ତସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଵାନି ଧନୂଂଷି ପାର୍ଥିଵୋ ବହୂନି ଦୀର୍ଘାଣି ଚ ଵର୍ଣଵନ୍ତି ଚ। ଦଦୌ ସ ସଜ୍ଯାନି ବଲାନ୍ଵିତାନି ଜିଜ୍ଞାସମାନଃ କିମଯଂ କରିଷ୍ଯତି ।। 16
ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ବହୁତ ଭଲ, ଲମ୍ବା ଓ ରଙ୍ଗିନ ଧନୁଷ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତାଣା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରଖିଦେଲେ; ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏହି ଲୋକ କଣ କରିବେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ କ୍ଲୀବତରଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀନ୍ନ ମେ ଧନୁର୍ଧାରିତମୀଦୃଶଂ ଵିଭୋ। ନ ଚାପି ଦୃଷ୍ଟଂ ଧନୁରୀଦୃଶଂ କ୍ଵଚିନ୍ନ ମାଦୃଶାଃ ସନ୍ତି ଧନୁର୍ଧରା ଭୁଵି ।। 17
ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ନରମ କଥାରେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଏପରି ଧନୁଷ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଧରିନାହିଁ, ଏପରି ଧନୁଷ୍ୟ ମୁଁ କେଉଁଠି ଦେଖିନାହିଁ; ମୋ ପରି ଧନୁର୍ଧର ଏ ପୃଥିବୀରେ ନାହାଁ।'
ନୃତ୍ଯାମ ଗାଯାମି ଚ ଵାଦଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାନର୍ତନେ କୌଶଲନୈପୁଣଂ ମମ। ତଦୁତ୍ତରାଯାଃ ପରିଧତ୍ସ୍ଵ ନର୍ତନେ ଭଵାମି ଦେଵ୍ଯା ନରଦେଵ ନର୍ତକୀ ।। 18
ମୁଁ ନୃତ୍ୟ କରେ, ଗାଏ, ବାଦ୍ୟ ଚଳାଏ; ନୃତ୍ୟରେ ମୋର ଦକ୍ଷତା ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛି। ତେଣୁ ଉତ୍ତରା ଉପର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାଣୀଙ୍କ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ହେବି, ରାଜା।
ଦଦାମି ତେ ତଂ ହି ଵରଂ ବୃହନ୍ନଲେ ସୁତାଂ ହି ମେ ନର୍ତଯ ଯାଶ୍ଚ ତାଦୃଶୀଃ । ତତୋ ଵିରାଟଃ ସ୍ଵଯମାହ୍ଵଯତ୍ସୁତାଂ ନରାଧିପସ୍ତାଂ ଚ ସୁମଧ୍ଯସୁନ୍ଦରୀମ୍ ।। 19
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ବୃହନ୍ନଳା: ମୋ ଝିଅକୁ ନୃତ୍ୟ ଶିଖାଅ, ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ତାପରେ ବିରାଟ ରାଜା ନିଜେ ଝିଅ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁସଂଖ୍ୟାତି ଝିଅକୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈନାଂ ମୁଦିତେନ ଚେତସା ବୃହନ୍ନଲା ନାମ ସଖୀ ଭଵତ୍ଵିଯମ୍। ସୁଗାତ୍ରି ସଂପ୍ରୀତିସୁବଦ୍ଧସୌହୃଦା ତଵାଙ୍ଗନେ ପ୍ରାଣସମା ଚ ନିତ୍ଯଦା ।। 20
ସେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ତୁମ ସଖୀ ବୃହନ୍ନଳା ନାମରେ ହେଉ। ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଥିବା ଏହି ଜଣାଣୀ ତୁମ ସହ ବଡ଼ ଭଲପାଇବାରେ ବନ୍ଧା, ସଦା ତୁମ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିବ।'
ପ୍ରକାମଭକ୍ଷ୍ଯାଭରଣାମ୍ବରା ଶୁଭା ଚରତ୍ଵିଯଂ ସର୍ଵଜନେଷ୍ଵଵାରିତା। ନ ଦୁଷ୍କୁଲାନାମିଯମାକୃତିର୍ଭଵେନ୍ନ ଵୃତ୍ତଭେଦୀ ଭଵତୀଦୃଶୋ ଜନଃ ।। 21
ଏହି ଜଣାଣୀ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ, ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଚାଲିଫିରନ୍ତି। ଏପରି ଚରିତ୍ର କେବେ ମନ୍ଦ ବଂଶର ଲୋକଙ୍କର ହୁଏ ନାହିଁ, ତୁମ ପରି ଲୋକେ ଅସଭ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ରାଜା ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚୈନଂ ପ୍ରମଦାଭିରାଶୁ ଵୈ। ଅପୁଂସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିରଂ ତତଃ କୁମାରୀପୁରମୁତ୍ସସର୍ଜ ତମ୍ ।। 22
