ଶୀଘ୍ରମୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ଯତ୍ତେ କାର୍ଯଂ ଵିଵକ୍ଷିତମ୍। ଗଚ୍ଛ ଵୈ ଶଯନାଯୈଵ ଯାଵଦନ୍ଯୋ ନ ବୁଧ୍ଯତେ ।। 22
ତୁମେ ଯାହା କହିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯେଉଁ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଶୀଘ୍ର କହିଦିଅ। ତାପରେ ଅନ୍ୟେ ଜାଣିପାରିବା ପୂର୍ବରୁ ଶୋଇବାକୁ ଯାଅ।
ସା ଲଞ୍ଜମାନା ଭୀତା ଚ ଅଧୋମୁଖମୁଖୀ ତତଃ। ନୋଵାଚ କିଂଚିଦ୍ଵଚନଂ ବାଷ୍ପଦୂଷିତଲୋଚନା ।। 23
ସେ ଲଜ୍ଜିତ ଓ ଭୟଭୀତ ହୋଇ, ମୁହଁ ନମାଇ ରହିଲେ। ତାଙ୍କର ଆଖି ଲୁହାରେ ଭରିଗଲା, କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଭୀମପରାକ୍ରମୋ ବଲୀ ଵୃକୋଦରଃ ପାଣ୍ଡଵମୁଖ୍ଯସଂମତଃ। ପ୍ରବ୍ରୂହି କିଂ ତେ କରଵାଣି ସୁନ୍ଦରି ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରିଯେ ଵାରଣମତ୍ତଗାମିନି ।। 24
ତାପରେ ବଳଶାଳୀ ଭୀମ, ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଗରିମାଶାଳୀ ବୃକୋଦର କହିଲେ: 'ସୁନ୍ଦରୀ, ତୁମେ କହ, ମୁଁ କଣ କରିଦେବି? ପ୍ରିୟା, ମତ୍ତ ହାତୀର ଚାଳ ଥିବା ମୋର ପ୍ରିୟା, କଣ ଚାହୁଁଛ?'
ଅଶୋଚ୍ଯତା କୁତସ୍ତସ୍ଯା ଯସ୍ଯା ଭର୍ତା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଜାନନ୍ସର୍ଵାଣି ଦୁଃଖାନି କିଂ ମାଂ ଭୀମାନୁପୃଚ୍ଛସି ।। 25
ଯାହାର ସ୍ୱାମୀ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ସେ କାହିଁକି ଦୁଃଖ କରିବେ? ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଜାଣିଥିବା ଭୀମ, ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ପଚାରୁଛ?
ଯନ୍ମାଂ ଦାସୀପ୍ରଵାଦେନ ପ୍ରାତିକାମୀ ତଦାଽନଯତ୍। ସଭାଯାଂ ପରିଷନ୍ମଧ୍ଯେ ତନ୍ମେ ମର୍ମାଣି କୃନ୍ତତି ।। 26
ଯେବେ ପ୍ରତିକାମୀ ମୋତେ ଦାସୀ ବୋଲି ଡାକି, ସଭାରେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନେଇଗଲା, ସେ ଘଟଣା ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମୋର ହୃଦୟକୁ ଖଣ୍ଡିଦେଉଛି।
ଵିକୃଷ୍ଟା ହାସ୍ତିନପୁରେ ସଭାଯାଂ ରାଜସଂସଦି। ଦୁଃଶାସନେନ କେଶାନ୍ତେ ପରାମୃଷ୍ଟା ରଜସ୍ଵଲା ।। 27
ହସ୍ତିନାପୁରର ରାଜସଭାରେ ଦୁଃଶାସନ ମୋର କେଶ ଧରି ଟାଣିଲେ, ମୁଁ ରଜସ୍ୱଳା ଥିଲି, ଏଭଳି ଅପମାନ ହେଲି।
କ୍ଷତ୍ରିଯୈସ୍ତତ୍ର କର୍ଣାଦ୍ଯୈର୍ଦୃଷ୍ଟା ଦୁର୍ଯୋଧନେନ ଚ। ଶ୍ଵଶୁରାଭ୍ଯାଂ ଚ ଭୀଷ୍ମେଣ ଵିଦୁରେଣ ଚ ଧୀମତା। ଦ୍ରୋଣେନ ଚ ମହାବାହୋ କୃପେଣ ଚ ପରଂତପ ।। 28
ସେଠାରେ କର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅନ୍ୟ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ, ମୋର ଶ୍ୱଶୁର ଭୀଷ୍ମ ଓ ବିଦୁର, ବଳଶାଳୀ ଦ୍ରୋଣ ଓ କୃପାଚାର୍ଯ୍ୟ, ସମସ୍ତେ ଦେଖିଥିଲେ।
ସାଽହଂ ଶ୍ଵଶୁରଯୋର୍ମଧ୍ଯେ ଭ୍ରାତୃମଧ୍ଯେ ଚ ପାଣ୍ଡଵ। କେଶେ ଗୃହୀତ୍ଵା ଚ ସଭାଂ ନୀତା ଜୀଵତି ଵୈ ତ୍ଵଯି ।। 29
ମୁଁ ମୋର ଶ୍ୱଶୁରମାନେ ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ, କେଶ ଧରି ସଭାକୁ ନେଇଯାଇଥିଲି।
