ନ ଚ ତ୍ଵମଭିଜାନୀଷେ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଗୁହ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍ । ପୁତ୍ରଂ ଵା କିଲ ପୌତ୍ରଂ ଵା ଭ୍ରାତରଂ ଵା ମନସ୍ଵିନମ୍ ।। 18
ତୁମେ ନାରୀମାନେର ଗୁପ୍ତ ଏବଂ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାବକୁ ବୁଝିନାହିଁ; ପୁଅ, ପଉତ, କିମ୍ବା ଜ୍ଞାନୀ ଭାଇ ଯେପରି ହେଉ।
ରହସୀହ ନରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନାନାଗନ୍ଧଵିଭୂଷିତମ୍। ଯୋନିରୁତ୍ସ୍ଵିଦ୍ଯତେ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ସତୀନାମପି ଚ ଶ୍ରୁତମ୍ ।। 19
ଗୁପ୍ତ ସ୍ଥାନରେ ଏକ ପୁରୁଷ, ବିଭିନ୍ନ ସୁଗନ୍ଧ ଲଗାଇ ଶୋଭିତ ହେଇ ଦେଖିଲେ, ନାରୀମାନେର ଜନ୍ମ ଭାବ ଉତ୍ସାହିତ ହୁଏ; ଏହି କଥା ଶୁଣାଯାଇଛି ଯେ ସତୀ ନାରୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ହୁଅନ୍ତି।
ମାଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯାନୁଲିପ୍ତାଙ୍ଗଂ ସର୍ଵାଭରଣଭୂଷିତମ୍। ଵଶମେଷ୍ଯତି ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ମନ୍ମଥେନାଭିପୀଡିତା। ସା ତ୍ଵଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ବ୍ରୂହି ଚୈନାଂ ମମ ଚେଞ୍ଜୀଵିତଂ ପ୍ରିଯଂ ।। 20
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ମୋତେ ଦେଖିବେ, ମୁଁ ଶରୀରରେ ଚନ୍ଦନ ଲଗାଇ, ସମସ୍ତ ଆଭୂଷଣ ପିନ୍ଧି ଶୋଭିତ ହେଇ ରହିବି; ପ୍ରେମରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ, ସେ ମୋ ଅଧୀନ ହେଇଯିବେ; ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, କହିଦିଅ, ମୋ ଜୀବନ ତାଙ୍କୁ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
ଏଵମୁକ୍ତା ସୁଦେଷ୍ଣା ତୁ ଶୋକେନାଭିପ୍ରପୀଡିତା। ଅହୋ ଦୁଃଖମହୋ କୃଚ୍ଛ୍ରମହୋ ପାପମିତି ସ୍ମହ ।। 21
ଏପରି କଥା ଶୁଣି, ସୁଦେଷ୍ଣା ଶୋକରେ ଭାରି ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ମନେ ଭାବିଲେ, 'ହାଁ, କେତେ ଦୁଃଖ, କେତେ କଷ୍ଟ, କେତେ ପାପ!'
ପ୍ରାରୁଦଦ୍ଭୃଶଦୁଃଖାର୍ତା ଵିପାକଂ ତସ୍ଯ ଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସା। ପାତାଲେଷୁ ପତତ୍ଯେଷ ଵିଲପନ୍ବଡଵାମୁଖେ ।। 22
ସେ ତାଙ୍କର ଦୁଃଖଦାୟକ ଭାଗ୍ୟକୁ ଦେଖି ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ କାନ୍ଦିଲେ, କହିଲେ—'ଏଉଁ ଦୁଃଖରେ ଉପସ୍ଥିତ ହୋଇ, ସେ ପାତାଳରେ ପଡ଼ିଯାଉଛି, ବିନାଶର ମୁଖରେ ପଡ଼ି ଦୁଃଖରେ ଚିତ୍କାର କରୁଛି।'
ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଵିନଶିଷ୍ଯନ୍ତି ଭ୍ରାତରଃ ସୁହୃଦଶ୍ଚ ମେ। କିଂନୁ ଶକ୍ଯଂ ମଯା କର୍ତୁଂ ଯତ୍ତ୍ଵମେଵମଭିପ୍ଲୁତଃ ।। 23
ତୁମ ପାଇଁ ମୋ ଭାଇମାନେ ଓ ମିତ୍ରମାନେ ନଷ୍ଟ ହେବେ; ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖରେ ଡୁବିଯାଇଛ, ଏହି ସମୟରେ ମୁଁ କଣ କରିପାରିବି?
ନ ଚ ଶ୍ରେଯୋଽଭିଜାନୀଷେ କାମମେଵାନୁଵର୍ତସେ। ଧ୍ରୁଵଂ ଗତାଯୁସ୍ତ୍ଵଂ ପାପ ଯଦେଵଂ କାମମୋହିତଃ । ଅକର୍ତଵ୍ଯେ ହି ମାଂ ପାପେ ନିଯୁନଙ୍କ୍ଷି ନରାଧମ ।। 24
ତୁମେ କଣ ଭଲ ତାହା ଜାଣିନାହ; ତୁମେ ମାତ୍ର ଇଚ୍ଛାକୁ ଅନୁସରଣ କରୁଛ। ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ, ତୁମର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହେଇଯାଇଛି, ଏହି ଭ୍ରମରେ ତୁମେ ଅପରାଧ କରୁଛ। ଏହି ଅନ୍ୟାୟ କାମରେ ତୁମେ ମୋତେ ମଧ୍ୟ ଅପମାନିତ କରୁଛ, ଦୁଃଖୀ ମଣିଷ।
ଅପି ଚୈତତ୍ପୁରା ପ୍ରୋକ୍ତଂ ନିପୁଣୈର୍ମନୁଜୋତ୍ତମୈଃ । ଏକସ୍ତୁ କୁରୁତେ ପାପଂ ସ୍ଵଜାତିସ୍ତେନ ହନ୍ଯତେ ।। 25
ଏହି କଥା ପୂର୍ବରୁ ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଜଣେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଏବଂ ଉତ୍ତମ ମଣିଷମାନେ କହିଛନ୍ତି: ଜଣେ ଅପରାଧ କଲେ, ସେ ତାଙ୍କର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିବାରକୁ ନଷ୍ଟ କରିଦିଏ।
ଗତସ୍ତ୍ଵଂ ଧର୍ମରାଜସ୍ଯ ଵିଷଯଂ ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ। ଅଦୂଷିତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ସ୍ଵଜନଂ ଘାତଯିଷ୍ଯସି ।। 26
ତୁମେ ଧର୍ମରାଜାଙ୍କର ଅଞ୍ଚଳକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛ; ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ଜନମାନେ ଉପରେ ଅନ୍ୟାୟ ଆଣିବା।
ଏତତ୍ତୁ ମେ ଦୁଃଖତରଂ ଯେନାହଂ ଭ୍ରାତୃସୌହୃଦାତ୍। ଵିଦିତାର୍ଥା କରିଷ୍ଯାମି ତୁଷ୍ଟୋ ଭଵ କୁଲକ୍ଷଯେ ।। 27
ମୋ ପାଇଁ ସବୁଠୁ ବଡ଼ ଦୁଃଖ ଏହି, ଯେ ଭାଇମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ବିଶ୍ୱାସ ରଖି ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବାକୁ ପଡ଼ିବ; ତୁମେ ବଂଶ ନଷ୍ଟ ହେବାରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବ।
ଗଚ୍ଛ ଶୀଘ୍ରମିତସ୍ତ୍ଵଂ ହି ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଶୁଭମ୍। କିଂଚିତ୍କାର୍ଯଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସୁରାମନ୍ନଂ ଚ କାରଯ ।। 28
ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ତୁମ ନିଜ ଘରକୁ ଯାଅ; କିଛି ଉପଲକ୍ଷ୍ୟ ଦେଖାଇ ମଦ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କର।
