ସ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍ଦେଵୈଃ ସଂପ୍ରେଷିତଃ କଚଃ। ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରପୁରେ ଶୁକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ସେ, ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କର ସହରରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, କଚ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଋଷେରଙ୍ଗିରସଃ ପୌତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ବୃହସ୍ପତେଃ। ନାମ୍ନା କଚ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ଗୃହ୍ଣାତ୍ ମାଂ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଋଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ନାତି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁଅ, ନାମରେ କଚ ବୋଲି ପରିଚିତ। ମହାନୁଭାବ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯ୍ଯହଂ ପରମଂ ଗୁରୌ। ଅନୁମନ୍ଯସ୍ଵ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
କଚ ସୁସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି ତେ ଵଚଃ। ଅର୍ଚଯିଷ୍ଯେଽହମର୍ଚ୍ଯଂ ତ୍ଵାମର୍ଚିତୋଽସ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ
କଚ, ତୁମକୁ ଆମ ଘରକୁ ଆସିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମର କଥା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ କରିବି।
କଚସ୍ତୁ ତଂ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍। ଆଦିଷ୍ଟଂ କଵିପୁତ୍ରେଣ ଶୁକ୍ରେଣୋଶନସା ସ୍ଵଯମ୍
କଚ 'ଏହା ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିଜ ମୁଖରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଵ୍ରତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ସ ଯଥୋକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣତ। ଆରାଧଯନ୍ନୁପାଧ୍ଯାଯଂ ଦେଵଯାନୀଂ ଚ ଭାରତ
ବ୍ରତର ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ନିତ୍ଯମାରାଧଯିଷ୍ଯଂସ୍ତାଂ ଯୁଵା ଯୌଵନଗାଂ ମୁନିଃ। ଗାଯନ୍ନୃତ୍ଯନ୍ଵାଦଯଂଶ୍ଚ ଦେଵଯାନୀମତୋଷଯତ୍
ଯୁବକ ମୁନି ସେ ସଦା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଶୀଲଯନ୍ଦେଵଯାନୀଂ କନ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାମ୍। ପୁଷ୍ପୈଃ ଫଲୈଃ ପ୍ରେଷଣୈଶ୍ଚ ତୋଷଯାମାସ ଭାରତ
ଯୁବତୀ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସେ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସେବା ଦେଇ ଖୁସି କରିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦେଵଯାନ୍ଯପି ତଂ ଵିପ୍ରଂ ନିଯମଵ୍ରତଧାରିଣମ୍। ଗାଯନ୍ତୀ ଚ ଲଲନ୍ତୀ ଚ ରହଃ ପର୍ଯଚରତ୍ତଥା
ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଗୋପନୀୟ ଭାବେ ଗୀତ ଗାଇ ଓ ଖେଳି ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଗାଯନ୍ତଂ ଚୈଵ ଶୁଲ୍କଂ ଚ ଦାତାରଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ନାର୍ଯୋ ନରଂ କାମଯନ୍ତେ ରୂପିଣଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଂ ତଥା
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଗୀତ ଗାଏ, ଦାନ କରେ, ମିଠା କଥା କହେ, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ନାରୀମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।
ପଞ୍ଚଵର୍ଷଶତାନ୍ଯେଵଂ କଚସ୍ଯ ଚରତୋ ଵ୍ରତମ୍। ତତ୍ରାତୀଯୁରଥୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ଦାନଵାସ୍ତଂ ତତଃ କଚମ୍
ଏଭଳି କଚ ପାଞ୍ଚଶେ ଅବଧି ବ୍ରତ ପାଳନ କରୁଥିବାବେଳେ, ଦାନବମାନେ ଏହା ଜାଣିଲେ ଏବଂ ପରେ...
