ଵଧମାକାଙ୍କ୍ଷମାଣଂ ତଂ କୀଚକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଆକାରେଣୈଵ ଭୀମଂ ସ ପ୍ରତ୍ଯପେଧଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 32
ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଚାହିଁ, ଭୀମଙ୍କ ଦେହଭାବ ଦେଖି ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟରେ କମ୍ପିଗଲେ।
ତସ୍ଯ ରାଜା ଶନୈଃ ସଂଜ୍ଞାଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଚକାର ଭୀମସେନସ୍ଯ ରୋଷାଵିଷ୍ଟସ୍ଯ ଧୀମତଃ ।। 33
ତାପରେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶାନ୍ତ ଭାବରେ, ରୋଷରେ ଭରିତ ଓ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଭୀମସେନଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କଲେ।
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାନଂ ତଦା ଚାହ କଙ୍କୋ ନାମ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 34
ସେ ସମୟରେ, କଙ୍କ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅସ୍ୱୀକାର କଥା କହିଲେ।
ସୂଦ ମା ସାହସଂ କାର୍ଷୀଃ ଫଲିତୋଽଯଂ ଵନସ୍ପତିଃ। ନାତ୍ର ଶୁଷ୍କାଣି କାଷ୍ଠାନି ସନ୍ତି ଯାନି ଚ କାନି ଚ।। 35
ରଣ୍ଧା, ତୁମେ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଏହି ଗଛ ଫଳ ଦେଇଛି; ଏଠାରେ କେଉଁସି ଶୁଖିଲା କାଠ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ କିଛି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ।
ଯଦି ତେ ଦାରୁକୃତ୍ଯଂ ସ୍ଯାନ୍ନିଷ୍କ୍ରମ୍ଯ ନଗରାଦ୍ବହିଃ। ସମୂଲଂ ଶାତଯେର୍ଵୃକ୍ଷଂ ଶ୍ରମସ୍ତେ ନ ଭଵିଷ୍ଯତି।। 36
ଯଦି ତୁମର କାଠ କାମ ଅଛି, ସହରରୁ ବାହାରିଯାଅ; ଏକ ଗଛକୁ ମୂଳ ସହିତ ଉଖୁଡ଼ି ନେଉ, ତୁମେ କ୍ଷୀଣ ହେବେ ନାହିଁ।
ଯସ୍ଯ ଚାର୍ଦ୍ରସ୍ଯ ଵୃକ୍ଷସ୍ଯ ଶୀତଚ୍ଛାଯାଂ ସମାଶ୍ରଯେତ୍। ନ ତସ୍ଯ ପର୍ଣେ ଦ୍ରୁହ୍ଯେତ ପୂର୍ଵଵୃତ୍ତମନୁସ୍ମରନ୍ ।। 37
ଯେଉଁଠି ଜଳିଆ ଗଛର ଠଣ୍ଡା ଛାୟାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରାଯାଏ, ସେ ଗଛର ପତ୍ରକୁ କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ତାହାର ପୂର୍ବ ଉପକାରକୁ ମନେ ରଖି।
ନ କ୍ରୋଧକାଲସମଯଃ ସୂଦ ମା ଚାପଲଂ କୃଥାଃ। ଅପୂର୍ଣୋଽଯଂ ଦ୍ଵିପକ୍ଷୋନୋ ନେଦଂ ବଲଵତାଂ ବହୁ ।। 38
ଏହି ସମୟ କ୍ରୋଧ କରିବା ପାଇଁ ନୁହେଁ, ରାନ୍ଧଣି, ତୁମେ ଅସାବଧାନ କାମ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଏହି ପକ୍ଷ ଏଯାଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇନାହିଁ, ଏଠାରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟ ନାହାନ୍ତି।
ଅଥାଙ୍ଗୁଷ୍ଠେନାଵମୃଦ୍ଗାଦଙ୍ଗୁଷ୍ଠଂ ତତ୍ର ଧର୍ମରାଟ୍। ପ୍ରବୋଧନଭଯାଦ୍ରାଜ୍ଞୋ ଭୀମଂ ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଯତ୍ ।। 39
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଭୟରେ ରାଜାକୁ ଜଗାଇ ଦେବେ କି ନାହିଁ ବୋଲି ଭାବି, ନିଜ ଆଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଭୀମଙ୍କର ପାଦ ଚାପି ଧରିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ରୋକିଲେ।
ଭୀମସେନସ୍ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ପରପୁରଞ୍ଜଯଃ। ସହସୋତ୍ପତିତଂ କ୍ରୋଧଂ ନ୍ଯଯଚ୍ଛଦ୍ଧୃତିମାନ୍ବଲାତ୍ । ଇଙ୍ଗିତଜ୍ଞଃ ସ ତୁ ଭ୍ରାତୁସ୍ତୂଷ୍ଣୀମାସୀଦ୍ଵୃକୋଦରଃ ।। 40
ଶତ୍ରୁ ଦଳ ଜୟୀ ଭୀମସେନ, ଏହି କଥା ଶୁଣି, ହଠାତ୍ ଉଠିଥିବା କ୍ରୋଧକୁ ଜୋରଦାର ଭାବେ ଦମନ କଲେ। ଭାଇଙ୍କର ସଙ୍କେତ ବୁଝି, ଭୀମ ଚୁପ୍ଚାପ୍ ରହିଗଲେ।
ଭୀମସ୍ଯ ଚ ସମାରମ୍ଭଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରାଜ୍ଞୋଽସ୍ଯ ଚେଷ୍ଟିତମ୍। ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାଧିକଂ କ୍ରୋଧାତ୍ପ୍ରାରୁଦତ୍ସା ପୁନଃପୁନଃ ।। 41
ଭୀମଙ୍କର ଉତ୍ତେଜନା ଓ ରାଜାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ଦ୍ରୌପଦୀ ଅତ୍ୟଧିକ କ୍ରୋଧରେ ପୁନିପୁନି କାନ୍ଦିଲେ।
କୀଚକେନାନୁଗମନାତ୍କୃଷ୍ଣା ତାମ୍ରାଯତେକ୍ଷଣା । ସଭାଦ୍ଵାରମୁପଗମ୍ଯ ରୁଦନ୍ତୀ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 42
କୀଚକ ପଛରେ ଲାଗି ଯିବା ସମୟରେ, ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବିସ୍ତୃତ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା କୃଷ୍ଣା ଶଭା ଦ୍ୱାରକୁ ଆସି, କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି କଥା କହିଲେ।
ଅଵେକ୍ଷମାଣା ସୁଶ୍ରୋଣୀ ପତୀଂସ୍ତାନ୍ଦୀନଚେତସଃ। ଆକାରଂ ପରିରକ୍ଷନ୍ତୀ ପ୍ରତିଜ୍ଞାଂ ଧର୍ମସଂଯୁତାମ୍। ଦହ୍ଯମାନେଵ ରୌଦ୍ରେଣ ଚକ୍ଷୁଷା ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜା ।। 43
ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖିତ ପତିମାନେକୁ ଦୃଷ୍ଟିପାତ କରି, ତାଙ୍କର ଚିହ୍ନ ଓ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ରକ୍ଷା କରୁଥିଲେ। ଦ୍ରୁପଦର କନ୍ୟା ଦ୍ରୌପଦୀ ତୀବ୍ର ଦୃଷ୍ଟିରେ ମାନେ ଜଣେ ଜଳୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲେ।
ପ୍ରଜାରକ୍ଷଣଶୀଲାନାଂ ରାଜ୍ଞାଂ ହ୍ଯମିତତେଜସାମ୍। କାର୍ଯାଽନୁପାଲନଂ ନିତ୍ଯଂ ଧର୍ମେ ସତ୍ଯେ ଚ ତିଷ୍ଠତାମ୍ ।। 44
ଜେଉଁ ରାଜାମାନେ ନିଜ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ସୁରକ୍ଷା ଦେବାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଓ ଅସୀମ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସେମାନେ ସଦା ଧର୍ମ ଓ ସତ୍ୟରେ ଅଟୁଟ ରହି, ନ୍ୟାୟ ରକ୍ଷା କରିବା ଦାୟିତ୍ୱ ନିଅନ୍ତି।
ସ୍ଵପ୍ରଜାଯାଂ ପ୍ରଜାଯାଂ ଚ ଵିଶେଷଂ ନାଧିଗଚ୍ଛତାମ୍। ପ୍ରିଯେଷ୍ଵପି ଚ ଵଧ୍ଯେଷୁ ସମତ୍ଵଂ ଯେ ସମାଶ୍ରିତାଃ ।। 45
ଯେଉଁମାନେ ନିଜ ପ୍ରଜା ଓ ଅନ୍ୟ ପ୍ରଜା ମଧ୍ୟରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଓ ଦଣ୍ଡଯୋଗ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ ସମାନ ଭାବେ ଦେଖନ୍ତି, ସେମାନେ ସତ୍ୟ ନ୍ୟାୟର ଅନୁସରଣ କରନ୍ତି।
ଵିଵାଦେଷୁ ପ୍ରଵୃତ୍ତେଷୁ ସମଂ କାର୍ଯାନୁଦର୍ଶିନା। ରାଜ୍ଞା ଧର୍ମାସନସ୍ଥେନ ଜିତୌ ଲୋକାଵୁଭାଵପି ।। 46
