ପୌରଵେଣାଥ ଵଯସା ରାଜା ଯୌଵନମାସ୍ଥିତଃ। ଯାଯାତେନାପି ଵଯସା ରାଜ୍ଯଂ ପୂରୁରକାରଯତ୍
ପୁରୁଙ୍କ ଯୌବନ ପାଇ ରାଜା ଯୟାତି ଯୌବନ ଉପଭୋଗ କଲେ; ଯୟାତିଙ୍କ ବୟସ୍ ନେଇ ପୁରୁ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କଲେ।
ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାଣି ଯଯାତିରପରାଜିତଃ। ସ୍ଥିତଃ ସ ନୃପଶାର୍ଦୂଲଃ ଶାର୍ଦୂଲସମଵିକ୍ରମଃ
ତାପରେ, ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଅଜୟ ରାଜା ଯୟାତି ବାଘର ଶକ୍ତି ସହିତ ରହିଲେ।
ଯଯାତିରପି ପତ୍ନୀଭ୍ଯାଂ ଦୀର୍ଘକାଲଂ ଵିହୃତ୍ଯ ଚ। ଵିଶ୍ଵାଚ୍ଯା ସହିତୋ ରେମେ ପୁନଶ୍ଚୈତ୍ରରଥେ ଵନେ
ଯୟାତି ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ସହିତ କାଟି, ପୁଣି ଚୈତ୍ରରଥ ଉଦ୍ୟାନରେ ବିଶ୍ୱାଚୀ ସହିତ ଆନନ୍ଦ କଲେ।
ନାଧ୍ଯଗଚ୍ଛତ୍ତଦା ତୃପ୍ତିଂ କାମାନାଂ ସ ମହାଯଶାଃ। ଅଵେତ୍ଯ ମନସା ରାଜନ୍ନିମାଂ ଗାଥାଂ ତଦା ଜଗୌ
ସେ ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଯୟାତି ଇଚ୍ଛାରେ କେବେ ସନ୍ତୋଷ ପାଇଲେ ନାହିଁ; ଏହି କଥା ମନେ ଆସିଲାପରେ, ରାଜା, ସେ ଏହି ଗୀତି କହିଲେ।
ନ ଜାତୁ କାମଃ କାମାନାମୁପଭୋଗେନ ଶାମ୍ଯତି। ଇଵିଷା କୃଷ୍ଣଵର୍ତ୍ମେଵ ଭୂଯ ଏଵାଭିଵର୍ଧତେ
ଇଚ୍ଛା କେବେ ଉପଭୋଗରେ ଶାନ୍ତ ହୁଏ ନାହିଁ; ଘିଅ ପକାଇ ଆଗୁଣ ଯେପରି ବଢ଼େ, ଇଚ୍ଛା ମଧ୍ୟ ତେଣୁଁ ବଢ଼ିଯାଏ।
ଯତ୍ପୃଥିଵ୍ଯାଂ ଵ୍ରୀହିଯଵଂ ହିରଣ୍ଯଂ ପଶଵଃ ସ୍ତ୍ରିଯଃ। ନାଲମେକସ୍ଯ ତତ୍ସର୍ଵମିତି ମତ୍ଵା ଶମଂ ଵ୍ରଜେତ୍
ପୃଥିବୀରେ ଯେତେ ଚାଉଳ, ଯବ, ସୁନା, ଗାଈ, ଓ ଜଣାନୀ ଅଛନ୍ତି—ସେସବୁ ମିଶି ମଧ୍ୟ ଜଣେ ଲୋକ ପାଇଁ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ନୁହେଁ; ଏହି କଥା ବୁଝି, ମନେ ସନ୍ତୋଷ ଧରିବା ଉଚିତ।
ଯଦା ନ କୁରୁତେ ପାପଂ ସର୍ଵଭୂତେଷୁ କର୍ହିଚିତ୍। କର୍ମଣା ମନସା ଵାଚା ବ୍ରହ୍ମ ସଂପଦ୍ଯତେ ତଦା
ଯେତେବେଳେ କୌଣସି ଜୀବରେ କେବେ କୌଣସି ପାପ କରେନାହିଁ—କାମରେ, ମନେ, କିମ୍ବା କଥାରେ—ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ନ ବିଭେତି ଯଦା ଚାଯଂ ଯଦା ଚାସ୍ମାନ୍ନ ବିଭ୍ଯତି। ଯଦା ନେଚ୍ଛତି ନ ଦ୍ଵେଷ୍ଟି ବ୍ରହ୍ମ ସଂପଦ୍ଯତେ ତଦା
ଯେତେବେଳେ ଏହି ଲୋକ ଭୟ କରେନାହିଁ, ଓ ଅନ୍ୟକୁ ଭୟ ଦେଇନାହିଁ, ଇଚ୍ଛା କିମ୍ବା ଦ୍ୱେଷ କରେନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
ଇତ୍ଯଵେକ୍ଷ୍ଯ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞଃ କାମାନାଂ ଫଲ୍ଗୁତାଂ ନୃପ। ସମାଧାଯ ମନୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାଜ୍ଜରାଂ ସୁତାତ୍
ଏପରି ଭାବି, ମହାପ୍ରଜ୍ଞ ରାଜା ଇଚ୍ଛାର ତୁଚ୍ଛତା ବୁଝି, ବୁଦ୍ଧିରେ ମନ ସ୍ଥିର କରି, ପୁଅଙ୍କୁ ଦିଆ ବୃଦ୍ଧାବସ୍ଥା ପୁଣି ନେଇଲେ।
ତତୋ ଵର୍ଷସହସ୍ରାନ୍ତେ ଯଯାତିରପରାଜିତଃ।' ଦତ୍ଵା ଚ ଯୌଵନଂ ରାଜା ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ଅତୃପ୍ତ ଏଵ କାମାନାଂ ପୂରୁଂ ପୁତ୍ରମୁଵାଚ ହ
ହଜାର ବର୍ଷ ଶେଷରେ, ଅଜୟ ଯୟାତି ଯୌବନ ଫେରାଇ ଦେଇ, ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜା କରି, ଇଚ୍ଛାରେ ଅସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ପୁଅ ପୁରୁଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତ୍ଵଯା ଦାଯାଦଵାନସ୍ମି ତ୍ଵଂ ମେ ଵଂଶକରଃ ସୁତଃ। ପୌରଵୋ ଵଂଶ ଇତି ତେ ଖ୍ଯାତିଂ ଲୋକେ ଗମିଷ୍ଯତି
"ତୁମ ଦ୍ୱାରା ମୋର ଉତ୍ତରାଧିକାରୀ ହେଲି; ତୁମେ ମୋର ବଂଶ ଚାଲାଇବା ପୁଅ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ବଂଶ ପୌରବ ବଂଶ ବୋଲି ଲୋକରେ ପରିଚିତ ହେବ।"
ତତଃ ସ ନୃପଶାର୍ଦୂଲ ପୂରୁଂ ରାଜ୍ଯେଽଭିଷିଚ୍ଯ ଚ। ତତଃ ସୁଚରିତଂ କୃତ୍ଵା ଭୃଗୁତୁଙ୍ଗେ ମହାତପାଃ
ତାପରେ, ସେ ବାଘ ସଦୃଶ ରାଜା ପୁରୁଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟରେ ରାଜା କରି, ଭୃଗୁ ପାହାଡ଼ରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କାର୍ଯ୍ୟ କରି ମହାତପସ୍ୟା କଲେ।
କାଲେନ ମହତା ପଶ୍ଚାତ୍କାଲଧର୍ମମୁପେଯିଵାନ୍। କାରଯିତ୍ଵା ତ୍ଵନଶନଂ ସଦାରଃ ସ୍ଵର୍ଗମାପ୍ତଵାନ୍
ବହୁତ ସମୟ ପରେ, ସମୟର ନିୟମ ଅନୁସାରେ, ସେ ଏହି ଲୋକ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ତାଙ୍କର ଜୀବନ ସଙ୍ଗିନୀ ସହିତ ଉପବାସ କରି, ସ୍ୱର୍ଗକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
ଯଯାତିଃ ପୂର୍ଵଜୋଽସ୍ମାକଂ ଦଶମୋ ଯଃ ପ୍ରଜାପତେଃ। କଥଂ ସ ଶୁକ୍ରତନଯାଂ ଲେଭେ ପରମଦୁର୍ଲଭାମ୍
ଯୟାତି, ଆମ ପୂର୍ବଜ, ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ଦଶମ ପୁଅ—ସେ କିପରି ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଅତି ଦୁର୍ଲଭ କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପାଇଲେ?
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଶ୍ରୋତୁଂ ଵିସ୍ତରେଣ ତପୋଧନ। ଆନୁପୂର୍ଵ୍ଯା ଚ ମେ ଶଂସ ରାଜ୍ଞୋ ଵଂଶକରାନ୍ପୃଥକ୍
ମୁଁ ଏହାକୁ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଶୁଣିବାକୁ ଚାହେଁ, ଓ ତପସ୍ୱୀ; ରାଜାଙ୍କ ବଂଶର ପ୍ରତ୍ୟେକ ପୂର୍ବଜଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୋତେ କ୍ରମକ୍ରମେ କୁହ।
ଯଯାତିରାସୀନ୍ନୃପତିର୍ଦେଵରାଜସମଦ୍ଯୁତିଃ। ତଂ ଶୁକ୍ରଵୃଷପର୍ଵାଣୌ ଵଵ୍ରାତେ ଵୈ ଯଥା ପୁରା
ଯୟାତି ଏକ ରାଜା ଥିଲେ, ଯେଉଁଠି ସେ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅତି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଥିଲେ; ପୂର୍ବରୁ ଯେପରି, ଶୁକ୍ର ଓ ବୃଷପର୍ବାନ୍ ସେଠାରେ ତାଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ଦେଇଥିଲେ।
ତତ୍ତେଽହଂ ସଂପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୃଚ୍ଛତେ ଜନମେଜଯ। ଦେଵଯାନ୍ଯାଶ୍ଚ ସଂଯୋଗଂ ଯଯାତେର୍ନାହୁଷସ୍ଯ ଚ
ହେ ଜନମେଜୟ, ତୁମେ ପଚାରିଥିବାରୁ, ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ ଯୟାତି ଓ ଦେବୟାନୀଙ୍କର ଏକତ୍ରତାର କଥା ସଂପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଉଛି।
ସୁରାଣାମସୁରାଣାଂ ଚ ସମଜାଯତ ଵୈ ମିଥଃ। ଐଶ୍ଵର୍ଯଂ ପ୍ରତି ସଂଘର୍ଷସ୍ତ୍ରୈଲୋକ୍ଯେ ସଚରାଚରେ
ଦେବତା ଓ ଅସୁରମାନେ ସମସ୍ତ ତିନି ଲୋକରେ, ଚଳନଶୀଳ ଓ ଅଚଳ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ଶାସନ ନିମନ୍ତେ ବଡ଼ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଜିଗୀଷଯା ତତୋ ଦେଵା ଵଵ୍ରିରେଽଙ୍ଗିରସଂ ମୁନିମ୍। ପୌରୋହିତ୍ଯେନ ଯାଜ୍ଯାର୍ଥେ କାଵ୍ଯଂ ତୂଶନସଂ ପରେ
ଜିତିବା ଆଶାରେ, ଦେବତାମାନେ ଅଙ୍ଗିରାସ ମୁନିଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ଯଜ୍ଞ ପୁରୋହିତ ଭାବେ ଚୟନ କଲେ; ଅନ୍ୟମାନେ କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କୁ ନେଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣୌ ତାଵୁଭୌ ନିତ୍ଯମନ୍ଯୋନ୍ଯସ୍ପର୍ଧିନୌ ଭୃଶମ୍। ତତ୍ର ଦେଵା ନିଜଘ୍ନୁର୍ଯାନ୍ଦାନଵାନ୍ଯୁଧି ସଂଗତାନ୍
ସେ ଦୁଇଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସଦା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଧୀ ଥିଲେ ଓ ଭୟଙ୍କର ଭାବରେ ପ୍ରତିଯୋଗିତା କରୁଥିଲେ; ସେଠାରେ ଦେବତାମାନେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଏକଠା ହୋଇଥିବା ଦାନବମାନଙ୍କୁ ହରାଇଦେଲେ।
ତାନ୍ପୁନର୍ଜୀଵଯାମାସ କାଵ୍ଯୋ ଵିଦ୍ଯାବଲାଶ୍ରଯାତ୍। ତତସ୍ତେ ପୁନରୁତ୍ଥାଯ ଯୋଧଯାଂଚକ୍ରିରେ ସୁରାନ୍
କିନ୍ତୁ କାବ୍ୟ ତାଙ୍କର ଜ୍ଞାନର ଶକ୍ତିରେ ଭରସା କରି, ସେଇ ଦାନବମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ; ସେମାନେ ପୁଣି ଉଠି, ଦେବତାମାନଙ୍କ ସହିତ ଯୁଦ୍ଧ କଲେ।
ଅସୁରାସ୍ତୁ ନିଜଘ୍ନୁର୍ଯାନ୍ସୁରାନ୍ସମରମୂର୍ଧନି। ନ ତାନ୍ସଞ୍ଜୀଵଯାମାସ ବୃହସ୍ପତିରୁଦାରଧୀଃ
ଅସୁରମାନେ ଯୁଦ୍ଧ ମଞ୍ଚରେ ଦେବତାମାନେକୁ ହତ୍ୟା କଲେ; କିନ୍ତୁ ବୃହସ୍ପତି, ମହାନ ବୁଦ୍ଧିମାନ, ସେମାନେକୁ ପୁନଃ ଜୀବନ ଦେଲେ ନାହିଁ।
ନ ହି ଵେଦ ସ ତାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ଯାଂ କାଵ୍ଯୋଵେତ୍ତି ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ସଞ୍ଜୀଵିନୀଂ ତତୋ ଦେଵା ଵିଷାଦମଗମନ୍ପରମ୍
ସେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଜାଣିନାହାନ୍ତି, ଯାହା ଶକ୍ତିଶାଳୀ କାବ୍ୟ ଜାଣନ୍ତି—ମୃତକୁ ଜୀବନ୍ତ କରିବା ଶିକ୍ଷା; ଏହିକାରଣରୁ ଦେବତାମାନେ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ତେ ତୁ ଦେଵା ଭଯୋଦ୍ଵିଗ୍ନାଃ କାଵ୍ଯାଦୁଶନସସ୍ତଦା। ଊଚୁଃ କଚମୁପାଗମ୍ଯ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଂ ପୁତ୍ରଂ ବୃହସ୍ପତେଃ
ତାପରେ ଭୟରେ ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଦେବତାମାନେ, କାବ୍ୟ ଉଶନାସଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ବଡ଼ ପୁଅ କଚଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ।
ଭଜମାନାନ୍ଭଜସ୍ଵାସ୍ମାନ୍କୁରୁ ନଃ ସାହ୍ଯମୁତ୍ତମମ୍। ଯା ସା ଵିଦ୍ଯା ନିଵସତି ବ୍ରାହ୍ମଣେଽମିତତେଜସି
ଆମେ ତୁମ ସହାୟତା ଚାହୁଁଛୁ; ଆମକୁ ସର୍ବୋତ୍ତମ ସାହାଯ୍ୟ କର। ସେ ଅପାର ତେଜସ୍ୱୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଅଛି।
ଶୁକ୍ରେ ତାମାହର କ୍ଷିପ୍ରଂ ଭାଗଭାଙ୍ଗୋ ଭଵିଷ୍ଯସି। ଵୃଷପର୍ଵସମୀପେ ହି ଶକ୍ଯୋ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ତ୍ଵଯା ଦ୍ଵିଜଃ
ଶୁକ୍ରଙ୍କଠାରୁ ଏହି ଜ୍ଞାନ ଶୀଘ୍ର ଆଣ; ତୁମେ ଯଜ୍ଞର ଭାଗ ପାଇବ। ବୃଷପର୍ବାନ୍ଙ୍କ ନିକଟରେ ତୁମେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦେଖିପାରିବ।
ରକ୍ଷତେ ଦାନଵାଂସ୍ତତ୍ର ନ ସ ରକ୍ଷତ୍ଯଦାନଵାନ୍। ତମାରାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ଭଵାନ୍ପୂର୍ଵଵଯାଃ କଵିମ୍
ସେଠାରେ ସେ ଦାନବମାନେକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି, କିନ୍ତୁ ଅନ୍ୟମାନେକୁ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଯୁବକ ଥିବାରୁ, ସେ ମହାକବିଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ।
ଦେଵଯାନୀଂ ଚ ଦଯିତାଂ ସୁତାଂ ତସ୍ଯ ମହାତ୍ମନଃ। ତ୍ଵମାରାଧଯିତୁଂ ଶକ୍ତୋ ନାନ୍ଯଃ କଶ୍ଚନ ଵିଦ୍ଯତେ
ଏବଂ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ କନ୍ୟା ଦେବୟାନୀ—ତୁମେ ଏକମାତ୍ର ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାରିବ; ଅନ୍ୟ କେହି ଏହା କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଶୀଲଦାକ୍ଷିଣ୍ଯମାଧୁର୍ଯୈରାଚାରେଣ ଦମେନ ଚ। ଦେଵଯାନ୍ଯାଂ ହି ତୁଷ୍ଟାଯାଂ ଵିଦ୍ଯାଂ ତାଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯସି ଧ୍ରୁଵମ୍
ସଦ୍ଗୁଣ, ଦାନଶୀଳତା, ମାଧୁର୍ଯ୍ୟ, ଉତ୍ତମ ଆଚରଣ ଓ ନିୟମ ଦ୍ୱାରା—ଯଦି ତୁମେ ଦେବୟାନୀଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିପାର, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସେ ଜ୍ଞାନ ପାଇପାରିବ।
ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପ୍ରାଯାଦ୍ବୃହସ୍ପତିସୁତଃ କଚଃ। ତଦାଽଭିପୂଜିତୋ ଦେଵୈଃ ସମୀପେ ଵୃଷପର୍ଵଣଃ
‘ଏହିପରି ହେଉ’ ବୋଲି କହି, ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ପୁଅ କଚ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହୋଇ, ବୃଷପର୍ବାନ୍ଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇଲେ।