ଭର୍ତୃଶୋକପରୀତାଙ୍ଗୀ ଭର୍ତୃସବ୍ରହ୍ମଚାରିଣୀ । ଵିଚରାମି ମହୀଂ ଦୁର୍ଗାଂ ଯତ୍ର ସାଯଂନିଵେଶନା ।। 49
ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଶୋକରେ ଶରୀର ଦୁଃଖିତ ଓ ସ୍ୱାମୀ ପାଇଁ ପତିବ୍ରତା ହୋଇ, ମୁଁ ଏହି କଷ୍ଟଦାୟକ ଭୂମିରେ ରାତିରେ ବିଶ୍ରାମ ସ୍ଥାନ ଖୋଜି ଘୁରୁଛି।
ଵୀରପତ୍ନୀ ଯଦା ଦେଵୀ ଚରମାଣେଷୁ ଭର୍ତୃଷୁ। ସାଽହଂ ଵିଵତ୍ସା ଵିଧିନା ଗନ୍ଧମାଦନପର୍ଵତାତ୍। ଶୃଣୋମି ତଵ ସୌଶୀଲ୍ଯଂ ଭର୍ତୁର୍ମଧୁରଭାଷିଣି ।। 50
ଯେତେବେଳେ ବୀରଙ୍କ ସ୍ତ୍ରୀ ଦେବୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ ଘୁରୁଥିଲେ, ମୁଁ ଭାଗ୍ୟବଶତଃ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ରେ ଏକା ରହି, ହେ ମଧୁର କଥା କହୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ, ତୁମର ଉତ୍ତମ ଚରିତ୍ର ବିଷୟରେ ଶୁଣିଥିଲି।
ମାହାତ୍ମ୍ଯଂ ଚ ତତଃ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣାନାଂ ସମୀପତଃ। ତ୍ଵାମୁପସ୍ଥାତୁମିଚ୍ଛାମି ତତଶ୍ଚାହମିହାଗତା ।। 51
ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଠାରୁ ତୁମର ମହତ୍ତ୍ୱ ଶୁଣି, ମୁଁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲି, ଏହିପରି ମୁଁ ଏଠାକୁ ଆସିଛି।
ଗୁରଵୋ ମମ ଧର୍ମଶ୍ଚ ଵାଯୁଃ ଶକ୍ରସ୍ତଥାଽଶ୍ଵିନୌ । ତେଷାଂ ପ୍ରସାଦାଚ୍ଚ ନ ମାଂ କଶ୍ଚିଦ୍ଧର୍ଷଯତେ ପୁମାନ୍ ।। 52
ମୋ ଗୁରୁମାନେ, ଧର୍ମ, ବାୟୁ, ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଶ୍ୱିନୀଦ୍ୱୟ—ଏମାନଙ୍କର କୃପାରେ କେହି ପୁରୁଷ ମୋତେ କେବେ ଅପମାନ କରିପାରିନାହାନ୍ତି।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ତାଂ କୃତାଞ୍ଜଲିପୁଟା ସ୍ଥିତା। ସାଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵିସ୍ମଯାଵିଷ୍ଟା ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଯୋଷିତାଂ ଵରାମ୍ ।। 53
ଏଭଳି କହି, ସେ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ହାତ ଜୋଡି ଦଣ୍ଡାୟତ ହେଲେ। ତାପରେ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଭରିଯାଇ, ସେ ସମସ୍ତ ନାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କହିଲେ।
ନ ଭରେଯମହଂ ଭଦ୍ରେ ସଂଶଯୋ ମମ ଵିଦ୍ଯତେ। ରାଜା ତ୍ଵଯଂ ହି ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ମତିଂ ପାପାଂ କରିଷ୍ଯତି ।। 54
ହେ ଭଦ୍ରେ, ମୁଁ ଏହା ସହିପାରିବି କି ନାହିଁ ନିଶ୍ଚିତ ନୁହେଁ। ରାଜା ତୁମକୁ ଦେଖିଲେ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଖରାପ ମନୋଭାବ ଧରିବେ।
ସାଽହଂ ତ୍ଵାଂ ନ କ୍ଷମାଂ ମନ୍ଯେ ଵସନ୍ତୀମିହ ଵେଶ୍ମନି। ଏଷ ଦୋଷୋସ୍ତି ସୁଶ୍ରୋଣି କଥଂ ଵାଭୀରୁ ମନ୍ଯସେ ।। 55
ତେଣୁ, ମୁଁ ଭାବୁନାହିଁ ଯେ ତୁମେ ଏଠି ମୋ ଘରେ ରହିବା ଉଚିତ। ଏହି ଦୋଷ ଅଛି, ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତେ—ତୁମେ କି ଭାବୁଛ? ହେ ଭୟଭିତା।
ସ୍ଥିତା ରାଜକୁଲେ ନାର୍ଯୋ ଯାଶ୍ଚେମା ମମ ଵେଶ୍ମନି। ତ୍ଵାମେଵୈକାଂ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ଵିସ୍ମଯାଦ୍ଵରଵର୍ଣିନି ।। 56
ରାଜମହଳରେ ଓ ମୋ ଘରରେ ଥିବା ସମସ୍ତ ନାରୀମାନେ, ହେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରୂପବତୀ, ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଏକାକି ଦେଖୁଛନ୍ତି।
ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚୋପସ୍ଥିତାନ୍ପଶ୍ଯ ଯ ଇମେ ମମ ଵେଶ୍ମନି। ଵିନମନ୍ତେ ହି ତ୍ଵାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପୁମାଂସଂ କଂ ନ ଲୋଭଯେଃ ।। 57
ମୋ ଘରେ ଥିବା ଗଛମାନେକୁ ଦେଖ, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଦେଖି ନମିଯାନ୍ତି। ଏମିତି ତୁମକୁ ଦେଖି କେଉଁ ପୁରୁଷ ଆକୃଷ୍ଟ ହେବେ ନାହିଁ?
ବିଭର୍ଷି ପରମଂ ରୂପମତିମାନୁଷମଦ୍ଭୁତମ୍। ତିର୍ଯଗ୍ଯୋନିଗତାଶ୍ଚାପି ନିରୀକ୍ଷନ୍ତେ ସଵିସ୍ମଯାଃ । ତଵ ରୂପମନିନ୍ଦ୍ଯାଙ୍ଗି କିଂ ପୁନର୍ମାନଵା ଭୁଵି ।। 58
ତୁମେ ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ଏବଂ ମାନବ ସୀମାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ସୁନ୍ଦର ରୂପ ଧାରଣ କରିଛ। ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମର ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତୁମକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି। ହେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତେ, ତେବେ ମାନବମାନେ କିପରି ହେବେ ନାହିଁ?
ରାଜା ଵିରାଟଃ ସୁଶ୍ରୋଣି ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତେ ପରମଂ ଵପୁଃ। ମାଂ ଵିହାଯ ଵରାରୋହେ ତ୍ଵାଂ ଗଚ୍ଛେତ୍ସର୍ଵଚେତସା ।। 59
ହେ ସୁନ୍ଦର କଟିଯୁକ୍ତେ, ରାଜା ବିରାଟ ତୁମର ଅତି ଅଦ୍ଭୁତ ରୂପ ଦେଖିଲେ, ସେ ମୋତେ ଛାଡ଼ି ତୁମ ପାଖକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ମନ ଦେଇ ଯିବେ।
ଯଂ ହି ତ୍ଵମନଵଦ୍ଯାଙ୍ଗୀ ନରମାଯତଲୋଚନେ। ସୁପ୍ରସନ୍ନା ହି ଵୀକ୍ଷେଥାଃ ସ କାମଵରାଗୋ ଭଵେତ୍ ।। 60
ହେ ନିର୍ମଳ ଅଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ବିସ୍ତୃତ ନୟନୀ, ଯେ ପୁରୁଷ ଉପରେ ତୁମେ ଦୟାଳୁ ଦୃଷ୍ଟି ପକାଉଛ, ସେ ଆସକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଏ।
ସୁସ୍ନାତାଽଲଂକୃତା ହି ତ୍ଵଂ ଯମୀକ୍ଷେଥା ହି ମାନୁଷମ୍। ଗ୍ଲାନିର୍ନ ତସ୍ଯ ଦୁଃଖଂ ଵା ନ ତନ୍ଦ୍ରିର୍ନ ପରାଜଯଃ ।। 61
ତୁମେ ସ୍ନାନ କରି ଭଲଭାବରେ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହେଇ କିଏକି ମଣିଷକୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ଥକା, ଦୁଃଖ, କ୍ଲାନ୍ତି କିମ୍ବା ପରାଜୟ ଆସିବ ନାହିଁ।
ନ ଶୋକୋ ନ ଚ ସନ୍ତାପୋ ନ କ୍ରୋଧୋ ନାନୃତଂ ଵଦେ। ଯଂ ତ୍ଵଂ ସର୍ଵାତଵଦ୍ଯାଙ୍ଗି ଭଜେଥାଃ ସମଲଂକୃତା ।। 62
ତୁମେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୃଙ୍ଗାରିତ ହେଇ ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦ କରିଛ, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ ଦୁଃଖ, ଦୁଃସ୍ତି, କ୍ରୋଧ କିମ୍ବା ମିଥ୍ୟା କଥା କେବେ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ।
ନ ଵ୍ଯାଧିର୍ନ ଜରା ତସ୍ଯ ନ ତୃଷ୍ଣା ନ କ୍ଷୁଧା ଭଵେତ୍। ଯସ୍ଯ ତ୍ଵଂ ଵଶଗା ସୁଭ୍ରୁ ଭଵେରଙ୍କଗତା ସତୀ ।। 63
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କ ଅଧୀନରେ ତୁମେ ରହିବା, ସେ ଲୋକଙ୍କୁ କେବେ ରୋଗ, ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା, ପିଆସ କିମ୍ବା ଭୋକ ଆସିବ ନାହିଁ।
ପଞ୍ଚତ୍ଵମପି ସଂପ୍ରାପ୍ତଂ ଯଂ ଚ ତ୍ଵଂ ପରିପସ୍ଵଜେଃ। ବାହୁଭ୍ଯାମନୁରୂପାଭ୍ଯାଂ ସ ଜୀଵେଦିତି ମେ ମତିଃ ।। 64
ଯଦି କେହି ମୃତ୍ୟୁର ସମୀପକୁ ଯାଇଥିବେ, ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ତୁମର ହାତରେ ଆଲିଂଗନ କରିଲେ, ମୁଁ ଭାବୁଛି ସେ ଲୋକ ଆଉ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବ।
ଯସ୍ଯ ହି ତ୍ଵଂ ଭଵେର୍ଭାର୍ଯା ଯଂ ଚ ହୃଷ୍ଟା ପରିଷ୍ଵଜେଃ । ଅତିଜୀଵେସ୍ଯ ସର୍ଵେଷୁ ଦେଵେଷ୍ଵିଵ ପୁରନ୍ଦରଃ ।। 65
ଯେଉଁ ଲୋକଙ୍କୁ ତୁମେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରିବା ଏବଂ ଆନନ୍ଦରେ ଆଲିଂଗନ କରିବା, ସେ ଲୋକ ସମସ୍ତଙ୍କଠାରୁ ଅଧିକ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହେବେ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଭଳି।
ଅଧ୍ଯାରୋହେଦ୍ଯଥା ଵୃକ୍ଷଂ ଯଥା ଵାଽଽରୁହ୍ଯ ତକ୍ଷତି। ରାଜଵେଶ୍ମନି ଵାମୋରୁ ନନୁ ସ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ ତଥା ମମ ।। 66
ଯେପରି ଏକ ଗଛକୁ ଚଡିବା କିମ୍ବା ତାହାରୁ ତଳକୁ ଆସି କାଟିବା, ସେପରି ରାଜମହଳରେ ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ରହିବା ଉଚିତ, ଓ ଶୁଭ୍ର ଉରୁ।
ଯଥା କର୍କଟକୀ ଗର୍ଭମାଧତ୍ତେ ମୃତ୍ଯୁମାତ୍ମନଃ। ତଥାଵିଧମହଂ ମନ୍ଯେ ତଵ ସୁଭ୍ରୁ ସମାଗମମ୍ ।। 67
ଯେପରି କର୍କଟକୀ ନିଜ ଗର୍ଭରେ ନିଜ ନାଶକୁ ଧାରଣ କରେ, ସେପରି ମୁଁ ଭାବୁଛି, ତୁମେ ମୋ ସହିତ ଏକତା ହେବା ଏହିପରି।
ଅନୁମାନଯେ ତ୍ଵାଂ ସୈରନ୍ଧ୍ରି ନାଵମନ୍ଯେ କଥଂଚନ। ଭର୍ତୃଶୀଲଭଯାଦ୍ଭଦ୍ରେ ତଵ ଵାସଂ ନ ରୋଚଯେ ।। 68
ମୁଁ ତୁମକୁ ସନ୍ଦେହ କରୁଛି, ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ, କିନ୍ତୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭରସା କରୁନାହିଁ; ତୁମର ପତିଙ୍କର ଚରିତ୍ରର ଭୟରୁ, ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମର ସାଙ୍ଗତ୍ୟ ଚାହେଁନାହିଁ।
ନାହଂ ଶକ୍ଯା ଵିରାଟେନ ଯଦ୍ଵା ଚାନ୍ଯେନ କେନଚିତ୍। ଦେଵଗନ୍ଧର୍ଵଯକ୍ଷୈର୍ଵା ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ଦୁଷ୍ଟେନ ଚେତସା ।। 69
ମୁଁ ବିରାଟ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି, ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ କିମ୍ବା ଯକ୍ଷ, ଦୁଷ୍ଟ ମନସ୍କୁ ନେଇ, ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପାଲଯନ୍ତେ ମାଂ ସୁକୁଲାଃ ପଞ୍ଚ ସୁଵ୍ରତାଃ । ପୁତ୍ରା ଦେଵାଦିଦେଵାନାଂ ସୂର୍ଯପାଵକଵର୍ଚସଃ ।। 70
ପାଞ୍ଚ ଉତ୍ତମ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଦେବମାନଙ୍କର ପୁତ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଓ ଅଗ୍ନି ପରି ଚମକୁଥିବା, ମୋତେ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖନ୍ତି, ସେମାନେ ନିଶ୍ଚଳ ପ୍ରତିଜ୍ନାରେ ଅଟୁଟ।
ଯଶ୍ଚ ଦୁଃଶୀଲଵାନ୍ମର୍ତ୍ଯୋ ମାଂ ସ୍ପୃଶେଦ୍ଦୁଷ୍ଟଚେତସା। ସ ତାମେଵ ନିଶାଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଶଯୀତ ମୁସଲୈର୍ହତଃ ।। 71
ଯେଉଁ ଦୁଷ୍ଟ ଚରିତ୍ରର ଲୋକ ମୋତେ ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ଛୁଇଁବେ, ସେ ଏହି ରାତିରେ ଦ୍ରୁତ ମୁସଳ ଦ୍ୱାରା ମୃତ୍ୟୁ ଦେଖିବ।
ଯସ୍ଯାପି ହି ଶତଂ ପୂର୍ଣଂ ବାନ୍ଧଵାନାଂ ଭଵେଦପି। ସହସ୍ରଂ ଵା ଵିଶାଲାକ୍ଷି କୋଟିର୍ଵାପି ସହସ୍ରିକା । ଦୁଷ୍ଟଚିତ୍ତଶ୍ଚ ମାଂ ବ୍ରୂଯାନ୍ନ ସ ଜୀଵେତ୍ତଵାଗ୍ରତଃ ।। 72
ଯଦି କେହି ଲୋକଙ୍କର ଶତ, ହଜାର କିମ୍ବା କୋଟି ପରିବାର ଥାଏ, ଓ ବଡ଼ ଚକ୍ଷୁ ଧାରିଣୀ, ତଥାପି ଦୁଷ୍ଟ ଭାବରେ ମୋତେ କଥା କହିଲେ, ସେ ତୁମ ସାମ୍ନାରେ ଜୀବନ୍ତ ରହିପାରିବେ ନାହିଁ।
ନ ତସ୍ଯ ତ୍ରିଦଶା ଦେଵା ନାସୁରା ନ ଚ ପନ୍ନଗାଃ। ତେଭ୍ଯୋ ଗନ୍ଧର୍ଵରାଜେଭ୍ଯସ୍ତ୍ରାଣଂ କୁର୍ଯୁରସଂଶଯମ୍ ।। 73
ତିରିଶି ଦେବତା, ଅସୁର, ନାଗ କିମ୍ବା ଗନ୍ଧର୍ବ ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଲୋକଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ ନାହିଁ, ନିଶ୍ଚିତ।
ସୁଦେଷ୍ଣେ ଵିଶ୍ଵସ ତ୍ଵଂ ମାଂ ସ୍ଵଜନେ ବାନ୍ଧଵେଽପି ଵା । ନାହଂ ଶକ୍ଯା ନରୈର୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ନ ଚ ମେ ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍ ।। 74
ସୁଦେଷ୍ଣା, ତୁମେ ମୋପରେ ଭରସା ରଖ; ତୁମର ନିଜ ଲୋକ କିମ୍ବା ପରିବାର ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ, କେହି ନର ମୋତେ ଦେଖିପାରିବେ ନାହିଁ, ଏବଂ ମୋର ଚରିତ୍ର ଏପରି ନୁହେଁ।
ଯୋ ମେ ନ ଦଦ୍ଯାଦୁଚ୍ଛିଷ୍ଟଂ ନ ଚ ପାଦୌ ପ୍ରଧାଵଯେତ୍। ପ୍ରୀଯେରଂସ୍ତେନ ଵାସେନ ଗନ୍ଧର୍ଵାଃ ପତଯୋ ମମ ।। 75
ଯଦି କେହି ମୋତେ ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଛିଷ୍ଟ ଦେଇନାହିଁ କିମ୍ବା ମୋ ପାଦ ଧୁଇନାହିଁ, ମୋ ଗନ୍ଧର୍ବ ପତିମାନେ ଏପରି ଘରକୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବେ।
ଯୋ ହି ମାଂ ପୁରୁଷୋ ଗୃଦ୍ଧ୍ଯେଦ୍ଯଥାଽନ୍ଯାଃ ପ୍ରାକୃତସ୍ତ୍ରିଯଃ। ତାମେଵ ସ ଇମାଂ ରାତ୍ରିଂ ପ୍ରଵିଶେଦପରାଂ ତନୁମ୍ ।। 76
ଯଦି କେହି ପୁରୁଷ ମୋତେ ଅନ୍ୟ ସାଧାରଣ ଜନାନୀମାନେ ପରି ଚାହିବେ, ସେ ଏହି ରାତିରେ ଅନ୍ୟ ଦେହକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବ।
ନ ଚାପ୍ଯହଂ ଚାଲଯିତୁଂ ଶକ୍ଯା କେନଚିଦଙ୍ଗନେ। ଦୁଃଖଶୀଲାଶ୍ଚ ଗନ୍ଧର୍ଵାସ୍ତ ଇମେ ବଲିନଃ ପ୍ରିଯାଃ । ଏଵଂ ନିଵସମାନାଯାଂ ମଯି ମା ତେ ଭଯଂ ହି ଭୂତ୍ ।। 77
ମୋତେ କେହି ଜନାନୀ ମନ ଭାଙ୍ଗିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହି ଗନ୍ଧର୍ବମାନେ, ମୋ ପ୍ରିୟ, ଦୁଃଖ ଭାବରେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ। ମୁଁ ଏଠାରେ ରହୁଥିବାବେଳେ, ତୁମେ କେବେ ଭୟ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତା ତୁ ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯା ସୁଦେଷ୍ଣା ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଵସେହ ମଯି କଲ୍ଯାଣି ଯଦି ତେ ଵୃତ୍ତମୀଦୃଶମ୍ ।। 78
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସୁଦେଷ୍ଣା କହିଲେ: 'ଯଦି ତୁମର ଚରିତ୍ର ଏପରି, ତେବେ ମୋ ସହିତ ଏଠାରେ ରହ।'