କୀଚକେନାନୁଗମନାତ୍କୃଷ୍ଣା ତାମ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା । ସଭାଦ୍ଵାରମୁପଗମ୍ଯ ରୁଦନ୍ତୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 42
କୀଚକ ପଛରେ ଲାଗି ଯିବା ସମୟରେ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣା ଶଭା ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କଥା କହିଲେ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପତୀଂସ୍ତାନ୍ଦୀନଚେତସଃ। ଆକାରଂ ପରିରକ୍ଷନ୍ତୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଧର୍ମସଂଯୁତାମ୍। ଦହ୍ଯମାନେଵ ରୌଦ୍ରେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜା ।। 43
ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ପତିମାନେକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଦ୍ରୁପଦର କନ୍ୟା ଦ୍ରୌପଦୀ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମାନେ ଜଣେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ପ୍ରଜାରକ୍ଷଣଶୀଲାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ହ୍ଯମିତତେଜସାମ୍। କାର୍ଯାଽନୁପାଲନଂ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମେ ସତ୍ଯେ ଚ ତିଷ୍ଠତାମ୍ ।। 44
ଜେଉଁ ରାଜାମାନେ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ସଦା ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନ୍ୟାୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ରଜାଯାଂ ପ୍ରଜାଯାଂ ଚ ଵିଶେଷଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତାମ୍। ପ୍ରିଯେଷ୍ଵପି ଚ ଵଧ୍ଯେଷୁ ସମତ୍ଵଂ ଯେ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। 45
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପ୍ରଜା ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନ୍ୟାୟର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଵିଵାଦେଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ସମଂ କାର୍ଯାନୁଦର୍ଶିନା। ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମାସନସ୍ଥେନ ଜିତୌ ଲୋକାଵୁଭାଵପି ।। 46
ଯେତେବେଳେ ବିବାଦ ଆସେ, ଧର୍ମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ରାଜା ଯଦି ସମ ଭାବେ ନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇଁ ଲୋକକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।
ରାଜନ୍ଧର୍ମାସନସ୍ଥୋ ହି ରକ୍ଷ ମାଂ ତ୍ଵମନାଗସମ୍ ।। 47
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଧର୍ମ ଆସନରେ ବସିଛ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜାଣି ସୁରକ୍ଷା କର।
ଅହଂ ତ୍ଵନପରାଧ୍ଯନ୍ତୀ କୀଚକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ମହାରାଜ ହତା ପାଦେନ ଦାସିଵାତ୍ ।। 48
ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିନଥିଲି, ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକ ମୋତେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଦାସୀ ପରି ଚାଲିଲା ଓ ଆଘାତ କଲା, ମହାରାଜ।
ତ୍ଵତ୍ସମକ୍ଷଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟା ଵସୁଧାତଲେ । ଅନାଗସଂ କୃପାର୍ହାଂ ମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ତ୍ଵଂ ପରିପାଲଯ ।। 49
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ଦଳିତ ହୋଇଛି। ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଦୟାର୍ହ ଜଣେ ଜଣାଇ, ରକ୍ଷା କର।
ରକ୍ଷ ମାଂ କୀଚକାଦ୍ଭୀତାଂ ଧର୍ମଂ ରକ୍ଷ ନରେଶ୍ଵର । ମତ୍ସ୍ଯାଧିପ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷ ପିତା ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ ।। 50
ମୁଁ କୀଚକଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର, ନରେଶ୍ବର। ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା, ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ପିତା ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୁମ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ଯସ୍ତ୍ଵଧର୍ମେଣ କାର୍ଯାଣି ମୋହାତ୍ମା କୁରୁତେ ନୃପଃ। ଅଚିରାତ୍ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ଵଶେ କୁର୍ଵନ୍ତି ଶତ୍ରଵଃ ।। 51
ଯେ ରାଜା ମନର ଭ୍ରମରେ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରନ୍ତି, ଶୀଘ୍ରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ କୁଲଜସ୍ତ୍ଵଂ ହି ତେଷାଂ ସତ୍ଯଂ ପରାଯଣମ୍। ତ୍ଵଂ କିଲୈଵଂଵିଧୋ ଜାତଃ କୁଲେ ଧର୍ମପରାଯଣେ ।। 52
ତୁମେ ମତ୍ସ୍ୟ ଗୋତ୍ରର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ, ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏହି ବଂଶରେ ତୁମର ଏପରି ଖ୍ୟାତି ଅଛି।
ଅତସ୍ତ୍ଵାହମଭିକ୍ରନ୍ଦେ ଶରଣାର୍ଥଂ ନରାଧିପ। ତ୍ରାହି ମାମଦ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୀଚକାତ୍ପାପପୂରୁଷାତ୍ ।। 53
ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଶରଣ ମାଗୁଛି, ହେ ନରପତି। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଜି ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଅନାଥାମିହ ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୀଚକଃ ପୁରୁଷାଧମଃ। ପ୍ରହରତ୍ଯେଵ ନୀଚାତ୍ମା ନ ତୁ ଧର୍ମମଵେକ୍ଷତେ ।। 54
ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନାଥ ଜାଣି, ନିଚ କୀଚକ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି, ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ।
ଅକାର୍ଯାଣାମନାରମ୍ଭାତ୍କାର୍ଯାଣାମନୁପାଲନାତ୍। ପ୍ରଜାସୁ ଯେ ସୁଵୃତ୍ତାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗମାଯାନ୍ତି ଭୂମିପାଃ ।। 55
ଯେଉଁ ଭୂମିପାଳମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କାମରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ପାନ୍ତି।
କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଶେଷଜ୍ଞାଃ କାମକାରେଣ ପାର୍ଥିଵାଃ। ପ୍ରଜାସୁ କିଲ୍ବିଷଂ କୃତ୍ଵା ନରକଂ ଯାନ୍ତ୍ଯଧୋମୁଖାଃ ।। 56
ଯେ ରାଜାମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଏହା ଜାଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରି ଅନ୍ତେ ନରକକୁ ପଡିଯାନ୍ତି।
ନୈଵ ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ଵା ଦାନୈର୍ନ ଗୁରୋରୁପସେଵନାତ୍। ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତଥା ଧର୍ମଂ ଯଥା କାର୍ଯାନୁପାଲନାତ୍ ।। 57
ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ କିମ୍ବା ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା କରିଲେ ଯେତେ ଧର୍ମ ମିଳେ ନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ବେଶି କାମ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ମିଳେ।
ଅପି ଚେଦଂ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରାଯ ପୃଚ୍ଛତେ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ କାର୍ଯମକାର୍ଯଂ ଚ ଲୋକେ ଚାସୀତ୍ପରଂ ଯଥା ।। 58
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ—ଏହି ସଂସାରରେ କରିବା ଓ ନ କରିବା, ଏହି ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନୀତି ରହିଛି।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ପୁନର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଵିନିଯୁକ୍ତମଥାପି ଵା। କ୍ରିଯାଣାମକ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରାପଣେ ପୁଣ୍ଯପାପଯୋଃ ।। 59
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସଦା ଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ମିଳେ।
ପ୍ରଜାଯାଂ ସୃଜ୍ଯମାନାଯାଂ ପୁରା ହ୍ଯେତଦୁଦାହୃତମ୍। ଏତଦ୍ଵୋ ମାନୁଷାଃ ସମ୍ଯକ୍କାର୍ଯଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତ୍ରଯଂ ଭୁଵି ।। 60
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏହି କଥା ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲା—ମାନବମାନେ, ଏହି ଭୂମିରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ତିନି ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଭଲଭାବରେ ଅନୁସରଣ କର।
ଅସ୍ମିନ୍ସୁନୀତେ ଦୁର୍ନୀତେ ଲଭତେ କର୍ମଜଂ ଫଲମ୍। କଲ୍ଯାଣକାରୀ କଲ୍ଯାଣଂ ପାପକାରୀ ଚ ପାପକମ୍ ।। 61
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କରିଲେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ; ଯେ ଭଲ କାମ କରେ, ସେ ଭଲ ଫଳ ପାଏ, ଯେ ଖରାପ କାମ କରେ, ସେ ଖରାପ ଫଳ ପାଏ।
ତେନ ଗଚ୍ଛତି ସଂସର୍ଗଂ ସ୍ଵର୍ଗାଯ ନରକାଯ ଵା। ସୁକୃତଂ ଦୁଷ୍କୃତଂ ଵାଽପି କୃତ୍ଵା ମୋହେନ ମାନଵଃ । ପଶ୍ଚାତ୍ତାପେନ ତପ୍ଯେତ ସ୍ଵବୁଦ୍ଧ୍ଯା ମରଣଂ ଗତଃ ।। 62
ଏହି ଦ୍ୱାରା ମଣିଷ ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗ କିମ୍ବା ନରକ ପାଏ; ମୃତ୍ୟୁ ପରେ ନିଜ ଅନୁଭବ ଓ ଅନୁତାପରେ ଦୁଃଖ ଭୋଗ କରେ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପରଂ ଵାକ୍ଯଂ ଵିସସର୍ଜ ଶତକ୍ରତୁମ୍। ଶକ୍ରୋପ୍ଯାପୃଚ୍ଛ୍ଯ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଦେଵରାଜ୍ଯମପାଲଯତ୍ ।। 63
ଏପରି କଥା କହି ବ୍ରହ୍ମା ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ ଦେଇ ଦୂର କଲେ; ଶକ୍ର ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ବିଦାୟ ଦେଇ ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ଚାଲାଇଲେ।
ଯଥୋକ୍ତଂ ଦେଵରାଜେନ ବ୍ରହ୍ମଣା ପରମେଷ୍ଠିନା। ତଥା ତ୍ଵମପି ରାଜେନ୍ଦ୍ର କାର୍ଯାକାର୍ଯେ ସ୍ଥିରୋ ଭଵ ।। 64
ଦେବତାମାନଙ୍କ ରାଜା ଓ ବ୍ରହ୍ମା ଯେପରି କହିଛନ୍ତି, ତେଣୁ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ତୁମେ ମଧ୍ୟ କରିବା ଓ ନ କରିବାରେ ଦୃଢ଼ ହୁଅ।
ଏଵଂ ଵିଲପମାନାଯାଂ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯାଂ ମତ୍ସ୍ଯପୁଙ୍ଗଵଃ। ଅଶକ୍ତଃ କୀଚକଂ ତତ୍ର ଶାସିତୁଂ ବଲଦର୍ପିତମ୍ । ଵିରାଟରାଜଃ ମୂତଂ ତୁ ସାନ୍ତ୍ଵେନୈଵ ନ୍ଯଵାରଯତ୍ ।। 1
ପାଞ୍ଚାଳୀ ଏପରି କ୍ଷୁଭ୍ଧ ହୋଇ କାନ୍ଦୁଥିବା ବେଳେ, ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଟ ରାଜା କିଚକଙ୍କୁ ଶକ୍ତିବାନ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶାନ୍ତ କରିପାରିଲେ ନାହିଁ, କେବଳ ମୃଦୁ କଥା କହି ସେଠାରେ ରୋକିଲେ।
କୀଚକଂ ମତ୍ସ୍ଯରାଜେନ କୃତାଗସମନିନ୍ଦିତା। ନାପରାଧାନୁରୂପେଣ ଦଣ୍ଡେନ ପ୍ରତିପାଦିତମ୍ ।। 2
କିଚକ ଅପରାଧ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ତାଙ୍କ ଅପରାଧ ଅନୁଯାୟୀ ଶାସ୍ତି ଦେଲେ ନାହିଁ।
ପାଞ୍ଚାଲରାଜସ୍ଯ ସୁତା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସୁରସୁତୋପମା। ଧର୍ମଜ୍ଞା ଵ୍ଯଵହାରାଣାଂ କୀଚକେ କୃତକିଲ୍ବିଷେ । ପୁନଃ ପ୍ରୋଵାଚ ରାଜାନଂ ସ୍ମରନ୍ତୀ ଧର୍ମମୁତ୍ତମମ୍ ।। 3
ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା, ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ନ୍ୟାୟ ଜାଣିଥିବା, କିଚକଙ୍କ ଅପରାଧ ଦେଖି, ସର୍ବୋତ୍କୃଷ୍ଟ ଧର୍ମ ସ୍ମରଣ କରି ରାଜାଙ୍କୁ ପୁଣି କହିଲେ।
ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ଚ ଵରାରୋହା ସର୍ଵାଂସ୍ତତ୍ର ସଭାସଦଃ। ରାଜାନୁଵର୍ତନପରାନ୍କୀଚକଂ ଚ କୃତାଗସମ୍। ଵିରାଟଂ ଚାହ ପାଞ୍ଚାଲୀ ଦୁଃଖେନାଵିଷ୍ଟଚେତନା ।। 4
ସେ ଉତ୍ତମାଙ୍ଗନା ସଭାରେ ଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ଅନୁଗତ ଲୋକମାନେ ଓ ଅପରାଧୀ କିଚକଙ୍କୁ ଦେଖି, ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ ପାଞ୍ଚାଳୀ ବିରାଟଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ରାଜନ୍ରାଜଵତ୍କିଂଚିତ୍ସମାଚରସି କୀଚକେ। ଦସ୍ଯୂନାମିଵ ତେ ଧର୍ମୋ ନ ସତ୍ସୁ ପରିଵର୍ତତେ।। 5
ରାଜା, ଆପଣ କିଚକଙ୍କ ବିଷୟରେ ରାଜାଙ୍କ ଭଳି କିଛି କରୁନାହାନ୍ତି; ଆପଣଙ୍କ ଧର୍ମ ଦସ୍ୟୁମାନେ ପରି, ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ଏଠି ଚାଲିନାହାନ୍ତି।
ନ କୀଚକଃ ସ୍ଵଧର୍ମସ୍ଥୋ ନ ଚ ମତ୍ସ୍ଯଃ କଥଂଚନ। ସଭାସଦୋଽପ୍ଯଧର୍ମଜ୍ଞା ଯ ଇମଂ ପର୍ଯୁପାସତେ।। 6
କିଚକ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟରେ ନାହାନ୍ତି, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ମଧ୍ୟ କେବେ ନାହାନ୍ତି; ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥନ କରୁଛନ୍ତି।
ନ ଧର୍ମଂ କୀଚକୋ ଵେତ୍ତି ରାଜଭୃତ୍ଯାସ୍ତଥୈଵ ଚ। ନ ରାଜା ଵିନଯଂ ବ୍ରୂତେ ଅମାତ୍ଯାଶ୍ଚ ନ ଜାନତେ ।। 7
କିଚକ ଧର୍ମ ଜାଣନ୍ତି ନାହାନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ଚାକରମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି; ରାଜା ନୀତି କଥା କହୁନାହାନ୍ତି, ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ବୁଝନ୍ତି ନାହାନ୍ତି।