ଇତ୍ଯୁକ୍ତାସ୍ତେ ଵିରାଟେନ ସର୍ଵେ ମଲ୍ଲା ଵିଶାଂପତେ । ତୂଷ୍ଣୀମାସଂସ୍ତତୋ ରାଜା କ୍ରୋଧାଵିଷ୍ଟ ଉଵାଚ ହ ।। 25
ବିରାଟ ଏହିପରି କହିବା ପରେ, ସମସ୍ତ ପହେଲା ଚୁପ ରହିଲେ; ତାପରେ ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଭରି କଥା କହିଲେ।
ଗ୍ରାମାଂଶ୍ଚ ଵେତନାନ୍ଯେପାଂ ମଲ୍ଲାନାଂ ହାରଯାମ୍ଯହମ୍। ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋଽଵାଦୀଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ମାତ୍ସ୍ଯପତେର୍ଵଚଃ ।। 26
ମୁଁ ଏହି ପହେଲାମାନେର ଗ୍ରାମ ଓ ଦରମା ନେଇ ନେବି; ତାପରେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ।
ଅସ୍ତି ମଲ୍ଲୋ ମହାରାଜ ମଯା ଦୃଷ୍ଟୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରେ। ଅନେନ ସହ ମଲ୍ଲେନ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଶକ୍ନୋତି ଭୂପତେ ।। 27
ମହାରାଜ, ମୁଁ ଦେଖିଛି ଏକ ପହେଲା, ଯିଏ ଏହି ପହେଲା ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ, ଭୂମିପତି।
ଯୋସୌ ମଲ୍ଲୋ ମଯା ଦୃଷ୍ଟଃ ପୂର୍ଵଂ ଯୌଧିଷ୍ଠିରେ ପୁରେ। ସୋଯଂ ମଲ୍ଲୋ ଵସତ୍ଯେପ ରାଜଂସ୍ତଵ ମହାନସେ ।। 28
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ସହରେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ଦେଖିଥିବା ସେ ପହେଲା, ଏବେ ତୁମର ରାଜ ରସୋଇଘରରେ ରହୁଛି, ରାଜା।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଵଚଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଵ୍ଯକ୍ତମାହେତି ପାର୍ଥିଵଃ। ସୋପ୍ଯଥାହୂଯତାଂ କ୍ଷିପ୍ରଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ମଲ୍ଲେନ ସଂପ୍ରତି ।। 29
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ରାଜା ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବରେ ଦେଶାଇଲେ—'ଏହି ପହେଲାକୁ ତୁରନ୍ତ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକି ଆଣ।'
ଭୀମସେନୋ ଵିରାଟେନ ଆହୂତଶ୍ଚୋଦିତସ୍ତଥା। ଯୋଦ୍ଧୁଂ ତତୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଶକ୍ନୋମି ଭୂପତେ ।। 30
ଭୀମସେନ, ବିରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଡାକାଯାଇ, ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ କହିଲେ—'ରାଜା, ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ସକ୍ଷମ।'
ନରେନ୍ଦ୍ର ତେ ପ୍ରଭାଵେନ ଶ୍ରିଯା ଶକ୍ତ୍ଯା ଚ ଶାସନାତ୍। ଅନେନ ସହ ମଲ୍ଲେନ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଶକ୍ନୁଯାମ୍ ।। 31
ରାଜା, ଆପଣଙ୍କର ଶକ୍ତି, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତା, ଶ୍ରୀ ଓ ଆଜ୍ଞାରେ, ମୁଁ ଏହି ପହଳାନ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିପାରିବି, ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରକୃତଂ ଜ୍ଞାତ୍ଵା ଶ୍ରିଯା ତଵ ଵିଶାଂପତେ। ମହାଦେଵସ୍ଯ ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ତଂ ମଲ୍ଲଂ ପାତଯାମ୍ଯହମ୍ ।। 32
ଏହି ପହଳା ଯୁଦ୍ଧ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆୟୋଜିତ ବୋଲି ଜାଣି, ଆପଣଙ୍କର ଶ୍ରୀ ଓ ମହାଦେବଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତିରେ, ମୁଁ ଏହି ପହଳାକୁ ପରାଜିତ କରିବି।
ଚୋଦିତୋ ଭୀମସେନସ୍ତୁ ମଲ୍ଲମାହୂଯ ମଣ୍ଡଲେ। ଯୋଦ୍ଧୁଂ ଵ୍ଯଵସ୍ଥିତୋ ଵୀରୋ ରେଣୁଂ ସଂମୃଜ୍ଯ ହସ୍ତଯୋଃ। ମତ୍ତୋ ଗଜ ଇଵାନ୍ଯଂ ତୁ ଯୋଦ୍ଧୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମେ ।। 33
ଭୀମସେନ ଉତ୍ସାହିତ ହୋଇ, ପହଳାକୁ ମଣ୍ଡଳରେ ଡାକିଲେ; ସେ ନିଜ ହାତରେ ଧୂଳି ଲଗାଇ, ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ, ଏକ ମଦମସ୍ତ ହାତୀ ଅନ୍ୟ ହାତୀକୁ ଯୁଦ୍ଧ ପାଇଁ ଆଗେଇ ଯିବା ପରି।
ଅଥ ସୂଦେନ ତଂ ମଲ୍ଲଂ ଯୋଧଯାମାସ ମତ୍ସ୍ଯରାଟ୍ର ।। 34
ତାପରେ ରଥୀର ଆଜ୍ଞାରେ, ମତ୍ସ୍ୟରାଜ ଏହି ପହଳାକୁ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ପ୍ରେରଣା ଦେଲେ।
ନୋଦ୍ଯମାନସ୍ତଦା ଭୀମୋ ଦୁଃଖେନେଵାକରୋନ୍ମତିମ୍। ନ ହି ଶକ୍ନୋମ୍ଯଶକ୍ତୋପି ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ନରାଧିପଂ ।। 35
ସେ ସମୟରେ, ଭୀମ ଉତ୍ସାହରେ ଉଠିଲେନି, ମନରେ ଅସୁବିଧା ଭାବି, ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ନାକାରିବାକୁ ଚାହିଲେ ମଧ୍ୟ ଶକ୍ତି ନଥିଲା।
ତତଃ ସ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ରଃ ଶାର୍ଦୂଲଶିଥିଲଂ ଚରନ୍। ପ୍ରଵିଵେଶ ମହାରଙ୍ଗଂ ଵିରାଟମଭିହର୍ଷଯନ୍ ।। 36
ତାପରେ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବାଘ ସମାନ, ସିଂହ ପରି ଚାଲି, ଭୀମ ମହାରଙ୍ଗରେ ପ୍ରବେଶ କରି, ବିରାଟ ରାଜାକୁ ଖୁସି କରିଲେ।
ବଵନ୍ଧ କକ୍ଷାଂ କୌନ୍ତେଯସ୍ତତଃ ସଂହର୍ଷଯଞ୍ଜନମ୍ । ତତସ୍ତୁ ଵୃତ୍ରସଙ୍କାଶଂ ଭୀମୋ ମଲ୍ଲଂ ସମାହ୍ଵଯତ୍ ।। 37
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ନିଜ କକ୍ଷା ପଟି ନିଁହି, ଜନମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ସାହ ଜଗାଇଲେ; ଭୀମ, ବୃତ୍ର ସମ୍ମୁଖୀନ ଇନ୍ଦ୍ର ପରି, ପହଳାକୁ ଚ୍ୟାଲେଞ୍ଜ କଲେ।
ଜୀମୂତଂ ନାମ ତଂ ତତ୍ର ମଲ୍ଲପ୍ରଖ୍ଯାତଵିକ୍ରମମ୍ । କକ୍ଷେ ମଲ୍ଲଂ ଗୃହୀତ୍ଵାଽଥ ନନାଦ ବହୁ ସିଂହଵତ୍ ।। 38
ସେଠାରେ, ଜୀମୂତ ନାମକ ପହଳା, ଯାହା ଶୌର୍ୟରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଭୀମ ତାଙ୍କୁ କକ୍ଷାରେ ଧରି, ସିଂହ ପରି ଉଚ୍ଚ ଗର୍ଜନ କଲେ।
ତାଵୁଭୌ ସୁମହୋତ୍ସାହାଵୁଭୌ ଭୀମପରାକ୍ରମୌ । ମତ୍ତାଵିଵ ମହାକାଯୌ ଵାରଣୌ ଷଷ୍ଠିହାଯନୌ ।। 39
ଉଭୟେ ଉତ୍ସାହରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ, ଭୀମଙ୍କ ପରାକ୍ରମରେ ସମାନ; ଦୁଇ ମଦମସ୍ତ ଛଉ ବର୍ଷର ହାତୀ ପରି ଦେହରେ ଏକାଉ।
ତତସ୍ତୌ ନରଶାର୍ଦୂଲୌ ବାହୁଯୁଦ୍ଧଂ ସମୀଯତୁ। ଵୀରୌ ପରମସଂହୃଷ୍ଟାଵନ୍ଯୋନ୍ଯଜଯକାଙ୍କ୍ଷିଣୌ ।। 40
ତାପରେ, ଦୁଇ ଜଣ ନରବାଘ, ଜୟ ପାଇଁ ଆଗ୍ରହୀ, ଦୁଇ ନାୟକ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଉତ୍ସାହରେ, ହାତେ ହାତ ଯୁଦ୍ଧରେ ଲଗିଗଲେ।
ଉଭୌ ପରମସଂହୃଷ୍ଟୌ ବଲେନାତିବଲାଵୁଭୌ । ଅନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ଯାନ୍ତରଂ ପ୍ରେପ୍ସୂ ପରସ୍ପରଜଯୈଷିଣୌ ।। 41
ଉଭୟେ ଅତି ଖୁସି, ଦୁଇ ଜଣ ଅତିଶୟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ; ଏକାଉ ଅନ୍ୟର ଦୁର୍ବଳତା ଖୋଜୁଥିଲେ, ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ପରାଜିତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ।
କୃତପ୍ରତିକୃତୈଶ୍ଚିତ୍ରୈର୍ବାହୁଭିଶ୍ଚ ସୁସଙ୍କଟୈଃ। ସନ୍ନିପାତାଵଧୂତୈଶ୍ଚ ପ୍ରମାଥୋନ୍ମଥନୈସ୍ତଥା ।। 42
କୌଶଳ ଓ ଜଟିଳ ହାତ ଚଳାପାଇଁ, ଧରା, ମୁଡି, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଫିଙ୍ଗା ଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଜୋରଦାର ଆକ୍ରମଣ କଲେ।
କ୍ଷେପଣୈର୍ମୁଷ୍ଟିଭିଶ୍ଚୈଵ ଵରାହୋଦ୍ଧୂତନିସ୍ସ୍ଵନୈଃ। ତଲୈର୍ଵଜ୍ରନିପାତୈଶ୍ଚ ପ୍ରସୃଷ୍ଟାଭିସ୍ତଥୈଵ ଚ ।। 43
ଫିଙ୍ଗିବା, ମୁଷ୍ଟିରେ ବନ୍ଦର ଗୁଞ୍ଜନ ପରି ଶବ୍ଦ, ଥପ୍ପଡରେ ବଜ୍ର ପରି ଆଘାତ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଘାଁରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ଶଲାକାନଖପାତୈଶ୍ଚ ପାଦୋଦ୍ଧୂତୈଶ୍ଚ ଦାରୁଣୈଃ । ଜାନୁଭିଶ୍ଚାଶ୍ମନିର୍ଘୋଷୈଃ ଶିରୋଭିଶ୍ଚାଵଘଟ୍ଟନୈଃ ।। 44
ଉଙ୍ଗୁଳି ଓ ନଖର ଆଘାତ, କଠୋର ପାଦ ଘାଁ, ଗୁଟିରେ ପାଥର ଶବ୍ଦ ପରି ଆଘାତ, ମୁଣ୍ଡରେ ଟକ୍କର ଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ମାରିଲେ।
ତଦ୍ଯୁଦ୍ଧମଭଵଦ୍ଧୋରମଶସ୍ତ୍ରଂ ବାହୁତେଜସା। ବଲପ୍ରାଣେନ ଶୂରାଣାଂ ସମାଜୋତ୍ସଵସନ୍ନିଧୌ ।। 45
ସେ ଯୁଦ୍ଧ ଅତି ଭୟାନକ ହେଲା, କୌଣସି ଅସ୍ତ୍ର ନଥିଲା, କେବଳ ହାତର ଶକ୍ତିରେ, ନାୟକମାନେ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଦେଖି ଉତ୍ସବରେ।
ଅରଜ୍ଯତ ଜନଃ ସର୍ଵଃ ସୋତ୍କ୍ରୁଷ୍ଟନିନଦୋତ୍ଥିତଃ। ବଲିନୋଃ ସଂଯୁଗେ ରାଜନ୍ଵୃତ୍ରଵାସଵଯୋରିଵ ।। 46
ସମସ୍ତ ଲୋକ ଉତ୍ସାହିତ ହେଲେ, ଉଚ୍ଚ ଚିତ୍କାର ଓ ଗର୍ଜନରେ ଉଠିଲେ, ଦୁଇ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମନୁଷ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ କରୁଥିଲେ, ବୃତ୍ର ଓ ବସବ ପରି।
ପ୍ରକର୍ଷଣାକର୍ଷଣଯୋରଭ୍ଯାକର୍ଷଵିକର୍ଷଣୈଃ। ଆକର୍ଷତୁରଥାନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ଜାନୁଭିଶ୍ଚାପି ଜନ୍ଘତୁଃ ।। 47
ଟାଣିବା, ଘେଉଁ ଓ ପ୍ରତିଘେଉଁରେ, ଦୁଇ ଜଣ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ନିକଟକୁ ଆଣିଲେ, ଗୁଟିରେ ଜଂଘାକୁ ଆଘାତ କଲେ।
ତତଃ ଶବ୍ଦେନ ମହତା ଭର୍ତ୍ସଯନ୍ତୌ ପରସ୍ପରମ୍। ଵ୍ଯୂଢୋରସ୍କୌ ଦୀର୍ଘଭୁଜୌ ନିଯୁଦ୍ଧକୁଶଲାଵୁଭୌ। ବାହୁଭିଃ ସମସଜ୍ଜେତାମାଯସୈଃ ପରିଘୈରିଵ ।। 48
ତାପରେ, ଉଚ୍ଚ ଶବ୍ଦରେ ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟଦେଇ, ଦୁଇ ଜଣ ଚଉଡ଼ି ଛାତି, ଦୀର୍ଘ ହାତ ଓ ଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ, ହାତରେ ଲୋହା ଦଣ୍ଡ ପରି ଏକାଉ ଅନ୍ୟକୁ ଧରି ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଉତ୍ପପାତାଥ ଵେଗେନ ମଲ୍ଲଂ କକ୍ଷେ ଗୃହୀତଵାନ୍। ପାର୍ଶ୍ଵଂ ନିଗୃହ୍ଯ ହସ୍ତେନ ପାତଯାମାସ ମଲ୍ଲକମ୍ ।। 49
ତାପରେ ସେ ବେଗରେ ମଲ୍ଲକୁ କମରରେ ଧରିଲା; ହାତରେ ପାଖରୁ ଚିପି ଧରି, ମଲ୍ଲକୁ ଭୂଇଁଉପରେ ପକାଇ ଫିଙ୍ଗିଦେଲା।
ଚକର୍ଷ ଦୋର୍ଭ୍ଯାମୁତ୍ପାତ୍ଯ ଭୀମୋ ମଲ୍ଲମମିତ୍ରହା। ନିନଦଂ ତମଭିକ୍ରୋଶଞ୍ଶାର୍ଦୂଲ ଇଵ ଵାରଣମ୍ ।। 50
ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଭୀମ ଦୁଇଟି ବାହୁରେ ମଲ୍ଲକୁ ଉଠାଇ ଟାଣିଲେ, ବଘା ହାତୀ ସାମ୍ନାରେ ଗର୍ଜନ କରିଥିବା ପରି ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଚିତ୍କାର କଲେ।
ସମୁଦ୍ଯମ୍ଯ ମହାବାହୁର୍ଭ୍ରାମଯାମାସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍ । ତତୋ ମଲ୍ଲାଶ୍ଚ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ଵିସ୍ମଯଂ ଚକ୍ରିରେ ପରମ୍ ।। 51
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ମଲ୍ଲକୁ ଉଠାଇ ଘୁମାଇଲେ; ଏହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ମଲ୍ଲ ଓ ମତ୍ସ୍ୟ ଲୋକେ ଚମତ୍କୃତ ହୋଇଗଲେ।
ଭ୍ରାମଯିତ୍ଵା ଶତଗୁଣଂ ଗତସତ୍ଵମଚେତନମ୍ । ପ୍ରତ୍ଯପିଂଷନ୍ମହାବାହୁର୍ମଲ୍ଲଂ ଭୁଵି ଵୃକୋଦରଃ।। 52
ସେ ମଲ୍ଲକୁ ଶତବାରି ଘୁମାଇ, ଶକ୍ତି ହରାଇ ଅଚେତନ ହେଉଅବସ୍ଥାରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୀମ ଭୂଇଁଉପରେ ଚିପି ଦେଲେ।
ତସ୍ମିନ୍ଵିନିହତେ ଵୀରେ ଜୀମୂତେ ଲୋକଵିଶ୍ରୁତେ । ଵିରାଟଃ ପରମଂ ହର୍ଷମଗଚ୍ଛଦ୍ଵାନ୍ଧଵୈଃ ସହ ।। 53
ସେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୀର ଜୀମୂତ ପରାଜିତ ହେଲାପରେ, ରାଜା ବିରାଟ ତାଙ୍କର ବନ୍ଧୁମାନେ ସହିତ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଖୁସି ହେଲେ।
ପ୍ରହର୍ଷାତ୍ପ୍ରଦଦୌ ଵିତ୍ତଂ ବହୁ ରାଜ ମହାମନାଃ। ଵଲଲାଯ ମହାରଙ୍ଗେ ଯଥା ଵୈଶ୍ରଵଣସ୍ତଥା ।। 54
ଅତି ଖୁସିରେ, ମହାମନା ବିରାଟ ରାଜା ବହୁ ଧନ ଦାନ କଲେ; ସେ ମହାମେଳା ମଞ୍ଚରେ କୁବେର ପରି ଚାଲିଥିଲେ।