ରାଜା ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରାଇ, ତାଙ୍କର ପୁରୁଷତ୍ୱ ନଥିବା ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମହିଳାମହଳକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଚ ଗୀତଵଦନଂ ସୁତାଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଧନଂଜଯଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସଖୀଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ପରିଚାରିକାସ୍ତଥା ପ୍ରିଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ସ ବଭୂଵ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 23
ସେଠାରେ ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିଖାଇଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଓ ଦାସୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସଖା ହେଲେ।
ତଥା ସ ତତ୍ରୈଵ ଧନଂଜଯୋଽଵସତ୍ପ୍ରିଯାଣି କୁର୍ଵନ୍ତ୍ସହ ତାଭିରାତ୍ମଵାନ୍। ତଥା ଗତଂ ତତ୍ର ନ ଜଝିରେ ଜନା ବହିଶ୍ଚରା ଵାଽପ୍ଯଥଵେତରେ ଜନାଃ ।। 24
ଏଭଳି ଧନଞ୍ଜୟ ସେଠାରେ ଆତ୍ମସଂଯମ ରଖି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଳି ଭଲ ଭଲ କାମ କରି ରହିଲେ; ଏପରି ହେବାରୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ ନାହିଁ, ବାହାର ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅଥାପରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵଃ ପ୍ରଭୁର୍ଵିରାଟରାଜେ ତୁରଗାନ୍ସମୀକ୍ଷତି। ତମାପତନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ ପ୍ରମୁକ୍ତମଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। 1
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପାଣ୍ଡବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଗଲେ, ସେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମେଘ ଭିତରୁ ଚାଁଦ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ସ ଵୈ ହଯାନୈକ୍ଷତ ତାନିତସ୍ତତଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମତ୍ସ୍ଯରାଟ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥୈନଂ ସ କୁରୂତ୍ତମଂ ତମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାନ୍ସର୍ବସଭାସଦସ୍ତଦା ।। 2
ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଏଠି ସେଠି ଦେଖୁଥିଲେ, ଏଭଳି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ; ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମାବେଶ ରହିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଵା ଵିଜାନାତି ପୁରାଽସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଯୋଽଯଂ ଯୁଵାଽଭ୍ଯେତି ହି ମାସିକାଂ ସଭାମ୍ ପ୍ରିଯୋ ହି ମେ ଦର୍ଶନତୋପି ସଂମତୋ ବ୍ରଵୀତୁ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦି ଦୃଷ୍ଟଵାନିମମ୍ ।। 3