କୃତେ ଚାନ୍ନେ ସୁରାଯାଂ ଚ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯସି ମେ ପୁନଃ । ତାମହଂ ପ୍ରେଷଯିଷ୍ଯାମି ମଧ୍ଵନ୍ନାର୍ଥଂ ତଵାନ୍ତିକମ୍ ।। 29
ଖାଦ୍ୟ ଓ ମଦ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ମୋତେ ଆବେଶ କର; ତାପରେ ମୁଁ ତାକୁ ମଧୁ ଖାଦ୍ୟ ପାଇଁ ତୁମ ଘରକୁ ପଠାଇବି।
ତତଃ ସଂପ୍ରେଷିତାମେନାଂ ଵିଜନେ ନିରଵଗ୍ରହାମ୍। ସାନ୍ତ୍ଵଯେଥା ଯଥାନ୍ଯାଯଂ ଯଦି ସାମ ସହିଷ୍ଯତି ।। 30
ମୁଁ ତାକୁ ଏକା ଓ ଅନିୟନ୍ତ୍ରିତ ଭାବେ ପଠାଇବି; ତୁମେ ଯଥାଯଥିକ ଭାବରେ ତାକୁ ଶାନ୍ତ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କର, ଯଦି ସେ ମୃଦୁ କଥା ସହିପାରିବ।
ସଦ୍ଯଃ କୃତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଶେଷମତ୍ରାନୁଚିନ୍ତଯ ।। 31
ଏହି ସବୁ କାମ ଏବେ ହେଇଯିବ; ଏଠାରେ ଯାହା ଅବଶିଷ୍ଟ ଅଛି, ତାହା ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର।
ସୁଦେଷ୍ଣଯୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ କୀଚକଃ କାଲଚୋଦିତଃ। ତ୍ଵରମାଣଃ ପ୍ରଚକ୍ରାମ ସ୍ଵଗୃହଂ ରାଜଵେଶ୍ମନଃ ।। 32
ସୁଦେଷ୍ଣା ଏପରି କହିବା ପରେ, କୀଚକ ନିଜ ଭାଗ୍ୟର ଉପରେ ଚାଳିତ ହୋଇ, ରାଜମହଳରୁ ତ୍ୱରାତ୍ୱରି ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା।
ଆଗମ୍ଯ ଚ ଗୃହଂ ରମ୍ଯଂ ସୁରାମନ୍ନଂ ଚକାର ହ। ଅଜୈଡକଂ ଚ ସୁକୃତଂ ବହୁ ଚୋଚ୍ଚାଵଚାନ୍ମୃଗାନ୍ ।। 33
ସେ ନିଜ ଶୋଭାମୟ ଘରକୁ ପହଞ୍ଚି, ମଦ ଓ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲା, ଏବଂ ବଡ଼ ଛୋଟ ଅନେକ ପଶୁମାନଙ୍କର ଭଲ ରାନ୍ଧା ମାଂସ ମଧ୍ୟ ରଖିଲା।
ଭକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ଵିଵିଧାକାରାନ୍ବହୂଂଶ୍ଚୋଚ୍ଚାଵଚାଂସ୍ତଦା। କାରଯାମାସ କୁଶଲୈରନ୍ନପାନୈଃ ସୁସଂସ୍କୃତମ୍ ।। 34
ସେ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ, ଉଚ୍ଚ ଓ ନୀଚ, ଦକ୍ଷ ରାନ୍ଧୁମାନେ ଦ୍ୱାରା ଭଲ ଭାବରେ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରିଲା, ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ସୁସଜ୍ଜିତ ଭାବରେ ରଖିଲା।
ତ୍ଵରାଵାନ୍କାଲପାଶେନ କଣ୍ଠେ ବଦ୍ଧଃ ପଶୁର୍ଯଥା । ନାଵବୁଧ୍ଯତ ମୂଢାତ୍ମା ମରଣଂ ସମୁପସ୍ଥିତମ୍ ।। 35
ସେ ତ୍ୱରାତ୍ୱରି କାମ କରୁଥିଲା, ଭାଗ୍ୟର ଦୂଃଖରେ ଗଳାରେ ଦୂଃଖର ଦୂର୍ବଳତାରେ ଏକ ପଶୁ ପରି ବାନ୍ଧି ରଖାଯାଇଥିଲା; ତାଙ୍କ ମନ ଭ୍ରମିତ ଥିଲା, ମୃତ୍ୟୁ ନିକଟରେ ଆସିଥିବାକୁ ସେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଆନୀତାଯାଂ ସୁରାଯାଂ ତୁ କୃତେ ଚାନ୍ନେ ସୁସଂସ୍କୃତେ। କୀଚକଃ ପୁନରାଗମ୍ଯ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 36
ମଦ ଆଣି ଦିଆଯାଇଥିଲା ଓ ଭଲ ଭାବରେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଥିଲା; କୀଚକ ପୁନି ଆସି ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ କଥା କହିଲା।
ମଧୁ ମାଂସଂ ଚ ବହୁଧା ଭକ୍ଷ୍ଯାଶ୍ଚ ବହୁଧା କୃତାଃ। ସୁଦେଷ୍ଣେ ବ୍ରୂହି ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ ଯଥା ସା ମେ ଗୃହଂ ଵ୍ରଜେତ୍ ।। 37
ମଦ, ମାଂସ ଓ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଭୋଜ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଯାଇଛି; ସୁଦେଷ୍ଣା, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକୁ କହ, ଯେ ସେ ମୋ ଘରକୁ ଆସୁ।
କେନଚିତ୍ତ୍ଵଦ୍ଯ କାର୍ଯେଣ ତ୍ଵର ଶୀଘ୍ରଂ ମମ ପ୍ରିଯମ୍। ଅହଂ ହି ଶରଣଂ ଦେଵଂ ପ୍ରତିପଦ୍ଯେ ଵୃଷଧ୍ଵଜମ୍। ସମାଗମଂ ମେ ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ମରଣଂ ଵା ଦିଶେତି ଵୈ ।। 38
ତୁମ କିଛି କାମ ପାଇଁ, ଶୀଘ୍ର ମୋ ପ୍ରିୟ କାମ କର; ମୁଁ ବୃଷଧ୍ୱଜ ଦେବଙ୍କୁ ଆଶ୍ରୟ ନେଉଛି—ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ସହିତ ମୋର ମିଳନ ହେଉ, ନହେଲେ ମୃତ୍ୟୁ ଆସୁ।
ସା ତମାହ ଵିନିଃଶ୍ଵସ୍ଯ ପ୍ରତିଗଚ୍ଛ ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍। ଏଷାଽହମପି ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ ସୁରାର୍ଥେ ତୂର୍ଣମାଦିଶେ ।। 39
ସେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଯାଅ; ମୁଁ ଏବେ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକୁ ମଦ ନେଇଯିବାକୁ ଆଦେଶ ଦେଇବି।'
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପାପାତ୍ମା କୀଚକସ୍ତ୍ଵରିତଃ ପୁନଃ । ସ୍ଵଗୃହଂ ପ୍ରାଵିଶତ୍ତୂର୍ଣଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଗତମାନସଃ ।। 40
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଦୁଷ୍ଟମନ କୀଚକ ତୁରନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲା, ତାର ମନ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଉପରେ ଲଗିଥିଲା।
କୀଚକଂ ତୁ ଗତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ତ୍ଵରମାଣଂ ସ୍ଵକଂ ଗୃହମ୍। ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଂ ତତ ଆହୂଯ ସଦେଷ୍ଣା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 41
କୀଚକ ତ୍ୱରାନ୍ତ ନିଜ ଘରକୁ ଗଲା ବୋଲି ଜାଣି, ସୁଦେଷ୍ଣା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀକୁ ଡାକି ଦରବାରରେ କଥା କହିଲେ।
ଗଚ୍ଛ ସୈରନ୍ଧ୍ରି ମତ୍ପ୍ରୀତ୍ଯୈ କୀଚକସ୍ଯ ନିଵେଶନମ୍ । ସୁରାମାନଯ ସୁଶ୍ରୋଣି ତୃଷିତାଽହଂ ଵିଲାସିନି ।। 42
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, ମୋ ଖୁସି ପାଇଁ କୀଚକଙ୍କ ଘରକୁ ଯାଅ; ମୋତେ ମଦ୍ୟ ଆଣିଦେ, ମୁଁ ତିଆରି, ମୋ ରୂପବତୀ।
ସୁଦେଷ୍ଣଯୈଵମୁକ୍ତା ସା ନିଃଶ୍ଵସନ୍ତୀ ନୃପାତ୍ମଜା। ଅବ୍ରଵୀଚ୍ଛୋକସନ୍ତପ୍ତା ନାହଂ ତତ୍ର ଵ୍ରଜାମି ଵୈଃ ।। 43
ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜକୁମାରୀ ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ନେଇ ଦୁଃଖରେ ତଳିଗଲା, କହିଲେ—'ମୁଁ ସେଠାକୁ ଯିବିନାହିଁ।'
ସୂତପୁତ୍ରୋ ହି ମାଂ ଭଦ୍ରେ କାମାତ୍ମା ଚାଭିମନ୍ଯତେ । ନ ଗଚ୍ଛେଯମହଂ ତସ୍ଯ ରାଜପୁତ୍ରି ନିଵେଶନମ୍ । ତ୍ଵମେଵ ଭଦ୍ରେ ଜାନାସି ଯଥା ସ ନିରପତ୍ରପଃ ।। 44
ଭଦ୍ରେ, ସୁତପୁତ୍ର କୀଚକ ମୋତେ ଚାହେ, ତାର ମନ ଅପସନ୍ଦା; ମୁଁ ତାଙ୍କ ଘରକୁ ଯିବିନାହିଁ, ରାଜକୁମାରୀ। ତୁମେ ଭଲଭାବେ ଜାଣ, ସେ କେତେ ଲଜ୍ଜାହୀନ।
ସମଯଶ୍ଚ କୃତୋ ଭଦ୍ରେ ଯଥା ପ୍ରଥମସଂଗମେ। ତଥା ନିଵସମାନାଯାଂ ଯଥାଽହଂ ନାନ୍ଯଚାରିଣୀ ।। 45
ଭଦ୍ରେ, ପ୍ରଥମ ମିଳନରେ ଆମେ ଏକ ସମ୍ମତି କରିଥିଲୁ, ଯେ ମୁଁ ଏଠାରେ ରହିବା ସମୟରେ ଅନ୍ୟ କିଛି କରିବିନାହିଁ।
କୀଚକଶ୍ଚ ସୁକେଶାନ୍ତେ ମୂଢୋ ମଦନଗର୍ଵିତଃ । ସ ମାମିହ ଗତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵ୍ଯଵସ୍ଯତି ନିରାକୃତିମ୍। କଥଂ ନୁ ଵୈ ତତ୍ର ଗତାଂ ମର୍ଷଯେନ୍ମାମବାନ୍ଧଵାମ୍ ।। 46
ସୁନ୍ଦର କେଶ ଥିବା, ମୂଢ଼ ଏବଂ ଅହଂକାରୀ କୀଚକ ମୋତେ ଦେଖି ଅପମାନ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ; ମୁଁ ଏଠାରେ ଅନାଥ ମହିଳା, ସେ କିପରି ମୋତେ ଦେଖି ସହିପାରିବ?
ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସନ୍ତି ତଵ ପ୍ରେଷ୍ଯା ରାଜପୁତ୍ରି ଵଶାନୁଗାଃ। ଅନ୍ଯାଂ ପ୍ରେଷଯ କୈକେଯି ସଂରକ୍ଷ୍ଯାଽହମିହ ତ୍ଵଯା ।। 47
ରାଜକୁମାରୀ, ତୁମର ଅନେକ ଦାସୀ ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ତୁମର ଆଜ୍ଞାକୁ ମାନନ୍ତି; ଅନ୍ୟକୁ ପଠାଅ, କୈକେୟୀ, ଏଠାରେ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।