ଯେତେବେଳେ ବିବାଦ ଆସେ, ଧର୍ମ ଆସନରେ ବସିଥିବା ରାଜା ଯଦି ସମ ଭାବେ ନ୍ୟାୟ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଦୁଇଁ ଲୋକକୁ ଜୟ କରନ୍ତି।
ରାଜନ୍ଧର୍ମାସନସ୍ଥୋ ହି ରକ୍ଷ ମାଂ ତ୍ଵମନାଗସମ୍ ।। 47
ହେ ରାଜା, ତୁମେ ଧର୍ମ ଆସନରେ ବସିଛ, ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜାଣି ସୁରକ୍ଷା କର।
ଅହଂ ତ୍ଵନପରାଧ୍ଯନ୍ତୀ କୀଚକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ପଶ୍ଯତସ୍ତେ ମହାରାଜ ହତା ପାଦେନ ଦାସିଵାତ୍ ।। 48
ମୁଁ କିଛି ଅପରାଧ କରିନଥିଲି, ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକ ମୋତେ ତୁମ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ ଦାସୀ ପରି ଚାଲିଲା ଓ ଆଘାତ କଲା, ମହାରାଜ।
ତ୍ଵତ୍ସମକ୍ଷଂ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ ନିଷ୍ପିଷ୍ଟା ଵସୁଧାତଲେ । ଅନାଗସଂ କୃପାର୍ହାଂ ମାଂ ସ୍ତ୍ରିଯଂ ତ୍ଵଂ ପରିପାଲଯ ।। 49
ହେ ରାଜାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଭୂମିରେ ଦଳିତ ହୋଇଛି। ମୋତେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଓ ଦୟାର୍ହ ଜଣେ ଜଣାଇ, ରକ୍ଷା କର।
ରକ୍ଷ ମାଂ କୀଚକାଦ୍ଭୀତାଂ ଧର୍ମଂ ରକ୍ଷ ନରେଶ୍ଵର । ମତ୍ସ୍ଯାଧିପ ପ୍ରଜା ରକ୍ଷ ପିତା ପୁତ୍ରାନିଵୌରସାନ୍ ।। 50
ମୁଁ କୀଚକଙ୍କୁ ଭୟ କରୁଛି, ମୋତେ ରକ୍ଷା କର, ଧର୍ମକୁ ରକ୍ଷା କର, ନରେଶ୍ବର। ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା, ନିଜ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ଯେପରି ପିତା ରକ୍ଷା କରେ, ସେପରି ତୁମ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କର।
ଯସ୍ତ୍ଵଧର୍ମେଣ କାର୍ଯାଣି ମୋହାତ୍ମା କୁରୁତେ ନୃପଃ। ଅଚିରାତ୍ତଂ ଦୁରାତ୍ମାନଂ ଵଶେ କୁର୍ଵନ୍ତି ଶତ୍ରଵଃ ।। 51
ଯେ ରାଜା ମନର ଭ୍ରମରେ ଅନ୍ୟାୟ କାମ କରନ୍ତି, ଶୀଘ୍ରେ ସେ ଦୁଷ୍ଟ ଲୋକ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ଅଧୀନ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାନାଂ କୁଲଜସ୍ତ୍ଵଂ ହି ତେଷାଂ ସତ୍ଯଂ ପରାଯଣମ୍। ତ୍ଵଂ କିଲୈଵଂଵିଧୋ ଜାତଃ କୁଲେ ଧର୍ମପରାଯଣେ ।। 52
ତୁମେ ମତ୍ସ୍ୟ ଗୋତ୍ରର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନ, ସତ୍ୟରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ଧର୍ମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ଏହି ବଂଶରେ ତୁମର ଏପରି ଖ୍ୟାତି ଅଛି।
ଅତସ୍ତ୍ଵାହମଭିକ୍ରନ୍ଦେ ଶରଣାର୍ଥଂ ନରାଧିପ। ତ୍ରାହି ମାମଦ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର କୀଚକାତ୍ପାପପୂରୁଷାତ୍ ।। 53
ଏହିକାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମଠାରେ ଶରଣ ମାଗୁଛି, ହେ ନରପତି। ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଆଜି ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକ ଠାରୁ ରକ୍ଷା କର।
ଅନାଥାମିହ ମାଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା କୀଚକଃ ପୁରୁଷାଧମଃ। ପ୍ରହରତ୍ଯେଵ ନୀଚାତ୍ମା ନ ତୁ ଧର୍ମମଵେକ୍ଷତେ ।। 54
ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନାଥ ଜାଣି, ନିଚ କୀଚକ ମୋତେ ଆକ୍ରମଣ କରୁଛି, ଧର୍ମକୁ ଅନୁସରଣ କରୁନାହିଁ।
ଅକାର୍ଯାଣାମନାରମ୍ଭାତ୍କାର୍ଯାଣାମନୁପାଲନାତ୍। ପ୍ରଜାସୁ ଯେ ସୁଵୃତ୍ତାସ୍ତେ ସ୍ଵର୍ଗମାଯାନ୍ତି ଭୂମିପାଃ ।। 55
ଯେଉଁ ଭୂମିପାଳମାନେ ଅନ୍ୟାୟ କାମରୁ ଦୂରେ ରହନ୍ତି ଓ ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପାଳନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପରଲୋକରେ ସ୍ଥାନ ପାନ୍ତି।
କାର୍ଯାକାର୍ଯଵିଶେଷଜ୍ଞାଃ କାମକାରେଣ ପାର୍ଥିଵାଃ। ପ୍ରଜାସୁ କିଲ୍ବିଷଂ କୃତ୍ଵା ନରକଂ ଯାନ୍ତ୍ଯଧୋମୁଖାଃ ।। 56
ଯେ ରାଜାମାନେ କଣ କରିବା ଉଚିତ ଏବଂ କଣ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ ଏହା ଜାଣିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରି କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରଜାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅପରାଧ କରି ଅନ୍ତେ ନରକକୁ ପଡିଯାନ୍ତି।
ନୈଵ ଯଜ୍ଞୈର୍ନ ଵା ଦାନୈର୍ନ ଗୁରୋରୁପସେଵନାତ୍। ପ୍ରାପ୍ନୁଵନ୍ତି ତଥା ଧର୍ମଂ ଯଥା କାର୍ଯାନୁପାଲନାତ୍ ।। 57
ଯଜ୍ଞ କିମ୍ବା ଦାନ କିମ୍ବା ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ସେବା କରିଲେ ଯେତେ ଧର୍ମ ମିଳେ ନାହିଁ, ତାହାଠାରୁ ବେଶି କାମ କରିବାରେ ନିଷ୍ଠା ରଖିଲେ ମିଳେ।
ଅପି ଚେଦଂ ପୁରା ବ୍ରହ୍ମା ପ୍ରୋଵାଚେନ୍ଦ୍ରାଯ ପୃଚ୍ଛତେ। ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ କାର୍ଯମକାର୍ଯଂ ଚ ଲୋକେ ଚାସୀତ୍ପରଂ ଯଥା ।। 58
ପୁରୁଣା ଦିନରେ ବ୍ରହ୍ମା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଏହି କଥା କହିଥିଲେ—ଏହି ସଂସାରରେ କରିବା ଓ ନ କରିବା, ଏହି ଦୁଇଟି ମୁଖ୍ୟ ନୀତି ରହିଛି।
ଧର୍ମାଧର୍ମୌ ପୁନର୍ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ଵିନିଯୁକ୍ତମଥାପି ଵା। କ୍ରିଯାଣାମକ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପ୍ରାପଣେ ପୁଣ୍ଯପାପଯୋଃ ।। 59
ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମ, କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅକାର୍ଯ୍ୟ, ଏହି ଦୁଇଟି ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱ ସଦା ଥାଏ; ଏହି ଦ୍ୱାରା ପୁଣ୍ୟ ଓ ପାପ ମିଳେ।
ପ୍ରଜାଯାଂ ସୃଜ୍ଯମାନାଯାଂ ପୁରା ହ୍ଯେତଦୁଦାହୃତମ୍। ଏତଦ୍ଵୋ ମାନୁଷାଃ ସମ୍ଯକ୍କାର୍ଯଂ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵତ୍ରଯଂ ଭୁଵି ।। 60
ସୃଷ୍ଟି ସମୟରେ ଏହି କଥା ଘୋଷିତ ହୋଇଥିଲା—ମାନବମାନେ, ଏହି ଭୂମିରେ କର୍ତ୍ତବ୍ୟର ତିନି ପ୍ରକାର ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱକୁ ଭଲଭାବରେ ଅନୁସରଣ କର।
ଅସ୍ମିନ୍ସୁନୀତେ ଦୁର୍ନୀତେ ଲଭତେ କର୍ମଜଂ ଫଲମ୍। କଲ୍ଯାଣକାରୀ କଲ୍ଯାଣଂ ପାପକାରୀ ଚ ପାପକମ୍ ।। 61
ଭଲ କିମ୍ବା ଖରାପ କାମ କରିଲେ, ତାହାର ଫଳ ନିଶ୍ଚିତ ମିଳେ; ଯେ ଭଲ କାମ କରେ, ସେ ଭଲ ଫଳ ପାଏ, ଯେ ଖରାପ କାମ କରେ, ସେ ଖରାପ ଫଳ ପାଏ।