'ଏହି ଯୁବକ କିଏ, ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ କିଏ ଚିହ୍ନେ? ସେ ଏହି ମାସିକ ସଭାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗୁଛି; ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଛନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ।'
ଅଯଂ ହଯାନ୍ପଶ୍ଯତି ମାମକାନ୍ମୁହୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ହଯଜ୍ଞୋ ଭଵିତା ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାମେଷ ସମୀପମାଶୁ ଵୈ ଵିଭାତି ଵୀରୋ ହି ଯଥାଽମରସ୍ତଥା ।। 4
'ସେ ବାରମ୍ବାର ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନିକଟକୁ ଆଣ, କାରଣ ସେ ଏମିତି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତା ପରି ବୀର।'
ଵିତର୍କଯତ୍ଯେଵ ହି ମତ୍ସ୍ଯରାଜନି ତ୍ଵରନ୍କୁରୂଣାମୃଷଭଃ ସଭାମଗାତ୍। ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯୋପନତଃ କୁରୂତ୍ତମୋ ଵିରାଟରାଜାନମୁଵାଚ ପାର୍ଥିଵମ୍ ।। 5
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁରନ୍ତ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ, ଶିର ନମାଇ ଏଗିଯାଇ, ସେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵାଗତୋଽହଂ ପୁରମଦ୍ଯ ଭୂପତେ ଜିଜୀଵିଷୁର୍ଵେତନଭୋଜନାର୍ଥିକଃ। ତଵାଶ୍ଵବନ୍ଧଃ ସୁଭୃତୋ ଭଵାମ୍ଯହଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାମଶ୍ଵପତିଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି ।। 6
'ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ସହରକୁ ଆସିଛି, ଜୀବନ, ଦରମା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା କରି। ମୋତେ ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଅ, ଯଦି ଚାହଁ, ମୁଁ ଭଲ ଭାବେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖିବି।'
ଦଦାନି ଯାନାନି ଧନାନି ଵେତନଂ ନ ଚାଶ୍ଵସୂତୋ ଭଵିତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। କୁତୋସି କସ୍ଯାମି କଥଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ବ୍ରଵୀହି ଶିଲ୍ପଂ ତଵ ଵିଦ୍ଯତେ ଚ ଯତ୍ ।। 7
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାନବାହନ, ଧନ ଓ ଦରମା ଦେବି, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାର ଦାସ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର, କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ କଣ କଳା ଜାଣ, ସେଥିରେ କହ।'
ପଞ୍ଚାନାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତେନାହମଶ୍ଵେଷୁ ପୁରା ପ୍ରକୃତଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ ।। 8
'ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଘୋଡ଼ାମାନେର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।'
ଅଶ୍ଵାନାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵେଦ୍ମି ଵିନଯଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରତିପତ୍ତିଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚୈଵ ଚିକିତ୍ସିତମ୍ ।। 9
'ମୁଁ ଘୋଡ଼ାମାନେର ସ୍ୱଭାବ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଜାଣେ; ଦୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ।'
