ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରମଶସ୍ତ୍ରଂ ବାହୁତେଜସା। ବଲପ୍ରାଣେନ ଶୂରାଣାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵସନ୍ନିଧୌ ।। 45
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟାନକ ହେଲା, କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନଥିଲା, କେବଳ ହାତର ଶକ୍ତିରେ, ନାୟକମାନେ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖି ଉତ୍ସବରେ।
ଅରଜ୍ଯତ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟନିନଦୋତ୍ଥିତଃ। ବଲିନୋଃ ସଂଯୁଗେ ରାଜନ୍ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ ।। 46
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ଓ ଗର୍ଜନରେ ଉଠିଲେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ବୃତ୍ର ଓ ବସବ ପରି।
ପ୍ରକର୍ଷଣାକର୍ଷଣଯୋରଭ୍ଯାକର୍ଷଵିକର୍ଷଣୈଃ। ଆକର୍ଷତୁରଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜାନୁଭିଶ୍ଚାପି ଜନ୍ଘତୁଃ ।। 47
ଟାଣିବା, ଘେଉଁ ଓ ପ୍ରତିଘେଉଁରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ, ଗୁଟିରେ ଜଂଘାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କୌ ଦୀର୍ଘଭୁଜୌ ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲାଵୁଭୌ। ବାହୁଭିଃ ସମସଜ୍ଜେତାମାଯସୈଃ ପରିଘୈରିଵ ।। 48
ତାପରେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଚଉଡ଼ି ଛାତି, ଦୀର୍ଘ ହାତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ମଲ୍ଲଂ କକ୍ଷେ ଗୃହୀତଵାନ୍। ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନିଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ପାତଯାମାସ ମଲ୍ଲକମ୍ ।। 49
ତାପରେ ସେ ବେଗରେ ମଲ୍ଲକୁ କମରରେ ଧରିଲା; ହାତରେ ପାଖରୁ ଚିପି ଧରି, ମଲ୍ଲକୁ ଭୂଇଁଉପରେ ପକାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।
ଚକର୍ଷ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମୁତ୍ପାତ୍ଯ ଭୀମୋ ମଲ୍ଲମମିତ୍ରହା। ନିନଦଂ ତମଭିକ୍ରୋଶଞ୍ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ଵାରଣମ୍ ।। 50
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୀମ ଦୁଇଟି ବାହୁରେ ମଲ୍ଲକୁ ଉଠାଇ ଟାଣିଲେ, ବଘା ହାତୀ ସାମ୍ନାରେ ଗର୍ଜନ କରିଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତତୋ ମଲ୍ଲାଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିସ୍ମଯଂ ଚକ୍ରିରେ ପରମ୍ ।। 51
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ମଲ୍ଲକୁ ଉଠାଇ ଘୁମାଇଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଲୋକେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗତସତ୍ଵମଚେତନମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷନ୍ମହାବାହୁର୍ମଲ୍ଲଂ ଭୁଵି ଵୃକୋଦରଃ।। 52
ସେ ମଲ୍ଲକୁ ଶତବାରି ଘୁମାଇ, ଶକ୍ତି ହରାଇ ଅଚେତନ ହେଉଅବସ୍ଥାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଭୂଇଁଉପରେ ଚିପି ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେ ଵୀରେ ଜୀମୂତେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ । ଵିରାଟଃ ପରମଂ ହର୍ଷମଗଚ୍ଛଦ୍ଵାନ୍ଧଵୈଃ ସହ ।। 53
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର ଜୀମୂତ ପରାଜିତ ହେଲାପରେ, ରାଜା ବିରାଟ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷାତ୍ପ୍ରଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ବହୁ ରାଜ ମହାମନାଃ। ଵଲଲାଯ ମହାରଙ୍ଗେ ଯଥା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଥା ।। 54
ଅତି ଖୁସିରେ, ମହାମନା ବିରାଟ ରାଜା ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ; ସେ ମହାମେଳା ମଞ୍ଚରେ କୁବେର ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ଏଵଂ ସ ସୁବହୂନ୍ମଲ୍ଲାନ୍ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍ । ଵିନିଘ୍ନନ୍ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ପ୍ରୀତିମାହରଦୁତ୍ତମାମ୍ ।। 55
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ବହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲ ଓ ପୁରୁଷମାନେକୁ ହରାଇ, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦାଽସ୍ଯ ତୁଲ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନ କଶ୍ଚିତତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ତତୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୈଶ୍ଚ ସିଂହୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିରଦୈଶ୍ଚାପ୍ଯଯୋଧଯତ୍ ।। 56
ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମିଳିଲାନି, ସେତେବେଳେ ସେ ବାଘ, ସିଂହ ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରାଟେନ ପ୍ରଦତ୍ତାନି ଚିତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସ୍ଥିତେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। 57
ବିରାଟ ରାଜା ଥିବା ପୁରୁଷମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଲଂକୃତ ଉପହାର ଦେଲେ; ଧନ ବଣ୍ଟିଦେଇ, ସେ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁନରନ୍ତଃପୁରଗତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵୃକୋଦରଃ। ଯୋଧ୍ଯତେ ସ ଵିରାଟସ୍ଯ ଗଜୈଃ ସିଂହୈର୍ମହାବଲୈଃ ।। 58
ପୁନି ଭୀମ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଟଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ବୀଭତ୍ସୁରପି ଗୀତେନ ନୃତ୍ତେନାପି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଵିରାଟଂ ତୋଷଯାମାସ ସର୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ତଃପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। 59
ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିରାଟ ଓ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ଅଶ୍ଵୈର୍ଵିନୀତୈର୍ଜଵନୈସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ସମାଗତଃ। ତୋପଯାମାସ ରାଜାନଂ ନକୁଲୋ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦେଯଂ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ପ୍ରୀତୋ ରାଜା ଧନଂ ବହୁ ।। 60
ନକୁଳ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଆଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଲେ।
ଵିନୀତାନ୍ଵୃପଭାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହଦେଵସ୍ଯ ଚାଭିତଃ। ଧନଂ ଦଦୌ ବହୁଵିଧଂ ଵିରାଟଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।। 61
ସହଦେବ ଆଣିଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଦେଖି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଟ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଦାନ କଲେ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ନାତିପ୍ରୀତମନା ରାଜନ୍ନିଶ୍ଵାସପରମାଽଭଵତ୍ ।। 62
ଦ୍ରୌପଦୀ ସେ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା, ମନରେ ବିଶେଷ ଖୁସି ହେଲେନି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ନ୍ଯଵସଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । କର୍ମାଣି ତସ୍ଯ କୁର୍ଵାଣା ଵିରାଟନୃପତେସ୍ତଦା ।। 63
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହି, ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିଲେ।
ଵସମାନେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ନଗରେ ତଦା। ମହାରଥେଷୁ ଚ୍ଛନ୍ନେଷୁ ମାସା ଦଶ ସମାଯଯୁଃ ।। 1
ସେ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମତ୍ସ୍ୟ ନଗରରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହୁଥିଲେ; ଏଭଳି ମହାରଥୀମାନେ ଲୁଚି ରହି ଦଶ ମାସ କଟାଇଦେଲେ।
ଯାଜ୍ଞସେନୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ତୁ ଶୁଶ୍ରୂଷନ୍ତୀ ଵିଶାଂପତେ । ଆଵସତ୍ପରିଚାରାର୍ହା ସୁଦୁଃଖଂ ଜନମେଜଯ ।। 2