ଵିପ୍ରଯୁକ୍ତା ତତଶ୍ଚାହଂ ଵନେ ରାଜ୍ଯାଦ୍ଵନଂ ଗତା। ସାଽହଂ ଵନେ ଦୁର୍ଵସତିଂ ଵସତୀ ତ୍ଵଧ୍ଵକର୍ଶିତା । ଜଟାସୁରପରିକ୍ଲେଶାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାପି ସୁମହଦ୍ଭଯମ୍ ।। 30
ତାପରେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ମୁଁ ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲି। ସେଠାରେ ଦୁଃଖ ସହି, ଜଟାସୁରଙ୍କ ଉତ୍ପୀଡନରେ ବଡ଼ ଭୟ ଦେଖିଲି।
ପାର୍ଥିଵସ୍ଯ ସୁତା ନାମ କାନୁ ଜୀଵେନ ମାଦୃଶୀ । ଅନୁଭୂଯ ଭୃଶଂ ଦୁଃଖମନ୍ଯତ୍ର ଦ୍ରୌପଦୀଂ ପ୍ରଭୋ।। 31
ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ମଧ୍ୟରୁ ମୋ ପରି ଏତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗି ଅନ୍ୟ କିଏ ବଞ୍ଚିପାରିବ, ଦୌପଦୀ ଛାଡି?
ଵନଵାସଗତା ଚାହଂ ସୈନ୍ଧଵେନ ଦୁରାତ୍ମନା। ପରାମୃଷ୍ଟା ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଚ ସୋଦ୍ରୁମୁତ୍ସହତେ ତୁ କା ।। 32
ଅରଣ୍ୟବାସ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦୁଷ୍ଟ ସୈନ୍ଧବ ଦ୍ୱାରା ପୁଣି ଅପମାନିତ ହେଲି। ଏଭଳି ଦ୍ୱିତୀୟ ଦୁଃଖ କିଏ ସହିପାରିବ?
ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ପର୍ଯଚରଂ ଚାହଂ ଦେଶାନ୍ଵିଷମସଂସ୍ଥିତାନ୍ । ଦୁର୍ଗାଞ୍ଶ୍ଵାପଦସଂକୀର୍ଣାଂସ୍ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି ପାଣ୍ଡଵେ ।। 33
ମୁଁ ପଦେପଦେ ଅପରିଚିତ ଦୁର୍ଗମ ଦେଶରେ, ବନ୍ୟପଶୁ ଓ ବିପଦରେ ଭରିଥିବା ସ୍ଥାନରେ ଘୁରିଲି, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବା ସମୟରେ।
ତତୋଽହଂ ଦ୍ଵାଦଶେ ଵର୍ଷେ ଵନ୍ଯମୂଲଫଲାଶନା। ଇଦଂ ପୁରମନୁପ୍ରାପ୍ତା ସୁଦେଷ୍ଣାପରିଚାରିକା। ପରସ୍ତ୍ରିଯମୁପାତିଷ୍ଠେ ସତ୍ଯଧର୍ମପରାଯଣା ।। 34
ତାପରେ ଦ୍ୱାଦଶ ବର୍ଷରେ, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟର ମୂଳ ଓ ଫଳ ଖାଇ ଏହି ସହରକୁ ଆସିଲି, ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ସେବା କଲି, ଏବଂ ସତ୍ୟ ଓ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠା ରଖି ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଜନାନୀଙ୍କୁ ସେବା କଲି।
ଗୋଶୀର୍ଷକଂ ପଦ୍ମକଂ ଚ ହରିଶ୍ଯାମଂ ଚ ଚନ୍ଦନମ୍। ନିତ୍ଯଂ ପିଷେ ଵିରାଟସ୍ଯ ତ୍ଵଯି ଜୀଵତି ପାଣ୍ଡଵ ।। 35
ମୁଁ ପ୍ରତିଦିନ ଭିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ ଗୋଶୀର୍ଷକ, ପଦ୍ମକ, ହରିଶ୍ୟାମା ଓ ଚନ୍ଦନ ଚକୁଛି, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ଥିବାବେଳେ।
ସାଽହଂ ବହୂନିଃ ଦୁଃଖାନି ଗଣଯାମି ନ ତେ କୃତେ ।। 36
ମୁଁ ବହୁତ ଦୁଃଖ ସହିଛି, ତଥାପି ତୁମ ପାଇଁ ସେଗୁଡିକୁ ଗଣନା କରେନି।
ମତ୍ସ୍ଯରାଜସମକ୍ଷଂ ତୁ ତସ୍ଯ ଧୂର୍ତସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ। କୀଚକେନ ପଦା ସ୍ପୃଷ୍ଟା କା ନୁ ଜୀଵେତ ମାଦୃଶୀ ।। 37
ମତ୍ସ୍ୟରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ, କୀଚକ ତାଙ୍କ ପାଦରେ ଛୁଇଁଲେ, ମୋ ପରି ଜଣେ ଜନାନୀ କିଏ ଏଭଳି ଅପମାନ ସହି ବଞ୍ଚିପାରିବ?
ଏଵଂ ବହୁଵିଧୈର୍ଦୁଃଖୈଃ କ୍ଲିଶ୍ଯମାନା ଚ ପାଣ୍ଡଵ । ନ ମାଂ ଜାନାସି କୌନ୍ତେଯ କିଂ ଫଲଂ ଜୀଵିତେନ ମେ ।। 38
ମୁଁ ଏତେ ପ୍ରକାରର ଦୁଃଖରେ ପୀଡ଼ିତ ହେଉଛି, କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମୋ ଅବସ୍ଥା ବୁଝିପାରୁନାହଁ। ଏମିତି ଜୀବନର କଣ ଉପକାର?
ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ସୁତା ଚାହଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ଯୁମ୍ନସ୍ଯ ଚାନୁଜା। ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡାତ୍ସମୁଦ୍ଭୂତା ନୋର୍ଵ୍ଯାଂ ଜାତୁ ଚରାମ୍ଯହମ୍ ।। 39
ମୁଁ ଡ୍ରୁପଦଙ୍କ କନ୍ୟା ଏବଂ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଛୋଟ ଭଉଣୀ, ଅଗ୍ନିକୁଣ୍ଡରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଛି, ମୁଁ କେବେ ଭୂମିରେ ଘୁରିବିନାହିଁ।
କୀଚକଂ ଚେନ୍ନ ହନ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ଗ୍ରୀଵାଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଜଲେ ମ୍ରିଯେ। ଵିଷମାଲେଡ୍ଯ ପାସ୍ଯାମି ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମ୍ଯଥଵାଽନଲଂ ।। 40
ତୁମେ ଯଦି କୀଚକଙ୍କୁ ମାରିନପାର, ମୁଁ ଗଳାରେ ଦାଡ଼ି ଦେଇ ପାଣିରେ ମରିଯିବି, କିମ୍ବା ବିଷ ପିଇବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବି।
ଆତ୍ମାନଂ ନାଶଯିଷ୍ଯାମି ଵୃକ୍ଷମାରୁହ୍ଯ ଵା ପତେ । ଶସ୍ତ୍ରେଣାଙ୍ଗଂ ଚ ଭେତ୍ସ୍ଯାମି କିଂ ଫଲଂ ଜୀଵିତେନ ମେ ।। 41
ମୁଁ ନିଜକୁ ନଶ୍ଟ କରିଦେବି, କିମ୍ବା ଗଛରେ ଚଢ଼ି ତଳେ ପଡ଼ିବି, କିମ୍ବା ଅସ୍ତ୍ରରେ ଶରୀର ଭାଙ୍ଗିଦେବି। ଏମିତି ଜୀବନର କଣ ଅର୍ଥ?
ଯୋଽଯଂ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ କୀଚକୋ ନାମ ଭାରତ। ସେନାନୀଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସ୍ଯାଲଃ ପରମଦୁର୍ମତିଃ ।। 42
ଏହି କୀଚକ, ଭାରତ, ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ସେନାପତି, ସାଳା ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ମନ୍ତି।
ସ ମାଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରିଵେଷେଣ ଵସନ୍ତୀଂ ରାଜଵେଶ୍ମନି। ନିତ୍ଯମେଵାହ ଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା ଭାର୍ଯା ମମ ଭଵେତି ଵୈ ।। 43
ସେ ଦୁଷ୍ଟମନ୍ତି, ମୁଁ ରାଜମହଳରେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଭାବେ ରହୁଥିବା ବେଳେ ସବୁବେଳେ କହେ— 'ମୋର ଜଣେ ଘରବାଳି ହେଅ'।
ତେନୈଵମୁଚ୍ଯମାନାଯା ଵଧାର୍ହେଣାରିସୂଦନ। କାଲେନେଵ ଫଲଂ ପକ୍ଵଂ ହୃଦଯଂ ମେ ଵିଦୀର୍ଯତେ ।। 44
ଏଭଳି ମୋତେ ଯେଉଁଠି ମୃତ୍ୟୁଯୋଗ୍ୟ ଲୋକ କହୁଛି, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ସେଥିରେ ମୋ ହୃଦୟ କାଳରେ ପକା ଫଳ ପରି ଫାଟିଯାଉଛି।
ଶରଣଂ ଭଵ କୌନ୍ତେଯ ମା ସ୍ମ ଗଚ୍ଛେ ଯୁଧିଷ୍ଠିରମ୍। ନିରୁଦ୍ଯୋଗଂ ନିରାମର୍ଷଂ ନିର୍ଵୀର୍ଯମରିମର୍ଦନ ।। 45
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ମୋର ଆଶ୍ରୟ ହେଅ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଯିବାନାହିଁ, ସେ କୌଣସି ପ୍ରୟାସ କରନ୍ତିନାହଁ, କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ଶକ୍ତି ନାହିଁ, ଶତ୍ରୁନାଶକ।
ମା ସ୍ମ ସୀମନ୍ତିନୀ କାଚିଞ୍ଜନଯେତ୍ପୁତ୍ରମୀଦୃଶମ୍ ।। 46
କୌଣସି ମହିଳା ମାଙ୍ଗ ଭରି ଏଭଳି ପୁଅ କେବେ ଜନ୍ମ ଦେଉନାହଁ।
ଵିଜାନାମି ତଵାମର୍ଷଂ ବଲଂ ଵୀର୍ଯଂ ଚ ପାଣ୍ଡଵ। ତତୋଽହଂ ପରିଦେଵାମି ଚାଗ୍ରତସ୍ତେ ମହାବଲ ।। 47
ମୁଁ ତୁମର କ୍ରୋଧ, ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବ ଜାଣେ। ସେଇଥିପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ପାଖରେ ଦୁଃଖ କହୁଛି, ବଳବାନ।
ଯଥା ଯୂଥପତିର୍ମତ୍ତଃ କୁଞ୍ଜରଃ ଷାଷ୍ଟିହାଯନଃ। ଭୂମୌ ନିପତିତଂ ବିଲ୍ଵଂ ପଦ୍ଭ୍ଯମାକ୍ରମ୍ଯ ପୀଡଯେତ୍ ।। 48
ଯେପରି ଏକ ଷଷ୍ଟି ବର୍ଷର ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ବେଲ ଫଳକୁ ପାଦରେ ଦବାଇ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରେ—
ତଥୈଵ ଚ ଶିରସ୍ତସ୍ଯ ନିପାତ୍ଯ ଧରଣୀତଲେ। ଵାମେନ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ମର୍ଦ ମାଦେନ ପାଣ୍ଡଵ ।। 49
ସେପରି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡକୁ ଭୂମିରେ ଫେଲାଇ ବାମହାତରେ କ୍ରୋଧରେ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କର।
ସ ଚେଦୁଦ୍ଯନ୍ତମାଦିତ୍ଯଂ ପ୍ରାତରୁତ୍ଥାଯ ପଶ୍ଯତି। କୀଚକଃ ଶର୍ଵରୀଂ ଵ୍ଯୁଷ୍ଟାଂ ନାହଂ ଜୀଵିତୁମୁତ୍ସହେ ।। 50
ଯଦି କୀଚକ ପ୍ରଭାତରେ ଉଠି ଉଦୟମାନ ସୂର୍ଯ୍ୟକୁ ଦେଖିବେ ଓ ରାତି ଶେଷ ହେବ, ତେବେ ମୁଁ ଆଉ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ।
ଶାପିତୋସି ମମ ପ୍ରାଣୈଃ ସୁକୃତେନାର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ। ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ପାଦାଭ୍ଯାଂ ଯମଯୋର୍ଜୀଵିତେନ ଚ। କୀଚକସ୍ଯ ଵଧଂ ନାଦ୍ଯ ପ୍ରତିଜାନାସି ଭାରତ ।। 51
ମୋ ପ୍ରାଣ, ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ପୁଣ୍ୟ, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ପାଦ, ଓ ଯମ-ନକୁଳଙ୍କର ଜୀବନ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବାନ୍ଧାଯାଇଛ। ଯଦି ଆଜି କୀଚକଙ୍କ ବଧ ପାଇଁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରନାହଁ, ଭାରତ।