ନ କାତରଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵାଜିଵାହନଂ ନ ମେଽସ୍ତି ଦୁଷ୍ଟା ବଡଵା କୁତୋ ହଯଃ। ଜାନଂସ୍ତୁ ମାମାହ ସ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଗ୍ରନ୍ଥିକମେଵ ନାମତଃ ।। 10
'ମୋ ଦେଖାଶୁଣାରେ କେହି ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ମାଦି ଭୟଭିତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ କେବଳ ଗ୍ରନ୍ଥିକ ନାମରେ ଚିହ୍ନନ୍ତି।'
ମାତଲିରିଵ ଦେଵପତେର୍ଦଶରଥନୃପତେଃ ସୁମତ୍ର ଇଵ ଯନ୍ତା। ସୁମହ ଇଵ ଜାମଦଗ୍ରେସ୍ତଥୈଵ ତଵ ଶିକ୍ଷଯାମ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ ।। 11
'ଦେବତାମାନଙ୍କର ରଥଚାଳକ ମାତଳି ଯେପରି, ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କର ସୁମନ୍ତ୍ର ଯେପରି, ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ସୁମହା ଯେପରି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଶିଖାଇବି।'
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନରରାଜସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ଶତସାହସ୍ରକୋଟୀନାମଶ୍ଵାନାମସ୍ମି ରକ୍ଷିତା ।। 12
'ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ଆଦେଶରେ ମୁଁ ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷ ଘୋଡ଼ାମାନେର ରକ୍ଷା କରିଛି।'
ଯଦସ୍ତି କିଂଚିନ୍ମମ ଵାଜିଵାହନଂ ତଦସ୍ତୁ ସର୍ଵଂ ତ୍ଵଦଧୀନମଦ୍ଯ ଵୈ। ଯେ ଚାପି କେଚିନ୍ମମ ଵାଜିଯୋଧାସ୍ତ୍ଵଦାଶ୍ରଯାଃ ସାରଥଯଶ୍ଚ ସନ୍ତୁ ମେ ।। 13
'ମୋ ପାଖରେ ଯେଉଁଠିକି ଘୋଡ଼ା ଅଛି, ସେମାନେ ଆଜି ସମସ୍ତେ ତୁମ ଅଧୀନରେ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ମୋ ଘୋଡ଼ାଚାଳକ ଓ ରଥଚାଳକ ଯେଉଁଠିକି ଅଛନ୍ତି, ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ସେବାରେ ରହୁନ୍ତୁ।'
ଇଦଂ ତଵେଷ୍ଟଂ ଵିହିତଂ ସୁରୋପମ ...ହି ଯତ୍ତେ ପ୍ରସମୀକ୍ଷିତଂ ଵରମ୍। ...ଽନୁରୂପଂ ହଯକର୍ମ ଦୃଶ୍ଯତେ ଵିଭାତି ରାଜେଵ ନ କର୍ମ ଵାଜିନାମ୍ ।। 14
ଏହା ତୁମର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରାଯାଇଛି, ଦେବତା ସମାନ ମନେ ହେଉଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ତୁମେ ଯାହା ଭାବିଛ, ସେହିଟା ଏକ ଦାୟିକା ଦେଖାଯାଉଛି। କିନ୍ତୁ ଏହି ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞ ଯଥାଯଥ ନୁହେଁ ବୋଲି ଲାଗୁଛି; ଏହା ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, କିନ୍ତୁ ଏହା ଘୋଡାମାନଙ୍କର ଏକ ଠିକ୍ କାମ ନୁହେଁ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯୈଵ ହି ଦର୍ଶନେନ ମେ ସମଂ ତଵେଦଂ ପ୍ରିଯଦର୍ଶ ଦର୍ଶନମ୍ । କଥଂ ନୁ ଭୃତ୍ଯୈଃ ସ ଵିନାକୃତୋ ଵନେ ଚରତ୍ଯନିନ୍ଦ୍ଯୋ ରମତେ ଚ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 15
ମୋ ପାଇଁ, ତୁମକୁ ଦେଖିବା ଯେପରି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁଛି, ସେପରି ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ଏମିତି ଲାଗେ, ମୋର ପ୍ରିୟ। ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ପାଣ୍ଡବ, ତାଙ୍କର ଦାସମାନେ ଛାଡ଼ି ଅଳଗା ହୋଇଥିବା ବେଳେ, କିପରି ଅରଣ୍ୟରେ ରହି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରୁଛନ୍ତି?
ତଥା ସ ଗନ୍ଧର୍ଵଵରୋପମୋ ଯୁଵା ଵିରାଟରାଜ୍ଞା ମୁଦିତେନ ପୂଜିତଃ। ନ ଚୈଵମନ୍ଯେଽପି ଵିଦୁଃ କଥଂଚନ ପ୍ରିଯାଭିରାମଂ ଵିଚରନ୍ତମନ୍ତରା ।। 16
ସେ ଯୁବକ, ଗନ୍ଧର୍ବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଯେପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଆନନ୍ଦରେ ସମ୍ମାନିତ ହେଉଛନ୍ତି। ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିପାରୁନାହାନ୍ତି, ଯେପରି ସେ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟମାନେଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଆନନ୍ଦରେ ଘୁରୁଛନ୍ତି।
ଅଥାପରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ଵୈ ଶଶୀ ଯଥା ହୁତୋ ହଵିର୍ଭିର୍ହି ଯଥାଽଧ୍ଵରେ ଶିଖୀ। ତଥା ସମାଲକ୍ଷ୍ଯତ ଚାରୁଦର୍ଶନଃ ପ୍ରକାଶଯନ୍ସୂର୍ଯ ଇଵାଚିରୋଦିତଃ ।। 1
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ଦେଖାଦେଲେ, ଚାନ୍ଦ୍ରମା ପରି, ଯେପରି ହବି ଦେଇଥିବା ଅଗ୍ନି ଯଜ୍ଞରେ ଦେଖାଯାଏ, କିମ୍ବା ଯଜ୍ଞର ଶିଖା ପରି। ସେ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ନୂତନ ଉଦିତ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଉଥିଲେ।
ତମାଵ୍ରଜନ୍ତଂ ସହଦେଵମଗ୍ରଣୀର୍ନୃପୋ ଵିରାଟୋ ନଚିରାତ୍ସମୈକ୍ଷତ। ପ୍ରୈକ୍ଷନ୍ତ ତଂ ତତ୍ର ପୃଥକ୍ସମାଗତାଃ ସଭାଗତାଃ ସର୍ଵମନୋହରପ୍ରଭମ୍। ଯୁଵାନମାଯାନ୍ତମମିତ୍ରକର୍ଶନଂ ପ୍ରମୁକ୍ତମଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। 2
ସହଦେବ ଆସୁଥିବା ବେଳେ, ରାଜା ବିରାଟ ଶୀଘ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ସେଠାରେ ଥିବା ସମସ୍ତେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଭାବେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେ ଅତି ଆକର୍ଷଣୀୟ ଓ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ଯୁବକ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦଳନ କରିବାକୁ ସମର୍ଥ, ମେଘ ଭିତରୁ ଚାନ୍ଦ୍ରମା ଯେପରି ବାହାରିଯାଏ, ସେପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ଯଷ୍ଟ୍ଯା ପ୍ରମାଣାନ୍ଵିତଯା ସୁଦର୍ଶନଂ ଦାମାନି ପାଶଂ ଚ ନିବଦ୍ଧ୍ଯ ପୃଷ୍ଠତଃ। ମୌର୍ଵୀ ଚ ତନ୍ତ୍ରୀଂ ମହତୀଂ ସୁସଂହିତାଂ ବାଲୈଶ୍ଚ ତାରୈର୍ବହୁଭିଃ ସମାଵୃତାମ୍ ।। 3
ଠିକ୍ ମାପର ଏକ ଲଠି ନେଇ, ଅତି ଦର୍ଶନୀୟ, ପଛରେ ଦାମ ଓ ପାଶ ବାନ୍ଧି, ମହାନ ମୌର୍ବୀ ତାଣ୍ଡା ଭଲ ଭାବରେ ତିଆରି, ଅନେକ ତରୁଣ ତାର ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲା।
ସ ଚାପି ରାଜାନମୁଵାଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍କୁରୁଷ୍ଵ ମାଂ ପାର୍ଥିଵ ଗୋଷ୍ଵଵସ୍ଥିତମ୍। ମଯା ହି ଗୁପ୍ତାଃ ପଶଵୋ ଭଵନ୍ତୁ ତେ ପ୍ରସନ୍ନନିଦ୍ରାଃ ପ୍ରଭଵୋସ୍ମି ଵଲ୍ଲଵଃ ।। 4
ସେ ଶୂରବୀର ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମୋତେ ତୁମର ଗୋମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ରଖ, ରାଜା। ମୋ ଦ୍ୱାରା ତୁମର ପଶୁମାନେ ରକ୍ଷିତ ହେବେ, ସେମାନେ ଶାନ୍ତିରେ ଶୁଅନ୍ତି, କାରଣ ମୁଁ ଗୋପାଳନରେ ପାରଙ୍ଗତ।'
ନ ଶ୍ଵାପଦେଭ୍ଯୋ ନ ଚ ରୋଗତୋ ଭଯଂ ନ ଚାପି ଦାଵାନ୍ନ ଚ ତସ୍କରାଦ୍ଭଯମ୍। ପଯଃପ୍ରଭୂତା ବହୁଲା ନିରାମଯା ଭଵନ୍ତି ଗାଵଃ ସୁଭୃତା ନରାଧିପ ।। 5
ବନ୍ୟପଶୁ, ରୋଗ, ଅଗ୍ନି କିମ୍ବା ଚୋରଙ୍କୁ ନେଇ କୌଣସି ଭୟ ରହିବ ନାହିଁ। ଭଲ ଭାବରେ ଦେଖାଶୁନା କରାଯିବା ଗାଈମାନେ ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ସଉସ୍ଥ୍ୟ ଓ ଅଧିକ ସଂଖ୍ୟାରେ ହେବେ, ରାଜା।