ଗା ରକ୍ଷନ୍ତଂ ଵନେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରହସ୍ଯେକମମର୍ଷିତାଃ। ଜଘ୍ନୁର୍ବୃହସ୍ପତେର୍ଦ୍ଵେଷାଦ୍ଵିଦ୍ଯାରକ୍ଷାର୍ଥମେଵ ଚ
ବନରେ ଗାଁ ରକ୍ଷା କରୁଥିବା କଚଙ୍କୁ ଏକାକି ଦେଖି, ଦାନବମାନେ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ଘୃଣା କରି ଓ ନିଜ ବିଦ୍ୟାକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ, ତାଙ୍କୁ ମାରିଦେଲେ।
ହତ୍ଵା ଶାଲାଵୃକେଭ୍ଯଶ୍ଚ ପ୍ରାଯଚ୍ଛଁଲ୍ଲଵଶଃ କୃତମ୍। ତତୋ ଗାଵୋ ନିଵୃତ୍ତାସ୍ତା ଅଗୋପାଃ ସ୍ଵଂ ନିଵେଶନମ୍
ମାରିଦେଇ, ତାଙ୍କ ଦେହକୁ ଓଲା ମାନେ ଖାଇଦେବାକୁ ଦେଲେ। ତାପରେ ଗାଁମାନେ ଗୋପାଳକ ବିନା ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ରହିତା ଗାଶ୍ଚ କଚେନାଭ୍ଯାଗତା ଵନାତ୍। ଉଵାଚ ଵଚନଂ କାଲେ ଦେଵଯାନ୍ଯଥ ଭାରତ
ବନରୁ କଚ ବିନା ଗାଁମାନେ ଫେରିଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦେବୟାନୀ ସମୟଯୋଗ୍ୟ କଥା କହିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଆହୁତଂ ଚାଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ତେ ସୂର୍ଯଶ୍ଚାସ୍ତଂ ଗତଃ ପ୍ରଭୋ। ଅଗୋପାଶ୍ଚାଗତା ଗାଵଃ କଚସ୍ତାତ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ତୁମର ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ହୋଇଯାଇଛି, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହୋଇଯାଇଛି, ଗାଁମାନେ ଗୋପାଳକ ବିନା ଫେରିଛନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କଚ, ବାପା, ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ହତୋ ମୃତୋ ଵାପି କଚସ୍ତାତ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଂ ଵିନା ନ ଚ ଜୀଵେଯମିତି ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
ନିଶ୍ଚୟ, ବାପା, କଚ ମୃତ ହୋଇଯାଇଛନ୍ତି କିମ୍ବା ମାରାଯାଇଛନ୍ତି; ତାଙ୍କ ବିନା ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ—ଏହି କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।
ତତଃ ସଂଜୀଵିନୀଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯ କଚମାହ୍ଵଯତ୍
ତାପରେ ସେ ସଞ୍ଜୀବନୀ ବିଦ୍ୟା ବ୍ୟବହାର କରି, କଚଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।
ଭିତ୍ତ୍ଵା ଭିତ୍ତ୍ଵା ଶରୀରାଣି ଵୃକାଣାଂ ସ ଵିନିର୍ଗତଃ। ଆହୂତଃ ପ୍ରାଦୁରଭଵତ୍କଚୋ ହୃଷ୍ଟୋଽଥ ଵିଦ୍ଯଯା
ଓଲାମାନଙ୍କ ଦେହ ଭିତରୁ ବାହାରି, ଡାକାଯିବା ପରେ, କଚ ଖୁସି ହୋଇ ପ୍ରକଟ ହେଲେ, ବିଦ୍ୟାର ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ଉଦ୍ଧାର ହେଲା।
କସ୍ମାଚ୍ଚିରାଯିତୋଽସୀତି ପୃଷ୍ଟସ୍ତାମାହ ଭାର୍ଗଵୀମ୍
ଯେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ପଚାରାଗଲା — 'ତୁମେ କାହିଁକି ଏତେ ଦେରି କଲା?' — ସେ ଭୃଗୁଙ୍କ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଗୃହୀତ୍ଵା ଶ୍ରମଭାରାର୍ତୋ ଵଟଵୃକ୍ଷଂ ସମାଶ୍ରିତଃ। ଗାଵଶ୍ଚ ସହିତାଃ ସର୍ଵା ଵୃକ୍ଷଚ୍ଛାଯାମୁପାଶ୍ରିତାଃ
କ୍ଲାନ୍ତିରେ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ସେ ବଟବୃକ୍ଷ ତଳେ ବସିଲେ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହି ଗଛର ଛାୟାରେ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।
ଅସୁରାସ୍ତତ୍ର ମାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କସ୍ତ୍ଵମିତ୍ଯଭ୍ଯଚୋଦଯନ୍। ବୃହସ୍ପତିସୁତଶ୍ଚାହଂ କଚ ଇତ୍ଯଭିଵିଶ୍ରୁତଃ
ସେଠାରେ ମୋତେ ଦେଖି ଅସୁରମାନେ ପଚାରିଲେ — 'ତୁମେ କିଏ?' — ମୁଁ କହିଲି, 'ମୁଁ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ, ମୋ ନାମ କଚ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରିଚିତ।'
ଇତ୍ଯୁକ୍ତମାତ୍ରେ ମାଂ ହତ୍ଵା ପେଷୀକୃତ୍ଵା ତୁ ଦାନଵାଃ। ଦତ୍ତ୍ଵା ଶାଲାଵୃକେଭ୍ଯସ୍ତୁ ସୁଖଂ ଜଗ୍ମୁଃ ସ୍ଵମାଲଯଂ
ମୁଁ ଏହିପରି କହିବା ସହିତ, ଦାନବମାନେ ମୋତେ ମାରି, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଶାଳା ଓ ଓଲା ମାନଙ୍କୁ ଦେଇ ଦେଲେ ଏବଂ ସେମାନେ ଆପଣଙ୍କ ଘରକୁ ଖୁସିରେ ଫେରିଗଲେ।
ଆହୂତୋ ଵିଦ୍ଯଯା ଭଦ୍ରେ ଭାର୍ଗଵେଣ ମହାତ୍ମନା। ତ୍ଵତ୍ସମୀପମିହାଯାତଃ କଥଂଚିତ୍ପ୍ରାପ୍ତଜୀଵିତଃ
ଏହା ପରେ, ମହାତ୍ମା ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କର ବିଦ୍ୟାରେ ଡାକାଯିବା ସହିତ, ହେ ଶାନ୍ତ ମନେ, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲି, କିପରି ହେଉନା ମୋ ଜୀବନ ଫେରିଲା।
ହତୋଽହମିତି ଚାଚଖ୍ଯୌ ପୃଷ୍ଟୋ ବ୍ରାହ୍ମଣକନ୍ଯଯା। ସ ପୁନର୍ଦେଵଯାନ୍ଯୋକ୍ତଃ ପୁଷ୍ପାଣ୍ଯାହର ମେ ଦ୍ଵିଜ
ବ୍ରାହ୍ମଣ କନ୍ୟା ପଚାରିଲେ, ତେବେ ସେ କହିଲେ — 'ମୁଁ ମରିଥିଲି।' ପୁଣି ଦେବୟାନୀ କହିଲେ — 'ମୋ ପାଇଁ ଫୁଲ ଆଣ, ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ।'
ଵନଂ ଯଯୌ କଚୋ ଵିପ୍ରୋ ଦଦୃଶୁର୍ଦାନଵାଶ୍ଚ ତମ୍। ପୁନସ୍ତଂ ପେଷଯିତ୍ଵା ତୁ ସମୁଦ୍ରାମ୍ଭସ୍ଯମିଶ୍ରଯନ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କଚ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଗଲେ, ଦାନବମାନେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ପୁଣିଥରେ ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ମାରି, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ସମୁଦ୍ର ଜଳରେ ଛିଟିଦେଲେ।
ଚିରଂ ଗତଂ ପୁନଃ କନ୍ଯା ପିତ୍ରେ ତଂ ସଂନ୍ଯଵେଦଯତ୍। ଵିପ୍ରେଣ ପୁନରାହୂତୋ ଵିଦ୍ଯଯା ଗୁରୁଦେହଜଃ। ପୁନରାଵୃତ୍ଯ ତଦ୍ଵୃତ୍ତଂ ନ୍ଯଵେଦଯତ ତଦ୍ଯଥା
ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ହେଉଁଥିବାରେ, କନ୍ୟା ପୁଣି ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ ଖବର ଦେଲେ; ବ୍ରାହ୍ମଣ ବିଦ୍ୟାରେ ପୁଣି ଡାକିଲେ, ଗୁରୁଙ୍କ ଦେହରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ଜ୍ଞାନରେ; ସେ ପୁଣି ଫେରି, ଯାହା ଘଟିଥିଲା ସେ ସବୁ କଥା ଯଥାର୍ଥରେ କହିଲେ।
ତତସ୍ତୃତୀଯଂ ହତ୍ଵା ତଂ ଦଗ୍ଧ୍ଵା କୃତ୍ଵା ଚ ଚୂର୍ଣଶଃ। ପ୍ରାଯଚ୍ଛନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାଯୈଵ ସୁରାଯାମସୁରାସ୍ତଥା
ତାପରେ, ତୃତୀୟଥର ପୁଣି ତାଙ୍କୁ ମାରି, ଜଳାଇ, ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରି, ଦାନବମାନେ ସେ ରାଖକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଓ ନିଜେମାନେ ପାନ କରାଇଲେ।
ଅପିବତ୍ସୁରଯା ସାର୍ଧଂ କଚଭସ୍ମ ଭୃଗୂଦ୍ଵହଃ। ସା ସାଯନ୍ତନଵେଲାଯାମଗୋପା ଗାଃ ସମାଗତାଃ
ଭୃଗୁବଂଶୀ ମହାନୁଭାବ ଦାନବମାନେ ସହିତ ମଦରେ କଚଙ୍କ ରାଖ ପିଇଲେ; ସାଂଝ ବେଳେ ଗୋପମାନେ ଗାଈମାନେ ଫେରାଇ ନେଲେ।
ଦେଵଯାନୀ ଶଙ୍କମାନା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପିତରମବ୍ରଵୀତ୍।' ପୁଷ୍ପାହାରଃ ପ୍ରେଷଣକୃତ୍କଚସ୍ତାତ ନ ଦୃଶ୍ଯତେ
ଦେବୟାନୀ କିଛି ସନ୍ଦେହ କରି, ତାଙ୍କର ବାପାଙ୍କୁ କହିଲେ — 'ବାପା, ଯିଏକି ତୁମେ ଫୁଲ ଆଣିବାକୁ ପଠାଇଥିଲ, ସେ କଚ ଦେଖାଯାଉନାହିଁ।'
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ହତୋ ମୃତୋ ଵାପି କଚସ୍ତାତ ଭଵିଷ୍ଯତି। ତଂ ଵିନା ନ ଚ ଜୀଵେଯଂ କଚଂ ସତ୍ଯଂ ବ୍ରଵୀମି ତେ
'ନିଶ୍ଚୟ, ବାପା, କଚକୁ ମାରାଯାଇଛି କିମ୍ବା ସେ ମରିଯାଇଛି; ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ମୁଁ ବଞ୍ଚିପାରିବିନାହିଁ। ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ କହୁଛି।'