ତ୍ଵଯା ଦାଯାଦଵାନସ୍ମି ତ୍ଵଂ ମେ ଵଂଶକରଃ ସୁତଃ। ପୌରଵୋ ଵଂଶ ଇତି ତେ ଖ୍ଯାତିଂ ଲୋକେ ଗମିଷ୍ଯତି
"ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲି; ତୁମେ ମୋର ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପୁଅ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଂଶ ପୌରବ ବଂଶ ବୋଲି ଲୋକରେ ପରିଚିତ ହେବ।"
ତତଃ ସ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ତତଃ ସୁଚରିତଂ କୃତ୍ଵା ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗେ ମହାତପାଃ
ତାପରେ, ସେ ବାଘ ସଦୃଶ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, ଭୃଗୁ ପାହାଡ଼ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମହାତପସ୍ୟା କଲେ।
କାଲେନ ମହତା ପଶ୍ଚାତ୍କାଲଧର୍ମମୁପେଯିଵାନ୍। କାରଯିତ୍ଵା ତ୍ଵନଶନଂ ସଦାରଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ତଵାନ୍
ବହୁତ ସମୟ ପରେ, ସମୟର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ଉପବାସ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଯଯାତିଃ ପୂର୍ଵଜୋଽସ୍ମାକଂ ଦଶମୋ ଯଃ ପ୍ରଜାପତେଃ। କଥଂ ସ ଶୁକ୍ରତନଯାଂ ଲେଭେ ପରମଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଯୟାତି, ଆମ ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦଶମ ପୁଅ—ସେ କିପରି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇଲେ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ମେ ଶଂସ ରାଜ୍ଞୋ ଵଂଶକରାନ୍ପୃଥକ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଓ ତପସ୍ୱୀ; ରାଜାଙ୍କ ବଂଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହ।
ଯଯାତିରାସୀନ୍ନୃପତିର୍ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତିଃ। ତଂ ଶୁକ୍ରଵୃଷପର୍ଵାଣୌ ଵଵ୍ରାତେ ଵୈ ଯଥା ପୁରା
ଯୟାତି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃଷପର୍ବାନ୍ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୃଚ୍ଛତେ ଜନମେଜଯ। ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଯୋଗଂ ଯଯାତେର୍ନାହୁଷସ୍ଯ ଚ
ହେ ଜନମେଜୟ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କର ଏକତ୍ରତାର କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଉଛି।
ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ସମଜାଯତ ଵୈ ମିଥଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରତି ସଂଘର୍ଷସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶାସନ ନିମନ୍ତେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜିଗୀଷଯା ତତୋ ଦେଵା ଵଵ୍ରିରେଽଙ୍ଗିରସଂ ମୁନିମ୍। ପୌରୋହିତ୍ଯେନ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥେ କାଵ୍ଯଂ ତୂଶନସଂ ପରେ
ଜିତିବା ଆଶାରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗିରାସ ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ ନେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ତାଵୁଭୌ ନିତ୍ଯମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧିନୌ ଭୃଶମ୍। ତତ୍ର ଦେଵା ନିଜଘ୍ନୁର୍ଯାନ୍ଦାନଵାନ୍ଯୁଧି ସଂଗତାନ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ ଥିଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଦାନବମାନଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ।
ତାନ୍ପୁନର୍ଜୀଵଯାମାସ କାଵ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାବଲାଶ୍ରଯାତ୍। ତତସ୍ତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଯୋଧଯାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାନ୍
କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ସେଇ ଦାନବମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ; ସେମାନେ ପୁଣି ଉଠି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଅସୁରାସ୍ତୁ ନିଜଘ୍ନୁର୍ଯାନ୍ସୁରାନ୍ସମରମୂର୍ଧନି। ନ ତାନ୍ସଞ୍ଜୀଵଯାମାସ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ
ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଦେବତାମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତି, ମହାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ନ ହି ଵେଦ ସ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯାଂ କାଵ୍ଯୋଵେତ୍ତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସଞ୍ଜୀଵିନୀଂ ତତୋ ଦେଵା ଵିଷାଦମଗମନ୍ପରମ୍
ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାବ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି—ମୃତକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିବା ଶିକ୍ଷା; ଏହିକାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତେ ତୁ ଦେଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ କାଵ୍ଯାଦୁଶନସସ୍ତଦା। ଊଚୁଃ କଚମୁପାଗମ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ବୃହସ୍ପତେଃ
ତାପରେ ଭୟରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଦେବତାମାନେ, କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ କଚଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।
ଭଜମାନାନ୍ଭଜସ୍ଵାସ୍ମାନ୍କୁରୁ ନଃ ସାହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଯା ସା ଵିଦ୍ଯା ନିଵସତି ବ୍ରାହ୍ମଣେଽମିତତେଜସି
ଆମେ ତୁମ ସହାୟତା ଚାହୁଁଛୁ; ଆମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାହାଯ୍ୟ କର। ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଶୁକ୍ରେ ତାମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭାଗଭାଙ୍ଗୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଵୃଷପର୍ଵସମୀପେ ହି ଶକ୍ଯୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜଃ
ଶୁକ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ପାଇବ। ବୃଷପର୍ବାନ୍ଙ୍କ ନିକଟରେ ତୁମେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।
ରକ୍ଷତେ ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ସ ରକ୍ଷତ୍ଯଦାନଵାନ୍। ତମାରାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଭଵାନ୍ପୂର୍ଵଵଯାଃ କଵିମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦାନବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯୁବକ ଥିବାରୁ, ସେ ମହାକବିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ।
ଦେଵଯାନୀଂ ଚ ଦଯିତାଂ ସୁତାଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵମାରାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ—ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ; ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶୀଲଦାକ୍ଷିଣ୍ଯମାଧୁର୍ଯୈରାଚାରେଣ ଦମେନ ଚ। ଦେଵଯାନ୍ଯାଂ ହି ତୁଷ୍ଟାଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଧ୍ରୁଵମ୍
ସଦ୍ଗୁଣ, ଦାନଶୀଳତା, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା—ଯଦି ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାର, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଜ୍ଞାନ ପାଇପାରିବ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ବୃହସ୍ପତିସୁତଃ କଚଃ। ତଦାଽଭିପୂଜିତୋ ଦେଵୈଃ ସମୀପେ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବୃଷପର୍ବାନ୍ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।
ସ ଗତ୍ଵା ତ୍ଵରିତୋ ରାଜନ୍ଦେଵୈଃ ସଂପ୍ରେଷିତଃ କଚଃ। ଅସୁରେନ୍ଦ୍ରପୁରେ ଶୁକ୍ରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ହ
ସେ, ଦେବତାମାନେ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରେରିତ ହୋଇ, ରାଜା, ତୁରନ୍ତ ଯାଇଲେ ଏବଂ ଅସୁରମାନଙ୍କର ସହରରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, କଚ ଏହିପରି କଥା କହିଲେ।
ଋଷେରଙ୍ଗିରସଃ ପୌତ୍ରଂ ପୁତ୍ରଂ ସାକ୍ଷାଦ୍ବୃହସ୍ପତେଃ। ନାମ୍ନା କଚ ଇତି ଖ୍ଯାତଂ ଶିଷ୍ଯଂ ଗୃହ୍ଣାତ୍ ମାଂ ଭଵାନ୍
ମୁଁ ଋଷି ଅଙ୍ଗିରାସଙ୍କର ନାତି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କର ପୁଅ, ନାମରେ କଚ ବୋଲି ପରିଚିତ। ମହାନୁଭାବ, ଦୟାକରି ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।
ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଯ୍ଯହଂ ପରମଂ ଗୁରୌ। ଅନୁମନ୍ଯସ୍ଵ ମାଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ସହସ୍ରଂ ପରିଵତ୍ସରାନ୍
ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ପାଖରେ ଉଚ୍ଚତମ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିବାକୁ ଚାହେଁ। ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଦୟାକରି ମୋତେ ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେବା କରିବାକୁ ଅନୁମତି ଦିଅନ୍ତୁ।
କଚ ସୁସ୍ଵାଗତଂ ତେଽସ୍ତୁ ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣାମି ତେ ଵଚଃ। ଅର୍ଚଯିଷ୍ଯେଽହମର୍ଚ୍ଯଂ ତ୍ଵାମର୍ଚିତୋଽସ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତିଃ
କଚ, ତୁମକୁ ଆମ ଘରକୁ ଆସିବାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ୱାଗତ। ମୁଁ ତୁମର କଥା ଗ୍ରହଣ କରୁଛି। ଯେପରି ବୃହସ୍ପତିଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ମିଳିଛି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସମ୍ମାନିତ କରିବି।
କଚସ୍ତୁ ତଂ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଦ୍ଵ୍ରତମ୍। ଆଦିଷ୍ଟଂ କଵିପୁତ୍ରେଣ ଶୁକ୍ରେଣୋଶନସା ସ୍ଵଯମ୍
କଚ 'ଏହା ହେଉ' ବୋଲି କହି, ଶୁକ୍ରଙ୍କ ନିଜ ମୁଖରୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ସେଇ ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଵ୍ରତସ୍ଯ ପ୍ରାପ୍ତକାଲଂ ସ ଯଥୋକ୍ତଂ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣତ। ଆରାଧଯନ୍ନୁପାଧ୍ଯାଯଂ ଦେଵଯାନୀଂ ଚ ଭାରତ
ବ୍ରତର ସମୟ ଆସିଲାବେଳେ, ସେ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଭାବେ ଏହା ଗ୍ରହଣ କଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଗୁରୁ ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସେବା କରିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ନିତ୍ଯମାରାଧଯିଷ୍ଯଂସ୍ତାଂ ଯୁଵା ଯୌଵନଗାଂ ମୁନିଃ। ଗାଯନ୍ନୃତ୍ଯନ୍ଵାଦଯଂଶ୍ଚ ଦେଵଯାନୀମତୋଷଯତ୍
ଯୁବକ ମୁନି ସେ ସଦା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ; ଗୀତ, ନୃତ୍ୟ ଓ ବାଦ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ଯୌବନରେ ପ୍ରବେଶ କରିଥିବା ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିଲେ।
ସ ଶୀଲଯନ୍ଦେଵଯାନୀଂ କନ୍ଯାଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଯୌଵନାମ୍। ପୁଷ୍ପୈଃ ଫଲୈଃ ପ୍ରେଷଣୈଶ୍ଚ ତୋଷଯାମାସ ଭାରତ
ଯୁବତୀ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ସେ ଫୁଲ, ଫଳ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ସେବା ଦେଇ ଖୁସି କରିଥିଲେ, ହେ ଭାରତ।
ଦେଵଯାନ୍ଯପି ତଂ ଵିପ୍ରଂ ନିଯମଵ୍ରତଧାରିଣମ୍। ଗାଯନ୍ତୀ ଚ ଲଲନ୍ତୀ ଚ ରହଃ ପର୍ଯଚରତ୍ତଥା
ଦେବୟାନୀ ମଧ୍ୟ, ନିୟମ ଓ ବ୍ରତରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ, ଗୋପନୀୟ ଭାବେ ଗୀତ ଗାଇ ଓ ଖେଳି ସେବା କରୁଥିଲେ।
ଗାଯନ୍ତଂ ଚୈଵ ଶୁଲ୍କଂ ଚ ଦାତାରଂ ପ୍ରିଯଵାଦିନମ୍। ନାର୍ଯୋ ନରଂ କାମଯନ୍ତେ ରୂପିଣଂ ସ୍ରଗ୍ଵିଣଂ ତଥା
ଯେଉଁ ପୁରୁଷ ଗୀତ ଗାଏ, ଦାନ କରେ, ମିଠା କଥା କହେ, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ମାଳା ପିନ୍ଧିଥାଏ, ନାରୀମାନେ ସେଉଁଠିକୁ ଆକର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି।