ସ ଵୈ ହଯାନୈକ୍ଷତ ତାନିତସ୍ତତଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମତ୍ସ୍ଯରାଟ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥୈନଂ ସ କୁରୂତ୍ତମଂ ତମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାନ୍ସର୍ବସଭାସଦସ୍ତଦା ।। 2
ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଏଠି ସେଠି ଦେଖୁଥିଲେ, ଏଭଳି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ; ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମାବେଶ ରହିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଵା ଵିଜାନାତି ପୁରାଽସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଯୋଽଯଂ ଯୁଵାଽଭ୍ଯେତି ହି ମାସିକାଂ ସଭାମ୍ ପ୍ରିଯୋ ହି ମେ ଦର୍ଶନତୋପି ସଂମତୋ ବ୍ରଵୀତୁ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦି ଦୃଷ୍ଟଵାନିମମ୍ ।। 3
'ଏହି ଯୁବକ କିଏ, ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ କିଏ ଚିହ୍ନେ? ସେ ଏହି ମାସିକ ସଭାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗୁଛି; ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଛନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ।'
ଅଯଂ ହଯାନ୍ପଶ୍ଯତି ମାମକାନ୍ମୁହୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ହଯଜ୍ଞୋ ଭଵିତା ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାମେଷ ସମୀପମାଶୁ ଵୈ ଵିଭାତି ଵୀରୋ ହି ଯଥାଽମରସ୍ତଥା ।। 4
'ସେ ବାରମ୍ବାର ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନିକଟକୁ ଆଣ, କାରଣ ସେ ଏମିତି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତା ପରି ବୀର।'
ଵିତର୍କଯତ୍ଯେଵ ହି ମତ୍ସ୍ଯରାଜନି ତ୍ଵରନ୍କୁରୂଣାମୃଷଭଃ ସଭାମଗାତ୍। ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯୋପନତଃ କୁରୂତ୍ତମୋ ଵିରାଟରାଜାନମୁଵାଚ ପାର୍ଥିଵମ୍ ।। 5
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁରନ୍ତ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ, ଶିର ନମାଇ ଏଗିଯାଇ, ସେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵାଗତୋଽହଂ ପୁରମଦ୍ଯ ଭୂପତେ ଜିଜୀଵିଷୁର୍ଵେତନଭୋଜନାର୍ଥିକଃ। ତଵାଶ୍ଵବନ୍ଧଃ ସୁଭୃତୋ ଭଵାମ୍ଯହଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାମଶ୍ଵପତିଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି ।। 6
'ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ସହରକୁ ଆସିଛି, ଜୀବନ, ଦରମା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା କରି। ମୋତେ ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଅ, ଯଦି ଚାହଁ, ମୁଁ ଭଲ ଭାବେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖିବି।'
ଦଦାନି ଯାନାନି ଧନାନି ଵେତନଂ ନ ଚାଶ୍ଵସୂତୋ ଭଵିତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। କୁତୋସି କସ୍ଯାମି କଥଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ବ୍ରଵୀହି ଶିଲ୍ପଂ ତଵ ଵିଦ୍ଯତେ ଚ ଯତ୍ ।। 7
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାନବାହନ, ଧନ ଓ ଦରମା ଦେବି, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାର ଦାସ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର, କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ କଣ କଳା ଜାଣ, ସେଥିରେ କହ।'
ପଞ୍ଚାନାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତେନାହମଶ୍ଵେଷୁ ପୁରା ପ୍ରକୃତଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ ।। 8
'ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଘୋଡ଼ାମାନେର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।'
ଅଶ୍ଵାନାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵେଦ୍ମି ଵିନଯଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରତିପତ୍ତିଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚୈଵ ଚିକିତ୍ସିତମ୍ ।। 9
'ମୁଁ ଘୋଡ଼ାମାନେର ସ୍ୱଭାବ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଜାଣେ; ଦୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ।'
ନ କାତରଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵାଜିଵାହନଂ ନ ମେଽସ୍ତି ଦୁଷ୍ଟା ବଡଵା କୁତୋ ହଯଃ। ଜାନଂସ୍ତୁ ମାମାହ ସ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଗ୍ରନ୍ଥିକମେଵ ନାମତଃ ।। 10
'ମୋ ଦେଖାଶୁଣାରେ କେହି ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ମାଦି ଭୟଭିତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ କେବଳ ଗ୍ରନ୍ଥିକ ନାମରେ ଚିହ୍ନନ୍ତି।'
ମାତଲିରିଵ ଦେଵପତେର୍ଦଶରଥନୃପତେଃ ସୁମତ୍ର ଇଵ ଯନ୍ତା। ସୁମହ ଇଵ ଜାମଦଗ୍ରେସ୍ତଥୈଵ ତଵ ଶିକ୍ଷଯାମ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ ।। 11
'ଦେବତାମାନଙ୍କର ରଥଚାଳକ ମାତଳି ଯେପରି, ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କର ସୁମନ୍ତ୍ର ଯେପରି, ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ସୁମହା ଯେପରି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଶିଖାଇବି।'
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନରରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଶତସାହସ୍ରକୋଟୀନାମଶ୍ଵାନାମସ୍ମି ରକ୍ଷିତା ।। 12
'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ାମାନେର ରକ୍ଷା କରିଛି।'
ଯଦସ୍ତି କିଂଚିନ୍ମମ ଵାଜିଵାହନଂ ତଦସ୍ତୁ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମଦ୍ଯ ଵୈ। ଯେ ଚାପି କେଚିନ୍ମମ ଵାଜିଯୋଧାସ୍ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯାଃ ସାରଥଯଶ୍ଚ ସନ୍ତୁ ମେ ।। 13
'ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁଠିକି ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ସେମାନେ ଆଜି ସମସ୍ତେ ତୁମ ଅଧୀନରେ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ାଚାଳକ ଓ ରଥଚାଳକ ଯେଉଁଠିକି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସେବାରେ ରହୁନ୍ତୁ।'
ଇଦଂ ତଵେଷ୍ଟଂ ଵିହିତଂ ସୁରୋପମ ...ହି ଯତ୍ତେ ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତଂ ଵରମ୍। ...ଽନୁରୂପଂ ହଯକର୍ମ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଭାତି ରାଜେଵ ନ କର୍ମ ଵାଜିନାମ୍ ।। 14
ଏହା ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଦେବତା ସମାନ ମନେ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଯାହା ଭାବିଛ, ସେହିଟା ଏକ ଦାୟିକା ଦେଖାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ ବୋଲି ଲାଗୁଛି; ଏହା ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଘୋଡାମାନଙ୍କର ଏକ ଠିକ୍ କାମ ନୁହେଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯୈଵ ହି ଦର୍ଶନେନ ମେ ସମଂ ତଵେଦଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶ ଦର୍ଶନମ୍ । କଥଂ ନୁ ଭୃତ୍ଯୈଃ ସ ଵିନାକୃତୋ ଵନେ ଚରତ୍ଯନିନ୍ଦ୍ଯୋ ରମତେ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 15
ମୋ ପାଇଁ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଛି, ସେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏମିତି ଲାଗେ, ମୋର ପ୍ରିୟ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କର ଦାସମାନେ ଛାଡ଼ି ଅଳଗା ହୋଇଥିବା ବେଳେ, କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି?
ତଥା ସ ଗନ୍ଧର୍ଵଵରୋପମୋ ଯୁଵା ଵିରାଟରାଜ୍ଞା ମୁଦିତେନ ପୂଜିତଃ। ନ ଚୈଵମନ୍ଯେଽପି ଵିଦୁଃ କଥଂଚନ ପ୍ରିଯାଭିରାମଂ ଵିଚରନ୍ତମନ୍ତରା ।। 16
ସେ ଯୁବକ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅଥାପରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ଵୈ ଶଶୀ ଯଥା ହୁତୋ ହଵିର୍ଭିର୍ହି ଯଥାଽଧ୍ଵରେ ଶିଖୀ। ତଥା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯତ ଚାରୁଦର୍ଶନଃ ପ୍ରକାଶଯନ୍ସୂର୍ଯ ଇଵାଚିରୋଦିତଃ ।। 1
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦେଖାଦେଲେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଯେପରି ହବି ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞରେ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞର ଶିଖା ପରି। ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ନୂତନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ତମାଵ୍ରଜନ୍ତଂ ସହଦେଵମଗ୍ରଣୀର୍ନୃପୋ ଵିରାଟୋ ନଚିରାତ୍ସମୈକ୍ଷତ। ପ୍ରୈକ୍ଷନ୍ତ ତଂ ତତ୍ର ପୃଥକ୍ସମାଗତାଃ ସଭାଗତାଃ ସର୍ଵମନୋହରପ୍ରଭମ୍। ଯୁଵାନମାଯାନ୍ତମମିତ୍ରକର୍ଶନଂ ପ୍ରମୁକ୍ତମଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। 2
ସହଦେବ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ବିରାଟ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବକ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ମେଘ ଭିତରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ବାହାରିଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରମାଣାନ୍ଵିତଯା ସୁଦର୍ଶନଂ ଦାମାନି ପାଶଂ ଚ ନିବଦ୍ଧ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ମୌର୍ଵୀ ଚ ତନ୍ତ୍ରୀଂ ମହତୀଂ ସୁସଂହିତାଂ ବାଲୈଶ୍ଚ ତାରୈର୍ବହୁଭିଃ ସମାଵୃତାମ୍ ।। 3
ଠିକ୍ ମାପର ଏକ ଲଠି ନେଇ, ଅତି ଦର୍ଶନୀୟ, ପଛରେ ଦାମ ଓ ପାଶ ବାନ୍ଧି, ମହାନ ମୌର୍ବୀ ତାଣ୍ଡା ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି, ଅନେକ ତରୁଣ ତାର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ସ ଚାପି ରାଜାନମୁଵାଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମାଂ ପାର୍ଥିଵ ଗୋଷ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍। ମଯା ହି ଗୁପ୍ତାଃ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତୁ ତେ ପ୍ରସନ୍ନନିଦ୍ରାଃ ପ୍ରଭଵୋସ୍ମି ଵଲ୍ଲଵଃ ।। 4
ସେ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ତୁମର ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖ, ରାଜା। ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପଶୁମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେବେ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଗୋପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ନ ଶ୍ଵାପଦେଭ୍ଯୋ ନ ଚ ରୋଗତୋ ଭଯଂ ନ ଚାପି ଦାଵାନ୍ନ ଚ ତସ୍କରାଦ୍ଭଯମ୍। ପଯଃପ୍ରଭୂତା ବହୁଲା ନିରାମଯା ଭଵନ୍ତି ଗାଵଃ ସୁଭୃତା ନରାଧିପ ।। 5
ବନ୍ୟପଶୁ, ରୋଗ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କୁ ନେଇ କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖାଶୁନା କରାଯିବା ଗାଈମାନେ ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ସଉସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ହେବେ, ରାଜା।
ନିଶମ୍ଯ ରାଜା ସହଦେଵଭାଷିତଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ମାଦ୍ରୀସୁତମଭ୍ଯନନ୍ଦତ୍। ଉଵାଚ ହୃଷ୍ଟୋ ମୁଦିତେନ ଚେତସା ନ ବଲ୍ଲଵତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ଵୀର ଲକ୍ଷଯେ ।। 6
ସହଦେବଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ଓ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱାଗତ କଲେ ଓ ଆନନ୍ଦରେ କହିଲେ: 'ବୀର, ତୁମରେ ଗୋପାଳଙ୍କ ଗୁଣ ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।'
ଧୈର୍ଯାଦ୍ଵପୁଃ କ୍ଷାତ୍ରମିଵେହ ତେ ଦୃଢଂ ପ୍ରକାଶତେ କୌରଵଵଂଶଜସ୍ଯ ଵା। ନାପଣ୍ଡିତେଯଂ ତଵ ଦୃଶ୍ଯତେ ତନୁର୍ଭଵେହ ରାଜ୍ଯେ ମମ ମନ୍ତ୍ରଧର୍ମଭୃତ୍ ।। 7
ତୁମର ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ରୂପ ଏଠାରେ ଏମିତି ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେପରି ଏକ କ୍ଷତ୍ରିୟଙ୍କ ଉପରେ ଶୋଭା ପାଏ, କୌରବ ବଂଶର ଉତ୍ତମ ସନ୍ତାନଙ୍କ ପରି। ତୁମର ଦେହ ଅପଢ଼ା ମନେ ହେଉନାହିଁ। ଏହି ରାଜ୍ୟରେ ମୋର ମନ୍ତ୍ର ଓ ଧର୍ମର ଭାର ନିଅ।
ପ୍ରଶାଧି ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ସହରାଜକାନିମାନ୍ବୃହସ୍ପତିଃ ଶତ୍ରୁଯୁତାନିଵାମରାନ୍। ବଲଂ ଚ ମେ ରକ୍ଷ ସୁଵେଷ ସର୍ଵଶୋ ଗୃହାଣ ଖଙ୍ଗଂ ପ୍ରତିରୂପମାତ୍ମଃ ।। 8
ମତ୍ସ୍ୟ ଓ ସେମାନଙ୍କ ସହଯୋଗୀ ରାଜାମାନେଙ୍କୁ ତୁମେ ଶାସନ କର, ବୃହସ୍ପତି ଯେପରି ଦେବମାନେଙ୍କୁ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରନ୍ତି। ମୋର ସେନାକୁ ଭଲ ଭାବରେ ରକ୍ଷା କର, ଭଲ ପୋଷାକ ପିନ୍ଧିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ଏବଂ ତୁମ ସମ୍ମାନକୁ ଯୋଗ୍ୟ ତଳୱାର ଧର।
ଅନୀକକର୍ଣାଗ୍ରଧରୋ ବଲସ୍ଯ ମେ ପ୍ରଭୁର୍ଭଵାନସ୍ତୁ ଗୃହାଣ କାର୍ମୁକମ୍ ।। 9
ମୋର ସେନାର ମୁଣ୍ଡରେ ଥିବା ନାୟକ ହେଉ, ସେନାର ଅଧିପତି ହେଉ ଏବଂ ଧନୁଷ ଧର।
ଵିରାଟରାଜ୍ଞାଽଭିହିତଃ କୁରୂତ୍ତମଃ ପ୍ରଶସ୍ଯ ରାଜାନମଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ଉଵାଚ ମତ୍ସ୍ଯପ୍ରଵରଂ ମହାପତିଃ ଶୃଣୁଷ୍ଵ ରାଜନ୍ମମ ଵାକ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍ ।। 10
ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କଥାହେଉଥିବା କୁରୁମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ବ୍ୟକ୍ତି ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ ଓ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ତାପରେ ସେ ମତ୍ସ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ରାଜା, ମୋର ଉତ୍ତମ କଥା ଶୁଣ।'
ବାଲୋ ହ୍ଯହଂ ଜାତିଵିଶେଷଦୂଷିତଃ କୁତୋଽଦ୍ଯ ମେ ନୀତିଷୁ ଯୁକ୍ତମନ୍ତ୍ରତା । ସ୍ଵକର୍ମତୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଵଯଂ ନରାଧିପ ପ୍ରଶାଧି ମାଂ ଗୋପରିରକ୍ଷଣେଽନଘ ।। 11
'ମୁଁ ଅପରିପକ୍ୱ, ଜନ୍ମରେ ଅପମାନିତ। ଏପରି ଦିନରେ ମୁଁ କିପରି ରାଜନୀତିରେ ମନ୍ତ୍ର ଦେବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ ହେବି? ରାଜା, ଆମେ ନିଜ କାମରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ। ମୋତେ ଗୋପାଳନରେ ନିଯୁକ୍ତ କର, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ।'
ଵୈଶ୍ଯୋସ୍ମି ନାମ୍ନାଽହମରିଷ୍ଟନେମିର୍ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯ ଆସଂ କୁରୁପୁଙ୍ଗଵାନାମ୍ । ଵସ୍ତୁଂ ତ୍ଵଯୀଚ୍ଛାମି ଵିଶାଂଵରିଷ୍ଠ ତାନ୍ରାଜସିଂହାନ୍ନ ହି ଵେଦ୍ମି ପାର୍ଥାନ୍ ।। 12
'ମୁଁ ନାମରେ ବୈଶ୍ୟ, ଆରିଷ୍ଟନେମି ଭାବେ ଚିହ୍ନାଯାଏ, ଗୋପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ତୁମ ସହିତ ରହିବାକୁ ଚାହେଁ। ମୁଁ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କୁ ଜାଣେ ନାହିଁ।'
ନ ଜୀଵିତୁଂ ଶକ୍ଯମତୋଽନ୍ଯକର୍ମଣା ନ ଚ ତ୍ଵଦନ୍ଯୋ ମମ ରୋଚତେ ଵିଭୋ ।। 13
'ଅନ୍ୟ କୌଣସି କାମ କରି ମୋତେ ବଞ୍ଚିବା ସମ୍ଭବ ନୁହେଁ, ଏବଂ ତୁମ୍ବାଡ଼ି ଅନ୍ୟ କେହି ମୋତେ ପସନ୍ଦ ନୁହେଁ, ପ୍ରଭୁ।'
ତ୍ଵଂ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଵା ଯଦି ଵାଽପି ଭୂମିପଃ ସମୁଦ୍ରନେମୀଶ୍ଵରରୂପଵାନସି। ଆଚକ୍ଷ୍ଵ ତତ୍ଵଂ ତ୍ଵମମିତ୍ରକର୍ଶନ ନ ବଲ୍ଲଵତ୍ଵଂ ତ୍ଵଯି ଵିଦ୍ଯତେ ସମମ୍ ।। 14
'ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କିମ୍ବା ରାଜା ଯେହେଉଛ, ସମୁଦ୍ରର ସୀମାର ଅଧିପତି ପରି ଦେଖାଯାଉଛ। ତୁମ ନିଜ ଚରିତ୍ର କହ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଗୋପାଳ ଭୂମିକାରେ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ।'
କସ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞୋ ଵିଷଯାଦିହାଗତଃ କିଂ ଚାପି ଶିଲ୍ପଂ ତଵ ଵିଦ୍ଯତେ କୃତମ୍। କଥଂ ତ୍ଵମସ୍ମାସୁ ନିଵତ୍ସ୍ଯସେ ସଦା ଵଦସ୍ଵ କିଂ ଚାପି ତଵେହ ଵେତନମ୍ ।। 15
'କେଉଁ ରାଜାଙ୍କ ଦେଶରୁ ତୁମେ ଏଠାକୁ ଆସିଛ? କେଉଁ କଳା ତୁମେ ଜାଣିଛ ଓ କରିଛ? କିପରି ସଦା ଆମଠାରେ ରହିବ? ଏଠାରେ କେତେ ଦରମା ଚାହୁଁଛ, ସେଥି ମୋତେ କହ।'