ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନରରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଶତସାହସ୍ରକୋଟୀନାମଶ୍ଵାନାମସ୍ମି ରକ୍ଷିତା ।। 12
'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ାମାନେର ରକ୍ଷା କରିଛି।'
ଯଦସ୍ତି କିଂଚିନ୍ମମ ଵାଜିଵାହନଂ ତଦସ୍ତୁ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମଦ୍ଯ ଵୈ। ଯେ ଚାପି କେଚିନ୍ମମ ଵାଜିଯୋଧାସ୍ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯାଃ ସାରଥଯଶ୍ଚ ସନ୍ତୁ ମେ ।। 13
'ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁଠିକି ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ସେମାନେ ଆଜି ସମସ୍ତେ ତୁମ ଅଧୀନରେ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ାଚାଳକ ଓ ରଥଚାଳକ ଯେଉଁଠିକି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସେବାରେ ରହୁନ୍ତୁ।'
ଇଦଂ ତଵେଷ୍ଟଂ ଵିହିତଂ ସୁରୋପମ ...ହି ଯତ୍ତେ ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତଂ ଵରମ୍। ...ଽନୁରୂପଂ ହଯକର୍ମ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଭାତି ରାଜେଵ ନ କର୍ମ ଵାଜିନାମ୍ ।। 14
ଏହା ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଦେବତା ସମାନ ମନେ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଯାହା ଭାବିଛ, ସେହିଟା ଏକ ଦାୟିକା ଦେଖାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ ବୋଲି ଲାଗୁଛି; ଏହା ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଘୋଡାମାନଙ୍କର ଏକ ଠିକ୍ କାମ ନୁହେଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯୈଵ ହି ଦର୍ଶନେନ ମେ ସମଂ ତଵେଦଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶ ଦର୍ଶନମ୍ । କଥଂ ନୁ ଭୃତ୍ଯୈଃ ସ ଵିନାକୃତୋ ଵନେ ଚରତ୍ଯନିନ୍ଦ୍ଯୋ ରମତେ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 15
ମୋ ପାଇଁ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଛି, ସେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏମିତି ଲାଗେ, ମୋର ପ୍ରିୟ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କର ଦାସମାନେ ଛାଡ଼ି ଅଳଗା ହୋଇଥିବା ବେଳେ, କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି?
ତଥା ସ ଗନ୍ଧର୍ଵଵରୋପମୋ ଯୁଵା ଵିରାଟରାଜ୍ଞା ମୁଦିତେନ ପୂଜିତଃ। ନ ଚୈଵମନ୍ଯେଽପି ଵିଦୁଃ କଥଂଚନ ପ୍ରିଯାଭିରାମଂ ଵିଚରନ୍ତମନ୍ତରା ।। 16
ସେ ଯୁବକ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅଥାପରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ଵୈ ଶଶୀ ଯଥା ହୁତୋ ହଵିର୍ଭିର୍ହି ଯଥାଽଧ୍ଵରେ ଶିଖୀ। ତଥା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯତ ଚାରୁଦର୍ଶନଃ ପ୍ରକାଶଯନ୍ସୂର୍ଯ ଇଵାଚିରୋଦିତଃ ।। 1
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦେଖାଦେଲେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଯେପରି ହବି ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞରେ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞର ଶିଖା ପରି। ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ନୂତନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ତମାଵ୍ରଜନ୍ତଂ ସହଦେଵମଗ୍ରଣୀର୍ନୃପୋ ଵିରାଟୋ ନଚିରାତ୍ସମୈକ୍ଷତ। ପ୍ରୈକ୍ଷନ୍ତ ତଂ ତତ୍ର ପୃଥକ୍ସମାଗତାଃ ସଭାଗତାଃ ସର୍ଵମନୋହରପ୍ରଭମ୍। ଯୁଵାନମାଯାନ୍ତମମିତ୍ରକର୍ଶନଂ ପ୍ରମୁକ୍ତମଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। 2
ସହଦେବ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ବିରାଟ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବକ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ମେଘ ଭିତରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ବାହାରିଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରମାଣାନ୍ଵିତଯା ସୁଦର୍ଶନଂ ଦାମାନି ପାଶଂ ଚ ନିବଦ୍ଧ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ମୌର୍ଵୀ ଚ ତନ୍ତ୍ରୀଂ ମହତୀଂ ସୁସଂହିତାଂ ବାଲୈଶ୍ଚ ତାରୈର୍ବହୁଭିଃ ସମାଵୃତାମ୍ ।। 3
ଠିକ୍ ମାପର ଏକ ଲଠି ନେଇ, ଅତି ଦର୍ଶନୀୟ, ପଛରେ ଦାମ ଓ ପାଶ ବାନ୍ଧି, ମହାନ ମୌର୍ବୀ ତାଣ୍ଡା ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି, ଅନେକ ତରୁଣ ତାର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ସ ଚାପି ରାଜାନମୁଵାଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମାଂ ପାର୍ଥିଵ ଗୋଷ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍। ମଯା ହି ଗୁପ୍ତାଃ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତୁ ତେ ପ୍ରସନ୍ନନିଦ୍ରାଃ ପ୍ରଭଵୋସ୍ମି ଵଲ୍ଲଵଃ ।। 4
ସେ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ତୁମର ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖ, ରାଜା। ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପଶୁମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେବେ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଗୋପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ନ ଶ୍ଵାପଦେଭ୍ଯୋ ନ ଚ ରୋଗତୋ ଭଯଂ ନ ଚାପି ଦାଵାନ୍ନ ଚ ତସ୍କରାଦ୍ଭଯମ୍। ପଯଃପ୍ରଭୂତା ବହୁଲା ନିରାମଯା ଭଵନ୍ତି ଗାଵଃ ସୁଭୃତା ନରାଧିପ ।। 5
ବନ୍ୟପଶୁ, ରୋଗ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କୁ ନେଇ କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖାଶୁନା କରାଯିବା ଗାଈମାନେ ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ସଉସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ହେବେ, ରାଜା।
ନିଶମ୍ଯ ରାଜା ସହଦେଵଭାଷିତଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଦ୍ରୀସୁତମଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍। ଉଵାଚ ହୃଷ୍ଟୋ ମୁଦିତେନ ଚେତସା ନ ବଲ୍ଲଵତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ଵୀର ଲକ୍ଷଯେ ।। 6
ସହଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ବୀର, ତୁମରେ ଗୋପାଳଙ୍କ ଗୁଣ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ଧୈର୍ଯାଦ୍ଵପୁଃ କ୍ଷାତ୍ରମିଵେହ ତେ ଦୃଢଂ ପ୍ରକାଶତେ କୌରଵଵଂଶଜସ୍ଯ ଵା। ନାପଣ୍ଡିତେଯଂ ତଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ତନୁର୍ଭଵେହ ରାଜ୍ଯେ ମମ ମନ୍ତ୍ରଧର୍ମଭୃତ୍ ।। 7
ତୁମର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୂପ ଏଠାରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଉପରେ ଶୋଭା ପାଏ, କୌରବ ବଂଶର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି। ତୁମର ଦେହ ଅପଢ଼ା ମନେ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ମୋର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଧର୍ମର ଭାର ନିଅ।
ପ୍ରଶାଧି ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ସହରାଜକାନିମାନ୍ବୃହସ୍ପତିଃ ଶତ୍ରୁଯୁତାନିଵାମରାନ୍। ବଲଂ ଚ ମେ ରକ୍ଷ ସୁଵେଷ ସର୍ଵଶୋ ଗୃହାଣ ଖଙ୍ଗଂ ପ୍ରତିରୂପମାତ୍ମଃ ।। 8
ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ଶାସନ କର, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ମୋର ସେନାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କର, ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ସମ୍ମାନକୁ ଯୋଗ୍ୟ ତଳୱାର ଧର।
ଅନୀକକର୍ଣାଗ୍ରଧରୋ ବଲସ୍ଯ ମେ ପ୍ରଭୁର୍ଭଵାନସ୍ତୁ ଗୃହାଣ କାର୍ମୁକମ୍ ।। 9
ମୋର ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ନାୟକ ହେଉ, ସେନାର ଅଧିପତି ହେଉ ଏବଂ ଧନୁଷ ଧର।
ଵିରାଟରାଜ୍ଞାଽଭିହିତଃ କୁରୂତ୍ତମଃ ପ୍ରଶସ୍ଯ ରାଜାନମଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ଉଵାଚ ମତ୍ସ୍ଯପ୍ରଵରଂ ମହାପତିଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ରାଜନ୍ମମ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। 10
ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥାହେଉଥିବା କୁରୁମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ସେ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଜା, ମୋର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣ।'
ବାଲୋ ହ୍ଯହଂ ଜାତିଵିଶେଷଦୂଷିତଃ କୁତୋଽଦ୍ଯ ମେ ନୀତିଷୁ ଯୁକ୍ତମନ୍ତ୍ରତା । ସ୍ଵକର୍ମତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵଯଂ ନରାଧିପ ପ୍ରଶାଧି ମାଂ ଗୋପରିରକ୍ଷଣେଽନଘ ।। 11
'ମୁଁ ଅପରିପକ୍ୱ, ଜନ୍ମରେ ଅପମାନିତ। ଏପରି ଦିନରେ ମୁଁ କିପରି ରାଜନୀତିରେ ମନ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବି? ରାଜା, ଆମେ ନିଜ କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୋତେ ଗୋପାଳନରେ ନିଯୁକ୍ତ କର, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।'
ଵୈଶ୍ଯୋସ୍ମି ନାମ୍ନାଽହମରିଷ୍ଟନେମିର୍ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯ ଆସଂ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାନାମ୍ । ଵସ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯୀଚ୍ଛାମି ଵିଶାଂଵରିଷ୍ଠ ତାନ୍ରାଜସିଂହାନ୍ନ ହି ଵେଦ୍ମି ପାର୍ଥାନ୍ ।। 12
'ମୁଁ ନାମରେ ବୈଶ୍ୟ, ଆରିଷ୍ଟନେମି ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଗୋପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।'
ନ ଜୀଵିତୁଂ ଶକ୍ଯମତୋଽନ୍ଯକର୍ମଣା ନ ଚ ତ୍ଵଦନ୍ଯୋ ମମ ରୋଚତେ ଵିଭୋ ।। 13
'ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ କରି ମୋତେ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ମୋତେ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ।'
ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵା ଯଦି ଵାଽପି ଭୂମିପଃ ସମୁଦ୍ରନେମୀଶ୍ଵରରୂପଵାନସି। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ଵଂ ତ୍ଵମମିତ୍ରକର୍ଶନ ନ ବଲ୍ଲଵତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ଵିଦ୍ଯତେ ସମମ୍ ।। 14
'ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଜା ଯେହେଉଛ, ସମୁଦ୍ରର ସୀମାର ଅଧିପତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛ। ତୁମ ନିଜ ଚରିତ୍ର କହ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଗୋପାଳ ଭୂମିକାରେ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ।'
କସ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞୋ ଵିଷଯାଦିହାଗତଃ କିଂ ଚାପି ଶିଲ୍ପଂ ତଵ ଵିଦ୍ଯତେ କୃତମ୍। କଥଂ ତ୍ଵମସ୍ମାସୁ ନିଵତ୍ସ୍ଯସେ ସଦା ଵଦସ୍ଵ କିଂ ଚାପି ତଵେହ ଵେତନମ୍ ।। 15
'କେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଦେଶରୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେଉଁ କଳା ତୁମେ ଜାଣିଛ ଓ କରିଛ? କିପରି ସଦା ଆମଠାରେ ରହିବ? ଏଠାରେ କେତେ ଦରମା ଚାହୁଁଛ, ସେଥି ମୋତେ କହ।'
ପଞ୍ଚାନାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତସ୍ଯାଷ୍ଟୌ ଶତସାହସ୍ରଂ ଗଵାଂ ଵର୍ଗାଃ ଶତଂଶତମ୍ ।। 16
ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବଡ଼, ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ପାଖରେ ଏକ ଶତ ଦଳ ଥିଲା, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳରେ ଅଠ ଲକ୍ଷ ଗାଈ ଥିଲା।
ଅପରେ ଦଶସାହସ୍ରା ଦ୍ଵିସ୍ତାଵନ୍ତସ୍ତଥା ପରେ। ତେଷାଂ ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯ ଆସଂ ଵୈ ତନ୍ତ୍ରୀପାଲେତି ମାଂ ଵିଦୁଃ ।। 17
ଅନ୍ୟ ଦଳଗୁଡ଼ିକର ସଂଖ୍ୟା ଦଶ ହଜାର ଥିଲା, ଏବଂ ତାହାର ଦୁଇଗୁଣା ଅନ୍ୟଏଠି ଥିଲା। ଲୋକେ ମୋତେ ଗୋପାଳକ 'ତନ୍ତ୍ରୀପାଳ' ବୋଲି ଜାଣୁଥିଲେ।
ଭୂତଂ ଭଵ୍ଯଂ ଭଵିଷ୍ଯଚ୍ଚ ଯଚ୍ଚାନ୍ଯଦ୍ଗୋଗତଂ କ୍ଵଚିତ୍। ନ ମେଽସ୍ତ୍ଯଵିଦିତଂ କିଂଚିତ୍ସମନ୍ତାଦ୍ଦଶଯୋଜନମ୍ ।। 18
ଯେଉଁଠି ଗାଈ ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ଘଟିଛି, ଘଟୁଛି କିମ୍ବା ଆଗକୁ ଘଟିବ, ଏବଂ ଦଶ ଯୋଜନ ଚାରିପାଖରେ ଯେଉଁଠି ଗାଈ ସମ୍ପର୍କିତ କିଛି ଅଛି, ସେସବୁ କଥା ମୋତେ ଅଜଣା କିଛି ନାହିଁ।
ଗୁଣାଃ ସୁଵିଦିତା ହ୍ଯାସନ୍ମଯା ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ଆସୀଚ୍ଚ ସ ମଯା ତୁଷ୍ଟଃ କୁରୁରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ।। 19
ସେ ମହାତ୍ମାଙ୍କର ଗୁଣଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଜାଣୁଥିଲି। କୁରୁବଂଶୀ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ।
ଅନେନ ଗଣିତା ଗାଵୋ ଦୁର୍ଵିଜ୍ଞେଯା ମହତ୍ତରାଃ। ବହୁକ୍ଷୀରତରାସ୍ତା ଵୈ ବହ୍ଵ୍ଯଃ ସତ୍ଯଃ ସପୁତ୍ରିକାଃ ।। 20
ଏହି ଗଣନା ଅନୁଯାୟୀ, ଗାଈମାନେ ବହୁତ ବଡ଼ ଏବଂ ବୁଝିବାକୁ କଷ୍ଟକର। ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଅନେକ ଦୁଧରେ ଧନୀ, ଅନେକ ସଂଖ୍ୟାରେ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଏବଂ ପିଲାସହିତ।
କ୍ଷିପ୍ରଂ ଚ ଗାଵୋ ବହୁଲା ଭଵନ୍ତି ନ ତାସୁ ରୋଗୋ ଭଵତୀହ କଶ୍ଚିତ୍। ତୈସ୍ତୈରୁପଯୈର୍ଵିଦିତଂ ମଯୈତଦେତାନି ଶିଲ୍ପାନି ମଯି ସ୍ଥିତାନି ।। 21
ଗାଈମାନେ ଖୁବ ଶୀଘ୍ର ବଢ଼ିଯାଆନ୍ତି, ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ରୋଗୀ ହୁଏନାହିଁ। ବିଭିନ୍ନ ଉପାୟରେ ମୁଁ ଏହିଥିରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଏହି କୌଶଳଗୁଡ଼ିକ ମୋ ଭିତରେ ଅଛି।
ଋଷଭାନପି ଜାନାମି ରାଜନ୍ପୂଜିତଲକ୍ଷଣାନ୍। ଯେଷାଂ ମୂତ୍ରମୁପାଘ୍ରାଯ ଵନ୍ଧ୍ଯା ଅପି ପ୍ରସୂଯତେ ।। 22
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଏହି ବିଶେଷ ଗୁଣ ଥିବା ବଳଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ତାଙ୍କର ପିଶାବ ଘ୍ରାଣ କରିଲେ, ଅଜନ୍ମା ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ପିଲା ଦେଇପାରନ୍ତି।
ମତ୍ସ୍ଯାଧିପୋ ହର୍ଷକଲେନ ଚେତସା ମାଦ୍ରୀସୁତଂ ପାଣ୍ଡଵମଭ୍ଯଭାଷତ। ନୈଵାନୁମନ୍ଯେ ତଵ କର୍ମ କୁତ୍ସିତଂ ମହୀଂ ସମଗ୍ରାମଭିପାତୁମର୍ହସି ।। 23
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଆନନ୍ଦରେ ମନରେ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ପାଣ୍ଡବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମର ଏହି କାମକୁ ଅନୁମୋଦନ କରେନି; ତୁମେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀର ଶାସନ କରିବା ଯୋଗ୍ୟ।'
ଅଥ ତ୍ଵିଦାନୀଂ ତଵ ରୋଚତେ ଵିଭୋ ଯଥେଷ୍ଟତୋ ଗଵ୍ଯମଵେକ୍ଷ ମାମକମ୍। ତ୍ଵଦର୍ପଣା ମେ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତୁ ଵୈ ପଶୂନ୍ସପାଲାନ୍ଭଵତେ ଦଦାମ୍ଯହମ୍ ।। 24
କିନ୍ତୁ ଏବେ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଯଦି ତୁମେ ଇଚ୍ଛା କର, ମୋର ଗାଈମାନେ ଯେପରି ଚାହଁ, ଦେଖ। ମୋର ସମସ୍ତ ପଶୁ ଏବଂ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକମାନେ ତୁମର ଦେଖାଶୁଣାରେ ରହୁନ୍ତୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ସମସ୍ତ ପଶୁ ଓ ତାଙ୍କର ରକ୍ଷକ ଦେଉଛି।
ଶତଂ ସହସ୍ରାଣି ଗଵାଂ ହି ସନ୍ତି ଵର୍ଣସ୍ଯଵର୍ଣସ୍ଯ ପୃଥଗ୍ଗଣାନାମ୍। ଦଦାମି ତେଽହଂ ଵରମୀପ୍ସିତଂ ଚ ଯତ୍ତ୍ଵଦର୍ପଣା ମେ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତ୍ଵିତି ।। 25
ଏଠି ଶତ ଶହ ଗାଈ ଅଛି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦଳ ଅଲଗା ଅଛି। ମୁଁ ତୁମକୁ ଚାହିଁଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ମୋର ସମସ୍ତ ପଶୁ ତୁମର ଦେଖାଶୁଣାରେ ରହୁନ୍ତୁ।