ତାଂ ତଥା ଶୋକସନ୍ତପ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରରୁଦିତାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। କୀଚକସ୍ଯ ଵଧଂ ସର୍ଵା ମନୋଭିଶ୍ଚ ଶଶଂସିରେ ।। 78
ସେଉଁଠି ଏଭଳି ଶୋକରେ ଭାସୁଥିବା ଓ କାନ୍ଦୁଥିବା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକୁ ଦେଖି, ସମସ୍ତ ଜଣେ ନାରୀ ମନରେ କୀଚକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ଆଶା କଲେ।
ଅହୋ ଦୁଃଖତରଂ ପ୍ରାପ୍ତା କୀଚକେନ ପଦା ହତା। ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା ଦ୍ରୌପଦୀ ଯୋଷିତାଂଵରା ।। 1
ହାୟ, ସମସ୍ତ ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସବୁଠାରୁ ଭାଗ୍ୟଶାଳି ଓ ପତିବ୍ରତା ଦ୍ରୌପଦୀ କୀଚକଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇ ଅଧିକ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଛନ୍ତି।
ଦୁଃଶଲାଂ ସ୍ମାରଯନ୍ତୀ ସା ଭର୍ତୄଣାଂ ଭଗିନୀଂ ଶୁଭାମ୍। ନାଶପତ୍ସିନ୍ଧୁରାଜଂ ସା ବଲାତ୍କାରେଣ ଵାହିତା ।। 2
ସେ ତାଙ୍କର ପତିମାନଙ୍କର ଭଗିନୀ ଶୁଭ ଦୁଃଶଳାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରୁଛନ୍ତି, ଯିଏକି ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଜୋରକରି ନିଯାଇଥିଲେ।
କିମର୍ଥମିହ ସଂପ୍ରାପ୍ତା କୀଚକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ନାଶପତ୍ତଂ ମହାଭାଗା କୃଷ୍ଣା ପାଦେନ ତାଡିତା ।। 3
ଏହିଠାରେ ଏତେ ଭାଗ୍ୟଶାଳି କୃଷ୍ଣା କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକଙ୍କ ପାଦ ଦ୍ୱାରା ଆଘାତ ପାଇଛନ୍ତି?
ତେଜୋରାଶିରିଯଂ ଦେଵୀ ଧର୍ମଜ୍ଞା ସତ୍ଯଵାଦିନୀ । କେଶପାଂଶେ ପରାମୃଷ୍ଟା ମର୍ଷଯନ୍ତୀ ହ୍ଯଶକ୍ତଵତ୍ ।। 4
ଏହି ଦେବୀ ଶକ୍ତିର ଭଣ୍ଡାର, ଧର୍ମକୁ ଜାଣିଥିବା ଏବଂ ସତ୍ୟ କଥା କହିଥିବା, ତାଙ୍କର କେଶ ଧରି ଟାଣି ନେଉଥିବାକୁ ସେ ଅଶକ୍ତ ହୋଇ ସହିଥିଲେ।
ନୈତତ୍କାରଣମଲ୍ପଂ ହି ଶ୍ରୋତୁକାମୋଽସ୍ମି ସତ୍ତମ। କୃଷ୍ଣାଯାସ୍ତୁ ପରିକ୍ଲେଶାନ୍ମନୋ ମେ ଦୂଯତେ ଭୃଶମ୍ ।। 5
ଏହି କଥା କିଛି ସାଧାରଣ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଏହାର କାରଣ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହୁଁଛି, ହେ ମହାନ। କୃଷ୍ଣା ଯେତେ ଦୁଃଖ ଭୋଗିଛନ୍ତି, ତାହା ଭାବି ମୋର ମନ ବହୁତ ଯନ୍ତ୍ରଣା ଅନୁଭବୁଛି।
କସ୍ଯ ଵଂଶେ ସମୁଦ୍ଭୂତଃ ସ ଚ ଦୁର୍ଲଲିତୋ ମୁନେ । ବଲୋନ୍ମତ୍ତଃ କଥଂ ଚାସୀତ୍ସ୍ଯାଲୋ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ କୀଚକଃ ।। 6
ହେ ମୁନି, ସେ ଅବଶ୍ୟ ଅଧିକ ଦୁର୍ଲଭ ଏବଂ ଅବଶ ହୋଇଥିବା କୀଚକ କେଉଁ ବଂଶରେ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ? ସେ କିପରି ଶକ୍ତିରେ ମତ୍ତ ହୋଇ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କର ଶ୍ୱାଶୁର ହେଲେ?
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାପି ତାଂ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ତାଡିତାମ୍ । ନୈଵ ଚୁକ୍ଷୁଭିରେ ଵୀରାଃ କିମକୁର୍ଵନ୍ତ ତଂ ପ୍ରତି ।। 7
ସେ ରଥିକ ପୁତ୍ର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଆଘାତ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି ବୀରମାନେ କୌଣସି ଭାବେ ଉତ୍ତେଜିତ ହେଲେ ନାହିଁ; ସେମାନେ ତାଙ୍କ ବିରୋଧରେ କଣ କଲେ?
ତ୍ଵଦୁକ୍ତୋଽଯମନୁପ୍ରଶ୍ନଃ କୁରୂଣାଂ କୀର୍ତିଵର୍ଧନଃ। ଏତତ୍ସର୍ଵଂ ଯଥା ଵକ୍ଷ୍ଯେ ଵିସ୍ତରେଣେହ ପାର୍ଥିଵ ।। 8
ତୁମେ ଯେ ପ୍ରଶ୍ନ କରିଛ, ଯାହା କୁରୁମାନଙ୍କର କୀର୍ତ୍ତି ବଢ଼ାଏ, ମୁଁ ସେଥିରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେହିପରି ସବୁ କଥା ତୁମକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ କହିବି, ହେ ରାଜା।
ବ୍ରାହ୍ମଣ୍ଯାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଞ୍ଜାତଃ ସୂତୋ ଭଵତି ପାର୍ଥିଵ । ପ୍ରାତିଲୋମ୍ଯେନ ଜାତାନାଂ ସ ହ୍ଯେକୋ ଦ୍ଵିଜ ଏଵ ତୁ ।। 9
ହେ ରାଜା, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ ମାଁ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ପିତାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିବା ରଥିକ ହୁଏ, ସେ ମିଶ୍ର ବଂଶର ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଏକ ଦ୍ୱିଜ ହୁଏ।
ରଥକାରମିତୀମଂ ହି କ୍ରିଯାଯୁକ୍ତଂ ଦ୍ଵିଜନ୍ମନାମ୍। କ୍ଷତ୍ରିଯାଦଵରୋ ଵୈଶ୍ଯାଦ୍ଵିଶିଷ୍ଟ ଇତି ଚକ୍ଷତେ ।। 10
ଏମିତି ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲିପ୍ତ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତିକୁ 'ରଥକାର' କୁହାଯାଏ। ସେ କ୍ଷତ୍ରିୟଠାରୁ ନିମ୍ନ, କିନ୍ତୁ ବୈଶ୍ୟଠାରୁ ଉତ୍ତମ ବୋଲି ମନେ କରାଯାଏ।
ସହ ସୂତେନ ସଂବନ୍ଧଃ କୃତଃ ପୂର୍ଵଂ ନରାଧିପୈଃ। ତେନ ତୁ ପ୍ରାତିଲୋମ୍ଯେନ ରାଜଶବ୍ଦୋ ନ ଲଭ୍ଯତେ ।। 11
ପୁରୁଣା ରାଜାମାନେ ରଥିକମାନଙ୍କ ସହିତ ସମ୍ପର୍କ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହି ପ୍ରାତିଲୋମ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦ୍ୱାରା 'ରାଜା' ଉପାଧି ମିଳେ ନାହିଁ।
ତେଷାଂ ତୁ ସୂତଵିଷଯଃ ସୂତାନାଂ ନାମତଃ କୃତଃ। ଉପଜୀଵ୍ଯଂ ଚ ଯତ୍କ୍ଷେତ୍ରଂ ରାଜନ୍ସୂତେନ ଵୈ ପୁରା ।। 12
ସେମାନଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳକୁ 'ସୂତ' ନାମରେ ଚିହ୍ନଟ କରାଯାଇଥିଲା, ଏବଂ ପୂର୍ବରୁ ଯେଉଁ ଭୂମିରେ ସୂତମାନେ ବସିଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେହି ଭୂମି ସେମାନଙ୍କର ଜୀବିକା ଥିଲା।
ସୂତାନାମଧିପୋ ରାଜା କେକଯୋ ନାମ ଵିଶ୍ରୁତଃ। ରାଜକନ୍ଯାସମୁଦ୍ଭୂତଃ ସାରଥ୍ଯେଽନୁପମୋଽଭଵତ୍ ।। 13
ସୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ 'କେକୟ' ନାମକ ଏକ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ରାଜକନ୍ୟାଠାରୁ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ ଏବଂ ରଥଚଳନରେ ଅପୂର୍ବ ହୋଇଥିଲେ।
ପୁତ୍ରାସ୍ତସ୍ଯ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ମାଲଵ୍ଯାଂ ଜଝିରେ ତଦା। କୀଚକା ଇତି ଵିଖ୍ଯାତାଃ ଶତଂ ଷଟ୍ ଚୈଵ ଭାରତ ।। 14
ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେଠାରେ ମାଳବୀ ଠାରୁ ତାଙ୍କର ଏକ ଶତ ଏବଂ ଛଅ କିଚକ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ଯେଉଁମାନେ 'କୀଚକ' ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ତେଷାମାସୀଦ୍ବଲଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କୀଚକଃ ସର୍ଵଜିତ୍ପ୍ରଭୋ। ଅଗ୍ରଜୋ ବଲସଂମତ୍ତସ୍ତେନାସୀତ୍ସୂତଷଟ୍ଶତମ୍ ।। 15
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ବଳରେ ସବୁଠାରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଏବଂ ବଡ଼ କୀଚକ, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଛଅ ଶତ ସୂତ ଥିଲେ।
ମାଲଵ୍ଯା ଏଵ କୌରଵ୍ଯ ତତ୍ର ହ୍ଯଵରଜାଽଭଵତ୍। ତସ୍ଯାଂ କେକଯରାଜ୍ଞସ୍ତୁ ସୁଦେଷ୍ଣା ଦୁହିତାଽଭଵତ୍ ।। 16
ହେ କୌରବ, ମାଳବୀମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅବରଜା କନ୍ୟା ଥିଲେ, ତାଙ୍କଠାରୁ ଏବଂ କେକୟ ରାଜାଠାରୁ ସୁଦେଷ୍ଣା ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ।
ତାଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ କେକଯଃ ପ୍ରଦଦୌ ମୁଦା। ସୁରଥାଯାଂ ମୃତାଯାଂ ତୁ କୌସଲ୍ଯାଂ ଶ୍ଵେତମାତରି ।। 17
ସୁରଥା ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରିଥିଲେ ଏବଂ କୌଶଳ୍ୟା ଶ୍ୱେତଙ୍କର ମା' ହେବା ପରେ, କେକୟ ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କୁ ଦେଇଥିଲେ।
ଶ୍ଵେତେ ଵିନଷ୍ଟେ ଶଙ୍ଖେ ଚ ଗତେ ମାତୁଲଵେଶ୍ମନି । ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ମହିଷୀଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ରାଜ ଦୁଃଖମପାନୁଦତ୍ ।। 18
ଶ୍ୱେତଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ପରେ ଏବଂ ଶଂଖ ମାମାଘରକୁ ଯିବା ପରେ, ରାଜା ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ପ୍ରଧାନ ରାଣୀ ଭାବରେ ପାଇ ସମସ୍ତ ଦୁଃଖ ଭୁଲିଗଲେ।
ଉତ୍ତରଂ ଚୋତ୍ତରାଂ ଚୈଵ ଵିରାଟାତ୍ପୃଥିଵୀପତେ। ସୁଦେଷ୍ଣା ସୁଷୁଵେ ଦେଵୀ କୈକେଯୀ କୁଲଵୃଦ୍ଧଯେ ।। 19
ହେ ପୃଥିବୀର ସ୍ୱାମୀ, ସୁଦେଷ୍ଣା, ମହାନ କୈକେୟୀ, ବିରାଟଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ତର ଏବଂ ଉତ୍ତରାଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଥିଲେ, ଯାହା ଘରାଣାର ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ହେଲା।
ମାତୃଷ୍ଵସୃସୁତାଂ ରାଜନ୍କୀଚକସ୍ତାମନିନ୍ଦିତାମ୍। ସଦା ପରିଚରନ୍ପ୍ରୀତ୍ଯା ଵିରାଟେ ନ୍ଯଵସତ୍ସୁଖୀ ।। 20
ହେ ରାଜା, କୀଚକ ସେ ନିର୍ମଳ ମାତୃସ୍ୱସ୍ର କନ୍ୟାଙ୍କୁ ସଦା ସ୍ନେହରେ ସେବା କରୁଥିଲେ ଏବଂ ବିରାଟଙ୍କ ନଗରରେ ସୁଖରେ ବସିଥିଲେ।
ଭ୍ରାତରଶ୍ଚାସ୍ଯ ଵିକ୍ରାନ୍ତାଃ ସର୍ଵେ ଚ ତମନୁଵ୍ରତାଃ । ଵିରାଟସ୍ଯୈଵ ସଂହୃଷ୍ଟା ବଲଂ କୋଶଂ ତ୍ଵଵର୍ଧଯନ୍ ।। 21
ତାଙ୍କର ସମସ୍ତ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଭାଇମାନେ ତାଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରୁଥିଲେ ଏବଂ ସମସ୍ତେ ଖୁସିରେ ବିରାଟଙ୍କର ସେନା ଓ ଧନଭଣ୍ଡାର ବଢ଼ାଇଥିଲେ।
