ନୋଦ୍ଯମାନସ୍ତଦା ଭୀମୋ ଦୁଃଖେନେଵାକରୋନ୍ମତିମ୍। ନ ହି ଶକ୍ନୋମ୍ଯଶକ୍ତୋପି ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ନରାଧିପଂ ।। 35
ସେ ସମୟରେ, ଭୀମ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠିଲେନି, ମନରେ ଅସୁବିଧା ଭାବି, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ନାକାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ନଥିଲା।
ତତଃ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ଶାର୍ଦୂଲଶିଥିଲଂ ଚରନ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାରଙ୍ଗଂ ଵିରାଟମଭିହର୍ଷଯନ୍ ।। 36
ତାପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ଭୀମ ମହାରଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିରାଟ ରାଜାକୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ବଵନ୍ଧ କକ୍ଷାଂ କୌନ୍ତେଯସ୍ତତଃ ସଂହର୍ଷଯଞ୍ଜନମ୍ । ତତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରସଙ୍କାଶଂ ଭୀମୋ ମଲ୍ଲଂ ସମାହ୍ଵଯତ୍ ।। 37
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ନିଜ କକ୍ଷା ପଟି ନିଁହି, ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଜଗାଇଲେ; ଭୀମ, ବୃତ୍ର ସମ୍ମୁଖୀନ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ପହଳାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ଜୀମୂତଂ ନାମ ତଂ ତତ୍ର ମଲ୍ଲପ୍ରଖ୍ଯାତଵିକ୍ରମମ୍ । କକ୍ଷେ ମଲ୍ଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଥ ନନାଦ ବହୁ ସିଂହଵତ୍ ।। 38
ସେଠାରେ, ଜୀମୂତ ନାମକ ପହଳା, ଯାହା ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୀମ ତାଙ୍କୁ କକ୍ଷାରେ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତାଵୁଭୌ ସୁମହୋତ୍ସାହାଵୁଭୌ ଭୀମପରାକ୍ରମୌ । ମତ୍ତାଵିଵ ମହାକାଯୌ ଵାରଣୌ ଷଷ୍ଠିହାଯନୌ ।। 39
ଉଭୟେ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ; ଦୁଇ ମଦମସ୍ତ ଛଉ ବର୍ଷର ହାତୀ ପରି ଦେହରେ ଏକାଉ।
ତତସ୍ତୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ସମୀଯତୁ। ଵୀରୌ ପରମସଂହୃଷ୍ଟାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣୌ ।। 40
ତାପରେ, ଦୁଇ ଜଣ ନରବାଘ, ଜୟ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ, ଦୁଇ ନାୟକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉତ୍ସାହରେ, ହାତେ ହାତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଗଲେ।
ଉଭୌ ପରମସଂହୃଷ୍ଟୌ ବଲେନାତିବଲାଵୁଭୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୂ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ ।। 41
ଉଭୟେ ଅତି ଖୁସି, ଦୁଇ ଜଣ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏକାଉ ଅନ୍ୟର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
କୃତପ୍ରତିକୃତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ସୁସଙ୍କଟୈଃ। ସନ୍ନିପାତାଵଧୂତୈଶ୍ଚ ପ୍ରମାଥୋନ୍ମଥନୈସ୍ତଥା ।। 42
କୌଶଳ ଓ ଜଟିଳ ହାତ ଚଳାପାଇଁ, ଧରା, ମୁଡି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫିଙ୍ଗା ଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଜୋରଦାର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କ୍ଷେପଣୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚୈଵ ଵରାହୋଦ୍ଧୂତନିସ୍ସ୍ଵନୈଃ। ତଲୈର୍ଵଜ୍ରନିପାତୈଶ୍ଚ ପ୍ରସୃଷ୍ଟାଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। 43
ଫିଙ୍ଗିବା, ମୁଷ୍ଟିରେ ବନ୍ଦର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ, ଥପ୍ପଡରେ ବଜ୍ର ପରି ଆଘାତ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘାଁରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶଲାକାନଖପାତୈଶ୍ଚ ପାଦୋଦ୍ଧୂତୈଶ୍ଚ ଦାରୁଣୈଃ । ଜାନୁଭିଶ୍ଚାଶ୍ମନିର୍ଘୋଷୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚାଵଘଟ୍ଟନୈଃ ।। 44
ଉଙ୍ଗୁଳି ଓ ନଖର ଆଘାତ, କଠୋର ପାଦ ଘାଁ, ଗୁଟିରେ ପାଥର ଶବ୍ଦ ପରି ଆଘାତ, ମୁଣ୍ଡରେ ଟକ୍କର ଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରମଶସ୍ତ୍ରଂ ବାହୁତେଜସା। ବଲପ୍ରାଣେନ ଶୂରାଣାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵସନ୍ନିଧୌ ।। 45
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟାନକ ହେଲା, କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନଥିଲା, କେବଳ ହାତର ଶକ୍ତିରେ, ନାୟକମାନେ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖି ଉତ୍ସବରେ।
ଅରଜ୍ଯତ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟନିନଦୋତ୍ଥିତଃ। ବଲିନୋଃ ସଂଯୁଗେ ରାଜନ୍ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ ।। 46
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ଓ ଗର୍ଜନରେ ଉଠିଲେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ବୃତ୍ର ଓ ବସବ ପରି।
ପ୍ରକର୍ଷଣାକର୍ଷଣଯୋରଭ୍ଯାକର୍ଷଵିକର୍ଷଣୈଃ। ଆକର୍ଷତୁରଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜାନୁଭିଶ୍ଚାପି ଜନ୍ଘତୁଃ ।। 47
ଟାଣିବା, ଘେଉଁ ଓ ପ୍ରତିଘେଉଁରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ, ଗୁଟିରେ ଜଂଘାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କୌ ଦୀର୍ଘଭୁଜୌ ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲାଵୁଭୌ। ବାହୁଭିଃ ସମସଜ୍ଜେତାମାଯସୈଃ ପରିଘୈରିଵ ।। 48
ତାପରେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଚଉଡ଼ି ଛାତି, ଦୀର୍ଘ ହାତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ମଲ୍ଲଂ କକ୍ଷେ ଗୃହୀତଵାନ୍। ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନିଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ପାତଯାମାସ ମଲ୍ଲକମ୍ ।। 49
ତାପରେ ସେ ବେଗରେ ମଲ୍ଲକୁ କମରରେ ଧରିଲା; ହାତରେ ପାଖରୁ ଚିପି ଧରି, ମଲ୍ଲକୁ ଭୂଇଁଉପରେ ପକାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।
ଚକର୍ଷ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମୁତ୍ପାତ୍ଯ ଭୀମୋ ମଲ୍ଲମମିତ୍ରହା। ନିନଦଂ ତମଭିକ୍ରୋଶଞ୍ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ଵାରଣମ୍ ।। 50
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୀମ ଦୁଇଟି ବାହୁରେ ମଲ୍ଲକୁ ଉଠାଇ ଟାଣିଲେ, ବଘା ହାତୀ ସାମ୍ନାରେ ଗର୍ଜନ କରିଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତତୋ ମଲ୍ଲାଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିସ୍ମଯଂ ଚକ୍ରିରେ ପରମ୍ ।। 51
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ମଲ୍ଲକୁ ଉଠାଇ ଘୁମାଇଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଲୋକେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗତସତ୍ଵମଚେତନମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷନ୍ମହାବାହୁର୍ମଲ୍ଲଂ ଭୁଵି ଵୃକୋଦରଃ।। 52
ସେ ମଲ୍ଲକୁ ଶତବାରି ଘୁମାଇ, ଶକ୍ତି ହରାଇ ଅଚେତନ ହେଉଅବସ୍ଥାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଭୂଇଁଉପରେ ଚିପି ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେ ଵୀରେ ଜୀମୂତେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ । ଵିରାଟଃ ପରମଂ ହର୍ଷମଗଚ୍ଛଦ୍ଵାନ୍ଧଵୈଃ ସହ ।। 53
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର ଜୀମୂତ ପରାଜିତ ହେଲାପରେ, ରାଜା ବିରାଟ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷାତ୍ପ୍ରଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ବହୁ ରାଜ ମହାମନାଃ। ଵଲଲାଯ ମହାରଙ୍ଗେ ଯଥା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଥା ।। 54
ଅତି ଖୁସିରେ, ମହାମନା ବିରାଟ ରାଜା ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ; ସେ ମହାମେଳା ମଞ୍ଚରେ କୁବେର ପରି ଚାଲିଥିଲେ।
ଏଵଂ ସ ସୁବହୂନ୍ମଲ୍ଲାନ୍ପୁରୁଷାଂଶ୍ଚ ମହାବଲାନ୍ । ଵିନିଘ୍ନନ୍ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ପ୍ରୀତିମାହରଦୁତ୍ତମାମ୍ ।। 55
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେ ବହୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲ ଓ ପୁରୁଷମାନେକୁ ହରାଇ, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ଯଦାଽସ୍ଯ ତୁଲ୍ଯଃ ପୁରୁଷୋ ନ କଶ୍ଚିତତ୍ର ଵିଦ୍ଯତେ । ତତୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୈଶ୍ଚ ସିଂହୈଶ୍ଚ ଦ୍ଵିରଦୈଶ୍ଚାପ୍ଯଯୋଧଯତ୍ ।। 56
ଯେତେବେଳେ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ ସମାନ କୌଣସି ପୁରୁଷ ମିଳିଲାନି, ସେତେବେଳେ ସେ ବାଘ, ସିଂହ ଓ ହାତୀମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଵିରାଟେନ ପ୍ରଦତ୍ତାନି ଚିତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ସ୍ଥିତେଭ୍ଯଃ ପୁରୁଷେଭ୍ଯଶ୍ଚ ଦତ୍ତ୍ଵା ଦ୍ରଵ୍ଯାଣି ଜଗ୍ମିଵାନ୍ ।। 57
ବିରାଟ ରାଜା ଥିବା ପୁରୁଷମାନେକୁ ବିଭିନ୍ନ ଅଲଂକୃତ ଉପହାର ଦେଲେ; ଧନ ବଣ୍ଟିଦେଇ, ସେ ଚାଲିଗଲେ।
ପୁନରନ୍ତଃପୁରଗତଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ମଧ୍ଯେ ଵୃକୋଦରଃ। ଯୋଧ୍ଯତେ ସ ଵିରାଟସ୍ଯ ଗଜୈଃ ସିଂହୈର୍ମହାବଲୈଃ ।। 58
ପୁନି ଭୀମ ଅନ୍ତଃପୁରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ମହିଳାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିରାଟଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହାତୀ ଓ ସିଂହମାନେ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ବୀଭତ୍ସୁରପି ଗୀତେନ ନୃତ୍ତେନାପି ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ। ଵିରାଟଂ ତୋଷଯାମାସ ସର୍ଵାଶ୍ଚାନ୍ତଃପୁରସ୍ତ୍ରିଯଃ ।। 59
ପାଣ୍ଡବ ଭୀମସେନ ଗୀତ ଓ ନୃତ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ବିରାଟ ଓ ସମସ୍ତ ଅନ୍ତଃପୁର ମହିଳାମାନେକୁ ପ୍ରସନ୍ନ କଲେ।
ଅଶ୍ଵୈର୍ଵିନୀତୈର୍ଜଵନୈସ୍ତତ୍ରତତ୍ର ସମାଗତଃ। ତୋପଯାମାସ ରାଜାନଂ ନକୁଲୋ ନୃପସତ୍ତମମ୍। ତସ୍ମୈ ପ୍ରଦେଯଂ ପ୍ରାଯଚ୍ଛତ୍ପ୍ରୀତୋ ରାଜା ଧନଂ ବହୁ ।। 60
ନକୁଳ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥାନରୁ ଦ୍ରୁତ ଓ ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଆଣି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମହାନ ରାଜାଙ୍କୁ ଉପସ୍ଥାପନ କଲେ; ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ ତାଙ୍କୁ ବହୁ ଧନ ଦେଲେ।
ଵିନୀତାନ୍ଵୃପଭାନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ସହଦେଵସ୍ଯ ଚାଭିତଃ। ଧନଂ ଦଦୌ ବହୁଵିଧଂ ଵିରାଟଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭଃ ।। 61
ସହଦେବ ଆଣିଥିବା ଶିକ୍ଷିତ ଘୋଡ଼ା ଦେଖି, ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଟ ତାଙ୍କୁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ଧନ ଦାନ କଲେ।
ଦ୍ରୌପଦୀ ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍କ୍ଲିଶ୍ଯମାନାନ୍ମହାରଥାନ୍ । ନାତିପ୍ରୀତମନା ରାଜନ୍ନିଶ୍ଵାସପରମାଽଭଵତ୍ ।। 62
ଦ୍ରୌପଦୀ ସେ ସମସ୍ତ ମହାରଥୀମାନେ ଦୁଃଖ ପାଉଥିବାକୁ ଦେଖି, ରାଜା, ମନରେ ବିଶେଷ ଖୁସି ହେଲେନି, ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ନ୍ଯଵସଂସ୍ତତ୍ର ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନାଃ ପୁରୁଷର୍ଷଭାଃ । କର୍ମାଣି ତସ୍ଯ କୁର୍ଵାଣା ଵିରାଟନୃପତେସ୍ତଦା ।। 63
ଏଭଳି ଭାବେ, ସେମାନେ ସେଠାରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହି, ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ପାଇଁ କାମ କରୁଥିଲେ।
ଵସମାନେଷୁ ପାର୍ଥେଷୁ ମତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ନଗରେ ତଦା। ମହାରଥେଷୁ ଚ୍ଛନ୍ନେଷୁ ମାସା ଦଶ ସମାଯଯୁଃ ।। 1
ସେ ସମୟରେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ମତ୍ସ୍ୟ ନଗରରେ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ରହୁଥିଲେ; ଏଭଳି ମହାରଥୀମାନେ ଲୁଚି ରହି ଦଶ ମାସ କଟାଇଦେଲେ।