର ଶୁଣି, ମହିଳାମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହନ୍ତି।