କାଲେଯା ନାମ ତେ ଦୈତ୍ଯାଃ ପ୍ରାଯଶୋ ଭୁଵି ଵିଶ୍ରୁତାଃ। ଜଝିରେ କୀଚକା ରାଜନ୍ବାଣୋ ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ତଥାଽଭଵତ୍ ।। 22
କାଲେୟ ନାମର ଦୈତ୍ୟମାନେ ଏହି ପୃଥିବୀରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ । ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କୀଚକ ଜନ୍ମ ନେଇଥିଲେ, ତାଙ୍କର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇ ବାଣସ ଥିଲେ ।
ସ ହି ସର୍ଵାସ୍ରସଂପନ୍ନୋ ବଲଵାନ୍ଭୀମଵିକ୍ରମଃ । କୀଚକୋ ନଷ୍ଟମର୍ଯାଦୋ ବଭୂଵ ଭଯଦୋ ନୃଣାମ୍ ।। 23
କୀଚକ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଭରପୂର, ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମ ଓ ଶକ୍ତି ଥିଲା । ସେ ନିଷ୍ଠୁର ହୋଇ, ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଭୟଙ୍କର ହେବାକୁ ଲାଗିଥିଲେ ।
ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ବଲସଂମତ୍ତଂ ଵିରାଟଃ ପୃଥିଵୀପତିଃ । ଜିଗାଯ ସର୍ଵାଂଶ୍ଚ ରିପୂନ୍ଯଥେନ୍ଦ୍ରୋ ଦାନଵାନ୍ପୁରା ।। 24
ଏହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅଭିମାନୀ କୀଚକକୁ ପାଇଁ, ରାଜା ବିରାଟ ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁମାନେ ଉପରେ ଜିତିଲେ, ଯେପରି ଇନ୍ଦ୍ର ପୂର୍ବେ ଦାନବମାନେ ଉପରେ ଜିତିଥିଲେ ।
ମେଖଲାଂଶ୍ଚ ତ୍ରିଗର୍ତାଂଶ୍ଚ ଦଶାର୍ଣାଂଶ୍ଚ କଶେରୁକାନ୍। ମାଲଵାଂଶ୍ଚୈଵ ଯଵନାନ୍ସିଲିନ୍ଦାନ୍କାଶିକୋସଲାନ୍ ।। 25
ସେ ମେଖଳ, ତ୍ରିଗର୍ତ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, କଶେରୁକ, ମାଳବ, ଯବନ, ସିଲିନ୍ଦ, କାଶୀ ଓ କୋଶଳମାନେ ଉପରେ ଜିତିଲେ ।
କରଦାଂଶ୍ଚ ନିଷିଦ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଶିଵାନ୍ମଚୁଲକାଂସ୍ତଥା। ପୁଲିନ୍ଦାଂଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗାଂଶ୍ଚ ତଙ୍କଣାନ୍ପରତଙ୍କଣାନ୍ ।। 26
ସେ କରଦ, ନିଷିଦ୍ଧ, ଶିବ, ମଚୁଳକ, ପୁଲିନ୍ଦ, କଳିଙ୍ଗ, ତଙ୍କଣ ଓ ପରତଙ୍କଣମାନେ ଉପରେ ମଧ୍ୟ ଅଧିନ କରିଥିଲେ ।
ଅନ୍ଯେ ଚ ବହଵଃ ଶୂରା ନାନାଜନପଦେଶ୍ଵରାଃ। କୀଚକେନ ରଣେ ଭଗ୍ନା ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ଦିଶୋ ଦଶ ।। 27
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଶୂର ଏବଂ ନାନା ଦେଶର ରାଜାମାନେ ରଣରେ କୀଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହୋଇ, ଦଶ ଦିଗରେ ପଳାଇ ଯାଇଥିଲେ ।
ତମେଵଂଵୀର୍ଯସଂପନ୍ନଂ ନାଗାଯୁତସମଂ ବଲେ। ଵିରାଟସ୍ତତ୍ର ସେନାଯାଶ୍ଚକାର ପତିମାତ୍ମନଃ ।। 28
ଏପରି ପରାକ୍ରମ ଓ ହଜାର ହାତୀର ଶକ୍ତି ସମାନ କୀଚକକୁ ବିରାଟ ତାଙ୍କ ସେନାର ନାୟକ କରିଥିଲେ ।
ଵିରାଟଭ୍ରାତରଶ୍ଚୈଵ ଦଶ ଦାଶରଥେଃ ସମାଃ। ତେ ଚୈନାନନ୍ଵଵର୍ତନ୍ତ କୀଚକାନ୍ବଲଵତ୍ତରାନ୍ ।। 29
ବିରାଟଙ୍କ ଦଶ ଭାଇ, ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପରି, ସମସ୍ତେ କୀଚକଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଥିଲେ, ଯେଉଁଠାରେ କୀଚକ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଥିଲେ ।