ଇଦଂ ହି ରୂପଂ ପ୍ରଥମଂ ତଵାନଘେ ନିରର୍ଥକଂ କେଵଲମଦ୍ଯ ଭାମିନି । ଅଧାର୍ଯମାଣା ସ୍ନଗିଵୋତ୍ତମା ଶୁଭା ନ ଶୋଭସେ ସୁନ୍ଦରି ଶୋଭନା ସତୀ ।। 32
ହେ ନିର୍ଦୋଷା, ତୁମର ଏହି ରୂପ ଆଜି ଅପରିଗଣିତ, କାରଣ ତୁମେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିନାହାଁ; ହେ ସୁନ୍ଦରି, ତୁମେ ଆସଲେ ଶୋଭା ପାଉଛ, କିନ୍ତୁ ଏବେ ତୁମେ ଶୋଭିତ ନୁହେଁ ।
ତ୍ଯଜାମି ଦାରାନ୍ମମ ଯେ ପୁରାତନା ଭଵନ୍ତୁ ଦାସ୍ଯସ୍ତଵ ଚାରୁହାସିନି । ଅହଂ ଚ ତେ ସୁନ୍ଦରି ଦାସଵତ୍ସ୍ଥିତଃ ସଦା ଭଵିଷ୍ଯେ ଵଶଗୋ ଵରାନନେ ।। 33
ମୁଁ ମୋ ପୁରୁଣା ପତ୍ନୀମାନେକୁ ତ୍ୟାଗ କରିବି; ସେମାନେ ତୁମର ଦାସୀ ହେଉନ୍ତୁ, ହେ ଚାରୁହାସିନୀ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସଦା ତୁମର ଦାସୀ ଭଳି ରହିବି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ମୁଁ ସଦା ତୁମ ଅଧୀନ ରହିବି ।
ଏଵମୁକ୍ତାଽନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ କୀଚକେନ ଦୁରାତ୍ମନା । ଦ୍ରୌପଦୀ ତମୁଵାଚେଦଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଵେଷଧାରିଣୀ ।। 1
ଏଭଳି କିଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କହାଯିବା ପରେ, ନିର୍ଦୋଷ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀ, ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ବେଶରେ ଥିବା, ତାଙ୍କୁ ଏଭଳି ଉତ୍ତର ଦେଲେ ।
ଅପ୍ରାର୍ଥନୀଯାମିହଂ ମାଂ ସୂତପୁତ୍ରାଭିମନ୍ଯସେ। ନିହୀନଵର୍ଣାଂ ସୈରେନ୍ଧ୍ରୀଂ ବୀଭତ୍ସାଂ କେଶକାରିଣୀମ୍ ।। 2
ସୁତପୁତ୍ର, ତୁମେ ମୋତେ ଚାହୁଛ, କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଏଠାରେ ଅପ୍ରାର୍ଥନୀୟ; ମୁଁ ନିମ୍ନ ଜାତି, ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ, ଦୃଷ୍ଟିକୁ ଅପ୍ରୀତିକର, ଚୁଲ ଅସ୍ଥିର ।
ପରଦାରାଽସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନ ଯୁକ୍ତଂ ତଵ ସାଂପ୍ରତମ୍। ଦଯିତାଃ ପ୍ରାଣିନାଂ ଦାରା ଧର୍ମଂ ସମନୁଚିନ୍ତଯ ।। 3
ମୁଁ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ଜନା, ତୁମେ ଭଲ ରୁହ; ଏବେ ଏହା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ । ପତ୍ନୀମାନେ ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ; ଧର୍ମ ବିଚାର କର ।
ପରଦାରେ ନ ତେ ବୁଦ୍ଧିର୍ଜାତୁ କାର୍ଯା କଥଂଚନ । ଵିଵର୍ଜନଂ ହ୍ଯକାର୍ଯାଣାମେତତ୍ସୁପୁରୁଷଵ୍ରତମ୍ ।। 4
ତୁମେ କେବେ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ମନ ଲଗାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଅନୁଚିତ କାମର ତ୍ୟାଗ କରିବା ଏହା ଉତ୍ତମ ପୁରୁଷଙ୍କ ନୀତି ।
ମିଥ୍ଯାଭିଗୃଧ୍ନୋ ହି ନରଃ ପାପାତ୍ମା ମୋହମାସ୍ଥିତଃ । ଅଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଧୋରଂ ମହଦ୍ଵା ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦ୍ଭଯମ୍ ।। 5
ଯେ ପୁରୁଷ ଅପଥରେ ଆଶା କରେ, ଦୁଷ୍ଟ ମନ ରଖେ, ଭ୍ରମରେ ରହେ, ସେ ଭୟାନକ ଅପମାନ ଏବଂ ବଡ ଭୟ ପାଇପାରେ ।
ଏଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା କୀଚକଃ କାମମୋହିତଃ। ଜାନନ୍ନପି ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିଃ ପରଦାରାଭିମର୍ଶନେ ।। 6
ସାଇରନ୍ଧ୍ରୀ ଏଭଳି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, କିଚକ ଅଭିଲାଷରେ ଅନ୍ଧ ହୋଇ, ଜଣିଥିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟ ପୁରୁଷର ପତ୍ନୀ ପାଇଁ ଚିନ୍ତା କରି ରହିଲେ ।
ଦୋଷାନ୍ବହୂନ୍ପ୍ରାଣହରାନ୍ସର୍ଵଲୋକଵିଗର୍ହିତାନ୍ । ପ୍ରୋଵାଚେଦଂ ସୁଦୁର୍ବୁଦ୍ଧିର୍ଦ୍ରୌପଦୀମଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ ।। 7
ଅତ୍ୟନ୍ତ ମୂର୍ଖ ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଉପରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ ନଥିବା ସେ ପୁରୁଷ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ନିନ୍ଦିତ ଏବଂ ପ୍ରାଣ ନଷ୍ଟ କରୁଥିବା ଅନେକ ଦୋଷ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲା।
ନାର୍ହସ୍ଯେଵଂ ଵରାରୋହେ ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ଵରାନନେ । ମାଂ ମନ୍ମଥସମାଵିଷ୍ଟଂ ତ୍ଵତ୍କୃତେ ଚାରୁହାସିନି ।। 8
ସୁନ୍ଦର ମୁହଁ ଓ ମଧୁର ହାସିଥିବା ତୁମେ, ଏପରି ଭାବେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରେମରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବରେ ଆକ୍ରାନ୍ତ।
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାଯ ଚ ମାଂ ଭୀରୁ ଵଶଗଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍ । ନୂନଂ ତ୍ଵମସିତାପାଙ୍ଗି ପଶ୍ଚାତ୍ତାପଂ କରିଷ୍ଯସି ।। 9
ହେ କଳା ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଭୟଭୀତେ, ମୁଁ ତୁମ ପ୍ରତି ଭଲ ପ୍ରେମ ଓ ମିଠା କଥା କହୁଛି, ଯଦି ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବ, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପରେ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବ।
ଅହଂ ହି ସୁଭ୍ରୁ ରାଜ୍ଯସ୍ଯ କୃତ୍ସ୍ନସ୍ଯାସ୍ଯ ସୁମଧ୍ଯମେ । ପ୍ରଭୁର୍ଵାସଯିତା ଚୈଵ ଵୀର୍ଯେ ଚାପ୍ରତିମଃ କ୍ଷିତୌ ।। 10
ହେ ସୁନ୍ଦର ଭୂଁ ଭୂଜା ଓ ସୁସ୍ଥଳୀ, ଏହି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ରାଜ୍ୟର ମୁଁ ମାଲିକ, ଏହାକୁ ରକ୍ଷା କରୁଛି ଓ ପୃଥିବୀରେ ମୋର ସାମର୍ଥ୍ୟର କିଛି ତୁଳନା ନାହିଁ।
ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ମତ୍ସମୋ ନାସ୍ତି କଶ୍ଚିଦନ୍ଯଃ ପୁମାନିହ । ରୂପଯୌଵନସୌଭାଗ୍ଯୈର୍ଭୋଗୈଶ୍ଚାନୁତ୍ତମୈଃ ଶୁଭୈଃ ।। 11
ଏହି ପୃଥିବୀରେ ରୂପ, ଯୌବନ, ଭାଗ୍ୟ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗରେ ମୋତେ ସମାନ କୌଣସି ପୁରୁଷ ନାହିଁ।
ସର୍ଵକାମସମୃଦ୍ଧେଷୁ ଭୋଗେଷ୍ଵନୁପମେଷ୍ଵିହ। ଭୋକ୍ତଵ୍ଯେଷୁ ଚ କଲ୍ଯାଣି କସ୍ମାଦ୍ଦାସ୍ଯେ ରତା ହ୍ଯସି ।। 12
ହେ ଶୁଭେ, ଏଠାରେ ସମସ୍ତ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରୁଥିବା ଅପୂର୍ବ ଭୋଗ ଥିବାବେଳେ, କାହିଁକି ତୁମେ ଦାସୀ ହେବାରେ ଆସକ୍ତ?
ମଯା ଦତ୍ତମିଦଂ ରାଜ୍ଯଂ ସ୍ଵାମିନ୍ଯସି ଶୁଭାନନେ। ଭଜସ୍ଵ ମାଂ ଵରାରୋହେ ଭୁଙ୍କ୍ଷ୍ଵଂ ଭୋଗାନନୁତ୍ତମାନ୍ ।। 13
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ରାଜ୍ୟ ଦେଇଛି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ ମହିଳା, ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କର ଏବଂ ଅତିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭୋଗବିଲାସ ଉପଭୋଗ କର।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସା ସାଧ୍ଵୀ କୀଚକେନାଶୁଭଂ ଵଚଃ। କୀଚକଂ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚେଦଂ ଗର୍ହଯନ୍ତ୍ଯସ୍ଯ ତଦ୍ଵଚଃ ।। 14
ଏଭଳି କିଚକଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଖରାପ କଥା ଶୁଣି, ସେ ସତୀ ସ୍ତ୍ରୀ କିଚକଙ୍କ ଉପରେ ଦୋଷ ଦେଇ ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମା ସୂତପୁତ୍ର ମୁହ୍ଯସ୍ଵ ମାଽଦ୍ଯ ତ୍ଯକ୍ଷ୍ଯସ୍ଵ ଜୀଵିତମ୍। ଜାନୀହି ପଞ୍ଚଭିର୍ଘୋରୈର୍ନିତ୍ଯଂ ମାମଭିରକ୍ଷିତାମ୍ ।। 15
ହେ ସୂତପୁତ୍ର, ତୁମେ ଅବିବେକୀ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଆଜି ଜୀବନ ନଷ୍ଟ କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରନି। ଜାଣ, ମୁଁ ସଦା ପଞ୍ଚଜଣ ଭୟଙ୍କର ପୁରୁଷଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସୁରକ୍ଷିତ।
ନ ଚାପ୍ଯହଂ ତ୍ଵଯା ଲଭ୍ଯା ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପତଯୋ ମମ। ତେ ତ୍ଵାଂ ନିହନ୍ଯୁଃ କୁପିତାଃ ସାଧ୍ଵଲଂ ମା ଵ୍ଯନୀନଶଃ ।। 16
ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ଅପ୍ରାପ୍ୟ, ମୋ ପତିମାନେ ଗନ୍ଧର୍ବ। ସେମାନେ ଯଦି କ୍ରୋଧିତ ହେବେ, ଖୋଲାମେଳା କିମ୍ବା ଗୁପ୍ତଭାବେ, ତୁମକୁ ମାରିଦେବେ।
ଅଶକ୍ଯରୂପଂ ପୁରୁଷୈରଧ୍ଵାନଂ ଗନ୍ତୁମିଚ୍ଛସି ।। 17
ତୁମେ ଏମିତି ଏକ ପଥ ଚାଲିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଯାହାକୁ କେହି ମଣିଷ ଚାଲିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଯଥା ନିଶ୍ଚେତନୋ ବାଲଃ କୂଲସ୍ଥଃ କୂଲମୁତ୍ତରମ୍। ତର୍ତୁମିଚ୍ଛତି ମନ୍ଦାତ୍ମା ତଥା ତ୍ଵଂ କର୍ତୁମିଚ୍ଛସି ।। 18
ଯେପରି ଅବୁଝ ଶିଶୁ ନଦୀ କୂଳରେ ଦଁଡାଇ ଅପର କୂଳକୁ ପାରିହେବାକୁ ଚାହେ, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଅବିବେକରେ ଏମିତି କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ।
ଅନ୍ତର୍ମହୀଂ ଵା ଯଦି ଵୋର୍ଧ୍ଵମୁତ୍ପତେଃ ସମୁଦ୍ରପାରଂ ଯଦି ଵା ପ୍ର ତଥାପି ତେଷାଂ ନ ଵିମୋକ୍ଷମର୍ହସି ପ୍ରମାଥିନୋ ଦେଵସୁତା ହି ଖେଚରାଃ
ତୁମେ ଚାହେଁ ଭୂମି ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କର, କିମ୍ବା ଆକାଶକୁ ଉଡ଼ିଯାଅ, କିମ୍ବା ସମୁଦ୍ର ପାର କର, ତଥାପି ସେମାନଙ୍କୁ ଟଳିପାରିବ ନାହାଁ। ସେମାନେ ଦେବତାଙ୍କର ପୁଅ ଓ ଆକାଶରେ ଘୁରୁଥିବା ବିନାଶକାରୀ।
ତ୍ଵଂ କାଲରାତ୍ରୀମିଵ କଶ୍ଚିଦାତୁରଃ କିଂ ମାଂ ଦୃଢଂ ପାର୍ଥଯସେଽଦ୍ଯ କିଂ ମାତୁରଙ୍କେ ଶଯିତୋ ଯଥା ଶିଶୁଶ୍ଚନ୍ଦ୍ରଂ ଜିଘୃକ୍ଷୁରିଵ ମନ୍ଯସ
ଆଜି ତୁମେ ଏତେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ମୋତେ କାହିଁକି ଚାହୁଁଛ? ଯେପରି ଏକ ରୋଗୀ ମୃତ୍ୟୁରାତ୍ରିକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ, କିମ୍ବା ମାଆର ଆଁକେ ଶୋଇଥିବା ଶିଶୁ ଚନ୍ଦ୍ରକୁ ଧରିବାକୁ ଚାହେ, ସେପରି ତୁମେ ମୋତେ ଚାହୁଁଛ।
ତେଷାଂ ପ୍ରିଯାଂ ପ୍ରାର୍ଥଯତୋ ନ ତେ ଭୁଵି ଗତ୍ଵା ଦିଵଂ ଵା ଶରଣଂ ଭ ନ ଵର୍ତତେ କୀଚକ ତେ ଦୃଶା ଶୁଭଂ ଯା ତେନ ସଂଜୀଵନମର୍ଥଯେତ ସା ।। 2
କୀଚକ, ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟାଙ୍କୁ ଚାହାନ୍ତି, ସେମାନେ ପୃଥିବୀରେ କିମ୍ବା ସ୍ୱର୍ଗରେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ରୟ ପାଇପାରିବେ ନାହିଁ; ଏପରି କାମ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ଯିଏ ଜୀବନ ଚାହେ, ସେ କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ନିରାପଦ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତଶ୍ଚ ପାଞ୍ଚାଲ୍ଯା କୀଚକଃ କାମମୋହିତଃ। ପ୍ରଵିଶ୍ଯ ରାଜଭଵନଂ ଭଗିନ୍ଯା ଅଗ୍ରତଃ ସ୍ଥିତଃ ।। 1
ପାଞ୍ଚାଳୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅସ୍ୱୀକୃତ ହୋଇ, କୀଚକ ଅତି ଆସକ୍ତିରେ ରାଜଭବନକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କର ଭଉଣୀ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ସୋଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସୁକେଶାନ୍ତାଂ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ଭଗିନୀଂ ପ୍ରିଯାମ୍ । ଅମର୍ଯାଦେନ କାମେନ ଘୋରେଣାଭିପରିପ୍ଲୁତଃ ।। 2
ସୁନ୍ଦର କେଶ ଥିବା, ପ୍ରିୟ ଭଉଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ଦେଖି, କୀଚକ ଅଶାନ୍ତ ଏବଂ ଭୟଙ୍କର କାମନାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଇଗଲେ।
ସ ତୁ ମୂର୍ଧ୍ର୍ଯଞ୍ଜଲିଂ କୃତ୍ଵା ଭଗିନ୍ଯାଶ୍ଚରଣାଵୁଭୌ । ସଂମୋହାଭିହତସ୍ତୂର୍ଣଂ ଵାତୋଦ୍ଧୃତ ଇଵାର୍ଣଵଃ ।। 3
ସେ ମୁଣ୍ଡରେ ହାତ ଯୋଡି, ଭଉଣୀଙ୍କ ଦୁଇଟି ପାଦକୁ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ; ଭ୍ରମରେ ପଡ଼ି, ବାତାସରେ ଉତ୍ତେଜିତ ସମୁଦ୍ର ପରି ଅସ୍ଥିର ହେଇଗଲେ।
ସ ପ୍ରୋଵାଚ ସୁଦୁଃଖାର୍ତୋ ଭଗିନୀଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ମୁହୁଃ । ଅଵ୍ଯକ୍ତମୃଦୁନା ସାମ୍ନା ଶୁଷ୍ଯତା ଚ ପୁନଃପୁନଃ ।। 4
ସେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡି, ଭଉଣୀଙ୍କୁ ପୁନିପୁନି ଦୀର୍ଘନିଶ୍ୱାସ ଦେଇ କହିଲେ; ତାଙ୍କର କଥା ଅତି ମୃଦୁ ଏବଂ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ଥିଲା, ଦୁଃଖରେ ମୁହଁ ଶୁଷ୍କ ହୋଇ ଥିଲା।
ଯଥା ସୁଦେଷ୍ଣେ ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ସଂଗଚ୍ଛେଯଂ ସକାମଯା । ତଥା ଶୀଘ୍ରଂ କୁରୁଷ୍ଵାଦ୍ଯ ମାଽହଂ ପ୍ରାଣାନ୍ପ୍ରହାସିଷମ୍ ।। 5
ସୁଦେଷ୍ଣା, ଆଜି ତୁରନ୍ତ ଏହା ଗଠି କର, ଯେଉଁପରି ମୁଁ ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ସହ ତାଙ୍କର ଇଚ୍ଛାରେ ମିଶିପାରିବି; ନହେଲେ, ମୁଁ ଜୀବନ ହରାଇଦେବି।
ଯଦୀଯମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ନ ମାମଦ୍ଯାପି କାଙ୍କ୍ଷତେ । ଚେତସାଽଭିପ୍ରସନ୍ନେନ ଗତୋସ୍ମି ଯମସାଦନମ୍ ।। 6
ଯଦି ଏହି ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗ ଥିବା ଜନା ଏଯାଁ ମୁଁ ଚାହେ ନାହିଁ, ଏବଂ ତାଙ୍କର ମନ ମୋତେ ଆକୃଷ୍ଟ ନୁହେଁ, ତେବେ ମୁଁ ଏବେ ଇଁ ଯମଙ୍କ ଗୃହକୁ ପହଞ୍ଚିଗଲି।
ତମୁଵାଚ ପରିଷ୍ଵଜ୍ଯ ସୁଦେଷ୍ଣା ଭ୍ରାତରଂ ପ୍ରିଯମ୍। ଭ୍ରାତୁର୍ଜୀଵିତରକ୍ଷାର୍ଥଂ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯାସିତେକ୍ଷଣା ।। 7
ସୁଦେଷ୍ଣା ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ଭାଇକୁ ଆଲିଂଗନ କରି, ତାଙ୍କର ଜୀବନ ରକ୍ଷା ପାଇଁ ମୃଦୁ କଥାରେ ଆଶ୍ୱସ୍ତ କଲେ।