ଯାଜ୍ଞସେନୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ହେ ରାଜା, ସେଠି ସେବାଯୋଗ୍ୟ ହୋଇ ବହୁ ଦୁଃଖ ଭୋଗୁଥିଲେ, ହେ ଜନମେଜୟ।
ତଥା ଚରନ୍ତୀ ପାଞ୍ଚାଲୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଯା ନିଵେଶନେ। ତା ଦେଵୀଂ ତୋପଯାମାସ ତଥା ଚାନ୍ତଃପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। 3
ଏଭଳି ଭାବେ, ପାଞ୍ଚାଳୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ଗୃହରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ, ସେ ରାଣୀ ଓ ଅନ୍ତଃପୁରର ମହିଳାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିଥିଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵର୍ଷେ ଗତପ୍ରାଯେ କୀଚକସ୍ତୁ ମହାବଲଃ। ସେନାପତିର୍ଵିରାଟସ୍ଯ ଦଦର୍ଶ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାମ୍ ।। 4
ବର୍ଷଟି ଶେଷ ହେଉଥିବା ସମୟରେ, ମହାବଳୀ କୀଚକ, ଭୀରାଟଙ୍କ ସେନାପତି, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଝିଅକୁ ଦେଖିଲେ।
ତାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଦେଵଗର୍ଭାଯାଂ ଚରନ୍ତୀଂ ଦେଵତାମିଵ । କୀଚକଃ କାମଯାମାସ କାମବାଣପ୍ରପୀଡିତଃ ।। 5
ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ଏବଂ ଦେବୀ ପରି ଚାଲିଥିବା ତାକୁ ଦେଖି, କୀଚକ ଅତି ଆକାଂକ୍ଷାରେ ଭରିଗଲେ, ଭଲପାଇବାର ଅଗ୍ନିରେ ଜଳିଗଲେ।
ସ ତୁ କାମାଗ୍ନିସଂତପ୍ତଃ ସୁଦେଷ୍ଣାମଭିଗମ୍ଯ ଵୈ। ପ୍ରହସନ୍ନିଵ ସେନାନୀରିଦଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 6
କାମନାର ଅଗ୍ନିରେ ତପି, କୀଚକ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ ହସିଥିବା ସେନାପତି ଏହି କଥା କହିଲେ।
ନେଯଂ ମଯା ଜାତୁ ପୁରେହ ଦୃଷ୍ଟା ରାଜ୍ଞୀ ଵିରାଟସ୍ଯ ନିଵେଶନେ ଶୁଭା। ରୂପେଣ ଚୋନ୍ମାଦଯତୀଵ ମାଂ ଭୃଶଂ ଗନ୍ଧେନ ଜାତା ମଦିରେଵ ଭାମିନୀ ।। 7
ଭୀରାଟଙ୍କ ରାଜପାଳେ କିମ୍ବା ଏହି ସହରରେ, ଏପରି ଶୁଭ୍ରା ଜନନୀକୁ ମୁଁ କେବେ ଦେଖିନଥିଲି; ତାଙ୍କ ରୂପ ମୋତେ ଗଭୀର ଭାବରେ ଆକର୍ଷିତ କରେ, ତାଙ୍କ ସୁଗନ୍ଧ ମଦ ପରି ମୋତେ ମତାଳ କରେ।
କା ଦେଵରୂପା ହୃଦଯଂଗମା ଶୁଭେ ହ୍ଯାଚକ୍ଷ୍ଵ ମେ କସ୍ଯ କୁତୋତ୍ର ଶୋଭନେ। ଚିତ୍ତଂ ହି ନିର୍ମଥ୍ଯ କରୋତି ମାଂ ଵଶେ ନ ଚାନ୍ଯଦତ୍ରୌପଧମସ୍ତି ମେ ମତମ୍ ।। 8
ଏହି ଦେବୀ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିବା ଜନନୀ କିଏ? ମୋ ହୃଦୟକୁ ଆକର୍ଷିତ କରିଛନ୍ତି। ଶୁଭେ, ତୁମେ କାହାର, କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, ସତ୍ୟ କହ। ତାଙ୍କ ମୋ ଚିତ୍ତକୁ ନିଜ ଅଧୀନ କରିଛନ୍ତି; ଏଥିରେ କିଛି ଅପରାଧ ମୁଁ ଦେଖୁନି।
ଅହୋ ତଵେଯଂ ପରିଚାରିକା ଶୁଭା ପ୍ରତ୍ଯଗ୍ରରୂପା ପ୍ରତିଭାତି ମାମିଯମ୍। ଅଯୁକ୍ତରୂପଂ ହି କରୋତି କର୍ମ ତେ ପ୍ରଶାସ୍ତୁ ମାଂ ଯଚ୍ଚ ମମାସ୍ତି କିଂଚନ ।। 9
ଆହା, ଏହି ତୁମର ଶୁଭ୍ରା ପରିଚାରିକା, ତାଙ୍କ ରୂପ ଏତେ ନବୀନ ଦେଖାଯାଉଛି, ମୋତେ ଆକର୍ଷିତ କରେ। ତାଙ୍କ ରୂପରେ ଯେଉଁ କାମ କରାଯାଉଛି, ଏହା ଅନୁଚିତ। ମୋତେ ଯାହା ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅଛି, ଦୟାକରି ଦିଅ, ତାଙ୍କ ମୋତେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରନ୍ତୁ।
ପ୍ରଭୂତନାଗାଶ୍ଵରଥଂ ମହାଜନଂ ସମୃଦ୍ଧିଯୁକ୍ତଂ ବହୁପାନଯୋଜନମ୍। ମନୋହରଂ କାଞ୍ଚନଚିତ୍ରଭୂଷଣଂ ଗୃହଂ ମହଚ୍ଛୋଭଯତାମିଯଂ ମମ ।। 10
ଅନେକ ହାତୀ, ଘୋଡା, ରଥ ଏବଂ ଲୋକମାନେ ଥିବା, ସମୃଦ୍ଧି ଓ ପାନରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସୁନାର ଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ, ମୋର ବଡ଼ ଘରକୁ ତାଙ୍କ ଉପସ୍ଥିତି ଦେଉ।
ତତଃ ସୁଦେଷ୍ଣାମନୁମନ୍ତ୍ର୍ଯ କୀଚକସ୍ତତଃ ସମଭ୍ଯେତ୍ଯ ନରାଧିପାତ୍ମଜାମ୍। ଉଵାଚ କୃଷ୍ଣାମଭିସାନ୍ତ୍ଵଯଂସ୍ତଦା ମୃଗେନ୍ଦ୍ରକନ୍ଯାମିଵ ଜମ୍ବୁକୋ ଵନେ ।। 11
ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ସହ ପରାମର୍ଶ କରି, କୀଚକ ନରାଧିପତିଙ୍କ ଝିଅଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ ଏବଂ କୃଷ୍ଣାଙ୍କୁ ମନ ଭଲ କରିବା କଥା କହିଲେ, ଯେପରି ଜଙ୍ଗଲରେ ଶିଂହର ଝିଅକୁ ଶିଆଳ ଆଗକୁ ଯାଏ।