ରୁଦ୍ରମଗ୍ନିଂ ଭଗଂ ଵିଷ୍ଣୁଂ ସ୍କନ୍ଦଂ ପୂଷଣମେଵ ଚ। ସାଵିତ୍ରୀସହିତଂ ଚାପି ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ପର୍ଯକୀର୍ତଯତ୍ ।। 2
ସେ ରୁଦ୍ର, ଅଗ୍ନି, ଭଗ, ବିଷ୍ଣୁ, ସ୍କନ୍ଦ ଓ ପୂଷଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ; ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନ କରିଲେ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ମୃଗଶଵାକ୍ଷୀ ସୁଶ୍ରୋଣୀ ଧର୍ମଚାରିଣୀ । ଉପାତିଷ୍ଠତ ସା ସୂର୍ଯଂ ମୁହୂର୍ତମବଲା ତଦା ।। 3
ଏଭଳି, ମୃଗନୟନୀ, ସୁନ୍ଦର କମର ଓ ଧର୍ମନିଷ୍ଠା ନାରୀ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଠିଲେ, ସେତେବେଳେ ନିର୍ବଳ ଥିଲେ।
ତଦସ୍ଯାସ୍ତନୁମଧ୍ଯାଯାଃ ସର୍ଵଂ ସୂର୍ଯୋଽଵବୁଦ୍ଧଵାନ୍। ଅନ୍ତର୍ହିତଂ ତତସ୍ତସ୍ଯା ରକ୍ଷୋ ରକ୍ଷାର୍ଥମାଦିଶତ୍ ।। 4
ସୂର୍ଯ୍ୟ ସେ ଶୋଭାମୟ ଦେହର ସମସ୍ତ କଥା ବୁଝିଲେ; ତାପରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଏକ ରକ୍ଷକ ଦୂତକୁ ତାଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ।
ତଚ୍ଚୈନାଂ ନାଜହାତ୍ତତ୍ର ସର୍ଵାଵସ୍ଥାସ୍ଵନିନ୍ଦିତାମ୍ ।। 5
ସେ ଦୂତ ତାଙ୍କୁ ସେଠାରେ କେବେ ଛାଡି ନାହିଁ, ସମସ୍ତ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଅପରାଧ ରହିତ ରଖିଲେ।
ପ୍ରତସ୍ଥେ ସା ସୁକେଶାନ୍ତା ତ୍ଵରମାଣା ପୁନଃପୁନଃ । ଵିଲମ୍ବମାନା ଵିଵଶା କୀଚକସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ ।। 6
ସୁନ୍ଦର କେଶ ଥିବା ସେ ନାରୀ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବରେ ବାରମ୍ବାର ଚାଲିଲେ, କିନ୍ତୁ ଅସହାୟ ଓ ବିଳମ୍ବ ହେଇ କୀଚକଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଉଥିଲେ।
ତାଂ ମୃଗୀମିଵ ଵିତ୍ରସ୍ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କୃଷ୍ଣାଂ ସମାଗତାମ୍। ଉତ୍ପପାତାସନାତ୍ତୂର୍ଣଂ ନାଵଂ ଲବ୍ଧ୍ଵେଵ ପାରଗଃ ।। 7
କୃଷ୍ଣାକୁ ଭୟଭୀତ ମୃଗୀ ପରି ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ସେ ତୁରନ୍ତ ଆସନରୁ ଉଠିଲେ, ଯେପରି ନୌକା ପାଇଁ ଉତ୍ସୁକ ଜଣେ ଉଠେ।
ଶ୍ଲକ୍ଷ୍ଣଂ ଚୋଵାଚ ଵାକ୍ଯଂ ସ କୀଚକଃ କାମମୂର୍ଚ୍ଛିତଃ। ସ୍ଵାଗତଂ ତେ ସୁକେଶାନ୍ତେ ସୁଵ୍ଯୁଷ୍ଟା ରଜନୀ ମମ ।। 8
କୀଚକ, ଅଭିଲାଷାରେ ମତିହରା, ମୃଦୁ କଥା କହିଲେ: 'ସୁନ୍ଦର କେଶବତୀ, ସ୍ୱାଗତ, ମୋ ରାତି ଭଲ ଗଲା।'
ସ୍ଵାମିନୀ ତ୍ଵମନୁପ୍ରାପ୍ତା ଚିରସ୍ଯ ଭଵନଂ ଶୁଭେ। କୁରୁଷ୍ଵ ଚ ମଯି ପ୍ରୀତିଂ ଵଶଂ ଚୋପାନଯସ୍ଵ ମାମ୍ ।। 9
'ଏ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ମୋ ଘରକୁ ଆସିଛ; ମୋପାଇଁ ସ୍ନେହ ଦେଖା, ଏବଂ ମୋତେ ତୁମ ଅଧୀନ କର।'
ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ମେ ଭୋଗାଂସ୍ତ୍ଵଦର୍ଥମୁପକଲ୍ପିତାନ୍। ସର୍ଵରତ୍ନମଯୀଂ ମାଲାଂ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ ହିରଣ୍ମଯେ ।। 10
'ମୋତେ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଇଥିବା ଭୋଗ ଗ୍ରହଣ କର; ସମସ୍ତ ରତ୍ନର ମାଳା ଓ ସୁନାର କୁଣ୍ଡଳ ନିଅ।'
ଵାସାଂସି ଚନ୍ଦନଂ ମାଲ୍ଯଂ ଧୂପଶୁଦ୍ଧାଂ ଚ ଵାରୁଣୀମ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ଭଦ୍ରଂ ତେ ଵିହର ତ୍ଵଂ ଯଥେଚ୍ଛସି। ପ୍ରୀତ୍ଯା ମେ କୁରୁ ମଦ୍ମାକ୍ଷି ପ୍ରସାଦଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନେ ।। 11
'ବସ୍ତ୍ର, ଚନ୍ଦନ, ମାଳା, ଶୁଦ୍ଧ ଧୂପ ଓ ବାରୁଣୀ ଗ୍ରହଣ କର, ଭଦ୍ରେ, ଏବଂ ଚାହିଁଥିବା ପରି ଉପଭୋଗ କର। ସ୍ନେହରେ, ମୋ ଆଖିରେ କୃପା କର, ପ୍ରିୟଦର୍ଶନେ।'
ସ୍ଵାସ୍ତୀର୍ଣମସ୍ତି ଶଯନଂ ସିତସୂକ୍ଷ୍ମୋତ୍ତରଚ୍ଛଦମ୍। ଅତ୍ରାରୁହ୍ଯ ମଯା ସାର୍ଧଂ ପିବେମାଂ ଵରଵାରୁଣୀମ୍ ।। 12
'ସୁତି ଶୁଭ୍ର ଚାଦର ପିଛା ଶୟନ ରହିଛି; ଏଠାରେ ମୋ ସହ ଉଠିବା, ଏହି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ବାରୁଣୀ ପିଇବା।'
ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଵିଶାଲାକ୍ଷି ଭର୍ତା ତେ ସଦୃଶୋସ୍ମ୍ଯହମ୍। ଉପସର୍ପ ଵରାରୋହେ ମେରୁମର୍କପ୍ରଭା ଯଥା ।। 13
'ବିଶାଳ ନୟନୀ, ମୋତେ ଉପଭୋଗ କର; ମୁଁ ତୁମ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ। ଭଲ ଅଙ୍ଗବତୀ, ମେରୁ ପରି ସୂର୍ଯ୍ୟ ଯାଉଥିବା ଭଳି ମୋ ନିକଟକୁ ଆସ।'
ସ ମୂଢଃ କୀଚକସ୍ତତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତାଂ ରାଜୀଵଲୋଚନାମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦୁରାତ୍ମା ହ୍ଯାତ୍ମସଂମତଃ ।। 14
ସେଠାରେ, ମତିହରା କୀଚକ, ରାଜୀବ ନୟନୀ ଦ୍ରୌପଦୀକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ଓ ଆତ୍ମସମ୍ମତିରେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
କୀଚକେନୈଵମୁକ୍ତା ସା ଦ୍ରୌପଦୀ ଵରଵର୍ଣିନୀ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ତମନାଚାରଂ ନେଦୃଶଂ ଵକ୍ତୁମର୍ହସି ।। 15
କୀଚକଙ୍କ ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ଦ୍ରୌପଦୀ, ଉତ୍କୃଷ୍ଟ ଚାରିତ୍ର ଥିବା, ସେ ଅନାଚାରୀକୁ କହିଲେ: 'ଏପରି କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ନାହଂ ଶକ୍ଯା ତ୍ଵଯା ସ୍ପ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଶ୍ଵପଚେନେଵ ବ୍ରାହ୍ମଣୀ। ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧେ ଗତିଂ ଦୁର୍ଗତରାନ୍ତରାମ୍ ।। 16
'ମୁଁ ତୁମେ ଛୁଇଁପାରିବା ନୁହେଁ, ଯେପରି ଏକ ଶ୍ୱପଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୀକୁ ଛୁଇଁପାରିବା ନୁହେଁ। ମୂଢ଼, ତୁମେ ଅତି କଷ୍ଟ ସଂକଟର ଦିଗକୁ ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।'
ଯତ୍ର ଗଚ୍ଛନ୍ତି ବହଵଃ ପରଦାରାଭିମର୍ଶକାଃ। ନରାଃ ସଂଭିନ୍ନମର୍ଯାଦାଃ କୀଟଵଚ୍ଚାଶୁଭାଶ୍ରଯାଃ ।। 17
'ଯେଉଁଠାରେ ଅନ୍ୟର ଜନାନୀକୁ ଚାହିଁଥିବା ଅନେକ ପୁରୁଷ ଯାଆନ୍ତି, ଯେଉଁମାନେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଭଙ୍ଗ କରନ୍ତି, ଏବଂ କୀଟ ପରି ଅଶୁଭ ଜୀବନରେ ରହନ୍ତି।'
ଅପ୍ରୈଷୀନ୍ମାଂ ସୁରାହାରୀଂ ସୁଦେଷ୍ଣା ତ୍ଵନ୍ନିଵେଶନମ୍ । ତସ୍ଯୈ ନଯିଷ୍ଯେ ମଦିରାଂ ଭଗିନୀ ତୃଷିତା ତଵ ।। 18
'ସୁଦେଷ୍ଣା ମୋତେ, ମଦ ନେଇଯିବାକୁ, ତୁମ ଘରକୁ ପଠାଇଛି; ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ତମେ, ପିଆସା, ମଦ ପାଇଁ ଆଣିବି।'
ପିପାସିତା ଚ କୈକେଯୀ ତୂର୍ଣଂ ମାମାଦିଶତ୍ତତଃ। ଦୀଯତାଂ ମେ ସୁରା ଶୀଘ୍ରଂ ସୂତପୁତ୍ର ଵ୍ରଜାମ୍ଯହମ୍ ।। 19
'କୈକେୟୀ ପିଆସା ହେଇ, ତୁରନ୍ତ ମୋତେ ଆଦେଶ କଲେ: ମୋତେ ଶୀଘ୍ର ମଦ ଦିଅ, ସୂତପୁତ୍ର, ମୁଁ ଯାଉଛି।'
ଅନ୍ଯା ଭଦ୍ରେ ହରିଷ୍ଯନ୍ତି ରାଜପୁତ୍ର୍ଯାଃ ସୁରାମିମାମ୍। କିଂ ତ୍ଵଂ ଯାସ୍ଯସି କଲ୍ଯାଣି ମଦର୍ଥଂ ତ୍ଵମିହାଗତା ।। 20
ଅନ୍ୟମାନେ, ଭଦ୍ରା, ରାଜକନ୍ୟାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ତିଆରି ହୋଇଥିବା ଏହି ମଦ୍ୟ ନେବେ; ତୁମେ କାହିଁକି ଯିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଶୁଭେ, ଯେତେବେଳେ ତୁମେ ମୋ ପାଇଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛ ?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଦକ୍ଷିଣେ ପାଣୌ ସୂତପୁତ୍ରଃ ପରାମୃଶତ୍। ସା ଗୃହୀତା ଵିଧୂନ୍ଵନ୍ତୀ ଭୂମୌ ନିକ୍ଷିପ୍ଯ ଭାଜନମ୍ । ସଭାଂ ଶରଣମାଧାଵଦ୍ଯତ୍ର ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 21
ଏହିପରି କହି, ସୂତପୁତ୍ର ତାଙ୍କର ଡାହାଣ ହାତକୁ ଛୁଇଁଲେ; ସେ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରି, ପାତ୍ରଟିକୁ ଭୂମିରେ ରଖି, ସଭାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ଯେଉଁଠି ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଅଛନ୍ତି।
ତାଂ କୀଚକଃ ପ୍ରଧାଵନ୍ତୀଂ କେଶପକ୍ଷେ ପରାମୃଶତ୍। ପାତଯିତ୍ଵା ତୁ ତାଂ ଭୂମୌ ସୂତପୁତ୍ରଃ ପଦାଽଵଧୀତ୍ ।। 22
କୀଚକ ତାଙ୍କୁ ଦୌଡ଼ିବା ସମୟରେ କେଶ ଧରି ଚିହ୍ନିଲେ; ସୂତପୁତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଭୂମିରେ ପକାଇ ଚାଲି, ପାଦରେ ମାରିଲେ।
ସଭାଯାଂ ପଶ୍ଯତୋ ରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ଚ ଵୃଦ୍ଧାନାଂ କ୍ଷତ୍ରିଯାଣାଂ ଚ ପଶ୍ଯତାଂ ।। 23
ସଭାରେ, ମହାତ୍ମା ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ଦୃଷ୍ଟି ସାମ୍ନାରେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଜ୍ୟେଷ୍ଠମାନେ ଦେଖୁଥିବାବେଳେ,
ତସ୍ଯାଃ ପାଦାଭିତପ୍ତାଯା ମୁଖାଦ୍ରୁଧିରମାସ୍ରଵତ୍ ।। 24
ତାଙ୍କର ପାଦ ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ ତଳି, ମୁହଁରୁ ରକ୍ତ ପ୍ରବାହିତ ହେଲା।
ତତୋ ଦିଵାକରେଣାଶୁ ରାକ୍ଷସଃ ସଂନିଯୋଜିତଃ। ସ କୀଚକମପୋଵାହ ଵାତଵେଗେନ ଭାରତ ।। 25
ତାପରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପଠାଯାଇଥିବା ଏକ ଦାନବ ତୁରନ୍ତ, ବାୟୁର ଗତିରେ, କୀଚକକୁ ଉଠାଇ ନେଲା, ଭାରତ।
ସ ପପାତ ତଦା ଭୂମୌ ରକ୍ଷୋବଲସମୀରିତଃ । ଵିଘୂର୍ଣମାନୋ ନିଶ୍ଚେଷ୍ଟଶ୍ଛିନ୍ନମୂଲ ଇଵ ଦ୍ରୁମଃ ।। 26
ସେ ଦାନବର ଶକ୍ତିରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲା; ଘୂର୍ଣ୍ଣିତ ହେଇ, ଜୀବନହୀନ ହେଲା, ମୂଳ କଟା ଗଛ ପରି।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତତ୍ର ତେ ସଭ୍ଯା ହାହାଭୂତାଃ ସମନ୍ତତଃ। ନ ଯୁକ୍ତଂ ସୂତପୁତ୍ରେତି କୀଚକେତି ଚ ତେଽଵଦନ୍। କିମିଯଂ ଵଧ୍ଯତେ ବାଲା କୃପଣା ଚାପ୍ଯବାନ୍ଧଵା ।। 27
ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସଭ୍ୟମାନେ ଚାରିପାଖରେ ହାହା କରି ଚିତ୍କାର କଲେ; 'ଏହା ଠିକ୍ ନୁହେଁ, ସୂତପୁତ୍ର!', 'କୀଚକ!', 'ଏହି ଅସହାୟ, ଅନାଥ ଜଣେ ଜୀବା ଝିଅକୁ କାହିଁକି ମାରାଯାଉଛି?'
ତସ୍ଯାମାସନ୍ହି ତେ ପାର୍ଥାଃ ସଭାଯାଂ ଭ୍ରାତରସ୍ତଥା । ଅମୃଷ୍ଯମାଣାଃ କୃଷ୍ଣାଯାଃ କୀଚକେନ ପଦା ଵଧଂ ।। 28
ସଭାରେ, ତାଙ୍କର ଭାଇମାନେ, ପାର୍ଥମାନେ, ଉପସ୍ଥିତ ଥିଲେ, କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ କୀଚକ ପାଦରେ ମାରିବାକୁ ସହିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଭୀମସେନସ୍ଯ କ୍ରୋଧାଦାସ୍ରମଵର୍ତତ। ଧୂମୋଚ୍ଛ୍ଵାସଃ ସମଭଵନ୍ନେତ୍ରେ ଚୋଚ୍ଛ୍ରିତପକ୍ଷ୍ମଣୀ । ସସ୍ଵେଦା ଭ୍ରୁକୁଟୀ ଚୋଗ୍ରା ଲଲାଟେ ସମଵର୍ତତ ।। 29
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଭୀମସେନଙ୍କ ରୋଷରେ ଚକୁରେ ଲୁହ ଆସିଗଲା; ଶ୍ୱାସ ଧୂମ ପରି ହେଲା, ଚକୁ ଉଠିଗଲା, କପାଳରେ ଘେନ୍ତି ଘେନ୍ତି ପସିନା ଆସିଲା, ଭୂକୁଟି ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଦେଖାଗଲା।
ତସ୍ଯ ଭୀମୋ ଵଧପ୍ରେପ୍ସୁଃ କୀଚକସ୍ଯ ଦୁରାତ୍ମନଃ। ଦନ୍ତୈର୍ଦନ୍ତାଂସ୍ତଦା ରୋପାନ୍ନିଷ୍ପିପେଷ ମହାମନାଃ ।। 30
ଦୁଷ୍ଟ କୀଚକଙ୍କୁ ମାରିବାକୁ ଚାହିଁ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ରୋଷରେ ଦନ୍ତକୁ ଦନ୍ତରେ ଚିପିଲେ।
ଭୂଯଃ ସଂଚରିତଃ କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ସହସୋତ୍ଥାଯ ଚାସନାତ୍। ନିରୈକ୍ଷତ ଦ୍ରୁମଂ ଦୀର୍ଘଂ ରାଜାନଂ ଚାପ୍ଯଵୈକ୍ଷତ।। 31
ଫେରି, କ୍ରୋଧରେ ଭରିତ, ସେ ହଠାତ୍ ଆସନରୁ ଉଠିଗଲେ; ଦୀର୍ଘ ଗଛ ଖୋଜିଲେ, ଏବଂ ରାଜାକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲେ।