ଗଜେନ୍ଦ୍ରଲୀଲୋ ମୃଗରାଜଗାମୀ ଵୃଷେକ୍ଷଣୋ ଦେଵସୁତୋଗ୍ରତେଜାଃ। ପୀନାଂସବାହୁଃ କନକାଵଦାତଃ କୋଽଯଂ ନରୋ ମେ ନଗରଂ ପ୍ରଵିଷ୍ଟଃ ।। 6
ହାତୀର ଭଳି ଚାଲି, ସିଂହର ଭଳି ଗତି, ବୃଷଭ ଭଳି ଆଖି, ଦେବତାଙ୍କ ଦୀପ୍ତି, ପୁଷ୍ଟ ଶୋଉଳ ଓ ବାହୁ, ସୁନା ପରି ଚମକୁଥିବା—ଏହି ଲୋକ କିଏ ଯିଏ ମୋ ନଗରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିଛି?
କିମେଷ ଦେଵେନ୍ଦ୍ରସୁତଃ କିମେଷ ବ୍ରହ୍ମାତ୍ମଜୋ ଵା କିମଯଂ ସ୍ଵଯଂଭୂଃ। ଉମାସୁତୋ ଵୈଶ୍ରଵଣାତ୍ମଜୋ ଵା ପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯୈନମାସୀଦିତି ମେ ଵିତର୍କଃ ।। 7
ଏହିଯେ କି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପୁତ୍ର? କିମ୍ବା ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ପୁତ୍ର? କି ସ୍ୱୟଂ ଉତ୍ପନ୍ନ? କି ଉମାଙ୍କ ପୁତ୍ର, କିମ୍ବା ବୈଶ୍ରବଣଙ୍କ ପୁତ୍ର? ଏହା ଦେଖି ମୋ ମନରେ ଏମିତି ଭାବ ଆସୁଛି।
ସଭାମତିକ୍ରମ୍ଯ ସ ଵାସଵୋପମୋ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ବହୁଭିଃ ସଭାଗତୈଃ। ସ ତତ୍ର ରାଜନମମିତ୍ରହାଽବ୍ରଵୀଦ୍ବୃହନ୍ନଲାହଂ ନରଦେଵ ନର୍ତକୀ ।। 8
ସେ ସଭାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ବହୁ ଲୋକ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିବା ସମୟରେ, ବସବଙ୍କ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍ ହୋଇ, ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ନରେଶ, ମୁଁ ବୃହନ୍ନଳା, ଏକ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା।'
ଵେଣୀଂ ପ୍ରକୁର୍ଯାଂ ରୁଚିରେ ଚ କୁଣ୍ଡଲେ ଗ୍ରଥେ ସ୍ରଜଃ ପ୍ରାଵରଣାନି ସଂହରେ। ସ୍ନାନଂ ଚରେଯଂ ଵିମୃଜେ ଚ ଦର୍ପଣଂ ଵିଶେଷକେଷ୍ଵେଵ ଚ କୌଶଲଂ ମମ ।। 9
ମୁଁ ଚୁଲି ବାନ୍ଧିପାରିବି, ସୁନ୍ଦର କୁଣ୍ଡଳ ପିନ୍ଧାଇପାରିବି, ମାଳା ଗଠିପାରିବି, ପୋଷାକ ଗଠନ କରିପାରିବି; ନହାଇପାରିବି, ଦର୍ପଣ ପୋଲିଶ କରିପାରିବି, ଶୃଙ୍ଗାର କଳାରେ ମୋର ବିଶେଷ ଦକ୍ଷତା ଅଛି।
କ୍ଲୀବେଷୁ ବାଲେଷୁ ଜନେଷୁ ନର୍ତନେ ଶିକ୍ଷାପ୍ରଦାନେଷୁ ଚ ଯୋଗ୍ଯତା ମମ। କରୋମି ଵେଣୀଷୁ ଚ ପୁଷ୍ପପୂରକଂ ନ ମେ ସ୍ତ୍ରିଯଃ କର୍ମଣି କୌଶଲାଧିକାଃ ।। 10
ନପୁଂସକ, ଶିଶୁ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନୃତ୍ୟ ଶିଖାଇବାରେ ମୁଁ ଦକ୍ଷ; ଚୁଲିରେ ଫୁଲ ଲଗାଇପାରିବି, ଜଣେ ମହିଳା କରିଥିବା କାମରେ ମୋତେ ଚାଲିପାରିବା ଅନ୍ୟ କେହି ନାହିଁ।
ଇତ୍ଯର୍ଜୁନସ୍ତଂ ନରଦେଵମୋଜସା ଵିଜ୍ଞାପ୍ଯ ତସ୍ଥୌ ଵିଧିନାଽଽତ୍ମନଃ କ୍ରିଯାମ୍। ତମବ୍ରଵୀତ୍ପ୍ରାଂଶୁମୁଦୀକ୍ଷ୍ଯ ଵିସ୍ମିତୋ ଵିରାଟରାଜୋପସୃତଂ ମହାଯଶାଃ ।। 11
ଏଭଳି ଭାବେ ଅର୍ଜୁନ ଶକ୍ତି ସହିତ ରାଜାଙ୍କୁ ନିଜ ଦକ୍ଷତା କହି, ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଉଭୟ ହାତ ମୁହଁରେ ଧରି ଦଢ଼ି ରହିଲେ। ବିରାଟ ରାଜା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ।
ନାର୍ହସ୍ତୁ ଵେଷୋଽଯମନୂର୍ଜିତସ୍ତେ ନାପୁଂସ୍ତ୍ଵମର୍ହଂ ନରଦେଵସିଂହ । ତଵୈଵ ଵେଷଃ ଶୁଭଵେଷଭୂଷଣୈର୍ଵିଭୂଷିତୋ ଭୂତପତେରିଵ ପ୍ରଭୋ ।। 12
ଏହି ପୋଷାକ ତୁମକୁ ମନା ହୁଏ, ଏହି ନପୁଂସକତା ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହଁ, ରାଜାସିଂହ; ତୁମର ଶୁଭ ପୋଷାକ ଓ ଭୂଷଣରେ ତୁମେ ଭୂତପତିଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
ଵିଭାତି ଭାନୋରିଵ ରଶ୍ମିମାଲିନୋ ଘନାଵରୁଦ୍ଧେ ଗଗନେ ଘନୈରିଵ। ଧନୁର୍ହି ମନ୍ଯେ ତଵ ଶୋଭଯେଦ୍ଭୁଜୌ ତଥାହି ପୀନାଵତିମାତ୍ରମାଯତୌ ।। 13
ତୁମେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ରଶ୍ମିରେ ଚମକୁଛ, ମେଘ ଆକାଶ ଢାକି ରହିଲେ ମଧ୍ୟ; ମୁଁ ଭାବୁଛି, ଧନୁଷ୍ୟ ତୁମ ବାହୁକୁ ଅଧିକ ଭଲ ମିଳିବ, କାରଣ ତୁମ ବାହୁ ମୋଟା ଓ ଲମ୍ବା।
ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ଚାପଂ ତ୍ଵନୁରୂପମାତ୍ମନୋ ରକ୍ଷସ୍ଵ ଦେଶଂ ପୁରମଦ୍ଯ ସୁସ୍ଥିରଃ। ପୁତ୍ରେଣ ତୁଲ୍ଯୋ ଭଵ ମେ ବୃହନ୍ନଲେ ଵୃଦ୍ଧୋସ୍ମି ଵିତ୍ତଂ ପ୍ରତିପାଦଯାମି ତେ ।। 14
ନିଜ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ଧନୁଷ୍ୟ ଧର, ଏହି ଦେଶ ଓ ନଗରକୁ ଦୃଢ଼ତାରେ ରକ୍ଷା କର; ବୃହନ୍ନଳା, ମୋ ପୁଅ ପରି ହେଉ, ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ, ତୁମକୁ ଧନ ଦେଇବି।
ତ୍ଵଂ ରକ୍ଷ ମେ ସର୍ଵମିଦଂ ପୁରଂ ପ୍ରଭୋ ନ ଷଣ୍ଡତାଂ କାଂଚନ ଲକ୍ଷଯାମି ତେ। ପ୍ରଶାଧି ମତ୍ସ୍ଯାଂସ୍ତରସା ଵିଵର୍ଧଯନ୍ଦଦାମି ରାଜ୍ଯଂ ତଵ ସତ୍ଯଵାଗହମ୍ ।। 15
ମୋ ସମସ୍ତ ନଗରକୁ ରକ୍ଷା କର, ପ୍ରଭୁ; ତୁମେ କୌଣସି ନପୁଂସକତା ଦେଖାଉନାହାଁ। ମତ୍ସ୍ୟ ଜନମାନେଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ବୃଦ୍ଧି କର, ମୁଁ ତୁମକୁ ରାଜ୍ୟ ଦେବି, ମୋ କଥା ସତ୍ୟ।
ତସ୍ଯାଗ୍ରତଃ ସ୍ଵାନି ଧନୂଂଷି ପାର୍ଥିଵୋ ବହୂନି ଦୀର୍ଘାଣି ଚ ଵର୍ଣଵନ୍ତି ଚ। ଦଦୌ ସ ସଜ୍ଯାନି ବଲାନ୍ଵିତାନି ଜିଜ୍ଞାସମାନଃ କିମଯଂ କରିଷ୍ଯତି ।। 16
ତାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ ରାଜା ବହୁତ ଭଲ, ଲମ୍ବା ଓ ରଙ୍ଗିନ ଧନୁଷ୍ୟ, ପୂର୍ବରୁ ତାଣା ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ରଖିଦେଲେ; ଦେଖିବାକୁ ଚାହିଲେ ଏହି ଲୋକ କଣ କରିବେ।
ତତୋଽର୍ଜୁନଃ କ୍ଲୀବତରଂ ଵଚୋଽବ୍ରଵୀନ୍ନ ମେ ଧନୁର୍ଧାରିତମୀଦୃଶଂ ଵିଭୋ। ନ ଚାପି ଦୃଷ୍ଟଂ ଧନୁରୀଦୃଶଂ କ୍ଵଚିନ୍ନ ମାଦୃଶାଃ ସନ୍ତି ଧନୁର୍ଧରା ଭୁଵି ।। 17
ତେବେ ଅର୍ଜୁନ ନରମ କଥାରେ କହିଲେ: 'ପ୍ରଭୁ, ଏପରି ଧନୁଷ୍ୟ ମୁଁ କେବେ ଧରିନାହିଁ, ଏପରି ଧନୁଷ୍ୟ ମୁଁ କେଉଁଠି ଦେଖିନାହିଁ; ମୋ ପରି ଧନୁର୍ଧର ଏ ପୃଥିବୀରେ ନାହାଁ।'
ନୃତ୍ଯାମ ଗାଯାମି ଚ ଵାଦଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରାନର୍ତନେ କୌଶଲନୈପୁଣଂ ମମ। ତଦୁତ୍ତରାଯାଃ ପରିଧତ୍ସ୍ଵ ନର୍ତନେ ଭଵାମି ଦେଵ୍ଯା ନରଦେଵ ନର୍ତକୀ ।। 18
ମୁଁ ନୃତ୍ୟ କରେ, ଗାଏ, ବାଦ୍ୟ ଚଳାଏ; ନୃତ୍ୟରେ ମୋର ଦକ୍ଷତା ଓ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅଛି। ତେଣୁ ଉତ୍ତରା ଉପର ପୋଷାକ ପିନ୍ଧୁନ୍ତୁ; ମୁଁ ରାଣୀଙ୍କ ନୃତ୍ୟାଙ୍ଗନା ହେବି, ରାଜା।
ଦଦାମି ତେ ତଂ ହି ଵରଂ ବୃହନ୍ନଲେ ସୁତାଂ ହି ମେ ନର୍ତଯ ଯାଶ୍ଚ ତାଦୃଶୀଃ । ତତୋ ଵିରାଟଃ ସ୍ଵଯମାହ୍ଵଯତ୍ସୁତାଂ ନରାଧିପସ୍ତାଂ ଚ ସୁମଧ୍ଯସୁନ୍ଦରୀମ୍ ।। 19
ମୁଁ ତୁମକୁ ଏହି ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି, ବୃହନ୍ନଳା: ମୋ ଝିଅକୁ ନୃତ୍ୟ ଶିଖାଅ, ଏମିତି ଅନ୍ୟ ଝିଅମାନେଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ। ତାପରେ ବିରାଟ ରାଜା ନିଜେ ଝିଅ, ସୁନ୍ଦର ଓ ସୁସଂଖ୍ୟାତି ଝିଅକୁ ଡାକିଲେ।
ଉଵାଚ ଚୈନାଂ ମୁଦିତେନ ଚେତସା ବୃହନ୍ନଲା ନାମ ସଖୀ ଭଵତ୍ଵିଯମ୍। ସୁଗାତ୍ରି ସଂପ୍ରୀତିସୁବଦ୍ଧସୌହୃଦା ତଵାଙ୍ଗନେ ପ୍ରାଣସମା ଚ ନିତ୍ଯଦା ।। 20
ସେ ଖୁସି ହୃଦୟରେ କହିଲେ, 'ଏହି ଜଣେ ଜଣାଣୀ ତୁମ ସଖୀ ବୃହନ୍ନଳା ନାମରେ ହେଉ। ସୁନ୍ଦର ଦେହ ଥିବା ଏହି ଜଣାଣୀ ତୁମ ସହ ବଡ଼ ଭଲପାଇବାରେ ବନ୍ଧା, ସଦା ତୁମ ପ୍ରାଣ ସମାନ ପ୍ରିୟ ଓ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ରହିବ।'
ପ୍ରକାମଭକ୍ଷ୍ଯାଭରଣାମ୍ବରା ଶୁଭା ଚରତ୍ଵିଯଂ ସର୍ଵଜନେଷ୍ଵଵାରିତା। ନ ଦୁଷ୍କୁଲାନାମିଯମାକୃତିର୍ଭଵେନ୍ନ ଵୃତ୍ତଭେଦୀ ଭଵତୀଦୃଶୋ ଜନଃ ।। 21
ଏହି ଜଣାଣୀ ପ୍ରଚୁର ଖାଦ୍ୟ, ଗହଣା ଓ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଶୋଭା ପାଉଛନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ନିର୍ବିଘ୍ନରେ ଚାଲିଫିରନ୍ତି। ଏପରି ଚରିତ୍ର କେବେ ମନ୍ଦ ବଂଶର ଲୋକଙ୍କର ହୁଏ ନାହିଁ, ତୁମ ପରି ଲୋକେ ଅସଭ୍ୟ କାମ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ରାଜା ଵିଵିଧୈଃ ସ୍ଵମନ୍ତ୍ରିଭିଃ ପରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚୈନଂ ପ୍ରମଦାଭିରାଶୁ ଵୈ। ଅପୁଂସ୍ତ୍ଵମପ୍ଯସ୍ଯ ନିଶମ୍ଯ ଚ ସ୍ଥିରଂ ତତଃ କୁମାରୀପୁରମୁତ୍ସସର୍ଜ ତମ୍ ।। 22
ରାଜା ତାଙ୍କର ବିଭିନ୍ନ ମନ୍ତ୍ରୀମାନେ ସହିତ ଆଲୋଚନା କରି, ମହିଳାମାନେ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ପରୀକ୍ଷା କରାଇ, ତାଙ୍କର ପୁରୁଷତ୍ୱ ନଥିବା ନିଶ୍ଚିତ ହେବା ପରେ, ସେଠାରେ ତାଙ୍କୁ ମହିଳାମହଳକୁ ଦେଇଦେଲେ।
ସ ଶିକ୍ଷଯାମାସ ଚ ଗୀତଵଦନଂ ସୁତାଂ ଵିରାଟସ୍ଯ ଧନଂଜଯଃ ପ୍ରଭୁଃ । ସଖୀଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ପରିଚାରିକାସ୍ତଥା ପ୍ରିଯଶ୍ଚ ତସ୍ଯାଃ ସ ବଭୂଵ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 23
ସେଠାରେ ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କର କନ୍ୟାକୁ ଗୀତ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିଖାଇଲେ; ସେ ତାଙ୍କ ସଖୀମାନେ ଓ ଦାସୀମାନେ ସହିତ ତାଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବନିଲେ, ସମସ୍ତଙ୍କ ସଖା ହେଲେ।
ତଥା ସ ତତ୍ରୈଵ ଧନଂଜଯୋଽଵସତ୍ପ୍ରିଯାଣି କୁର୍ଵନ୍ତ୍ସହ ତାଭିରାତ୍ମଵାନ୍। ତଥା ଗତଂ ତତ୍ର ନ ଜଝିରେ ଜନା ବହିଶ୍ଚରା ଵାଽପ୍ଯଥଵେତରେ ଜନାଃ ।। 24
ଏଭଳି ଧନଞ୍ଜୟ ସେଠାରେ ଆତ୍ମସଂଯମ ରଖି, ସେମାନଙ୍କ ସହ ମିଳି ଭଲ ଭଲ କାମ କରି ରହିଲେ; ଏପରି ହେବାରୁ କେହି ତାଙ୍କୁ ସନ୍ଦେହ କରିଲେ ନାହିଁ, ବାହାର ଲୋକ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କେହି ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ।
ଅଥାପରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ପାଣ୍ଡଵଃ ପ୍ରଭୁର୍ଵିରାଟରାଜେ ତୁରଗାନ୍ସମୀକ୍ଷତି। ତମାପତନ୍ତଂ ଦଦୃଶୁଃ ପୃଥଗ୍ଜନାଃ ପ୍ରମୁକ୍ତମଭ୍ରାଦିଵ ଚନ୍ଦ୍ରମଣ୍ଡଲମ୍ ।। 1
ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ପାଣ୍ଡବ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଦେଖାଗଲେ, ସେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ସେ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ମେଘ ଭିତରୁ ଚାଁଦ ମଣ୍ଡଳ ଦେଖାଯିବା ପରି ଦେଖିଲେ।
ସ ଵୈ ହଯାନୈକ୍ଷତ ତାନିତସ୍ତତଃ ସମୀକ୍ଷମାଣଂ ଚ ଦଦର୍ଶ ମତ୍ସ୍ଯରାଟ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଥୈନଂ ସ କୁରୂତ୍ତମଂ ତମଃ ପପ୍ରଚ୍ଛ ତାନ୍ସର୍ବସଭାସଦସ୍ତଦା ।। 2
ସେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଏଠି ସେଠି ଦେଖୁଥିଲେ, ଏଭଳି ଦେଖୁଥିବାବେଳେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଚିହ୍ନିଲେ; ସେ କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସମାବେଶ ରହିଥିବା ସମସ୍ତଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।
କୋ ଵା ଵିଜାନାତି ପୁରାଽସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ଯୋଽଯଂ ଯୁଵାଽଭ୍ଯେତି ହି ମାସିକାଂ ସଭାମ୍ ପ୍ରିଯୋ ହି ମେ ଦର୍ଶନତୋପି ସଂମତୋ ବ୍ରଵୀତୁ କଶ୍ଚିଦ୍ଯଦି ଦୃଷ୍ଟଵାନିମମ୍ ।। 3
'ଏହି ଯୁବକ କିଏ, ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ କିଏ ଚିହ୍ନେ? ସେ ଏହି ମାସିକ ସଭାକୁ ଆସୁଛନ୍ତି। ମୋତେ ଦେଖିବାକୁ ବହୁତ ଭଲ ଲାଗୁଛି; ଯଦି କେହି ତାଙ୍କୁ ପୂର୍ବେ ଦେଖିଛନ୍ତି, ତେବେ କହନ୍ତୁ।'
ଅଯଂ ହଯାନ୍ପଶ୍ଯତି ମାମକାନ୍ମୁହୁର୍ଧ୍ରୁଵଂ ହଯଜ୍ଞୋ ଭଵିତା ଵିଚକ୍ଷଣଃ। ପ୍ରଵେଶ୍ଯତାମେଷ ସମୀପମାଶୁ ଵୈ ଵିଭାତି ଵୀରୋ ହି ଯଥାଽମରସ୍ତଥା ।। 4
'ସେ ବାରମ୍ବାର ମୋ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖୁଛନ୍ତି; ନିଶ୍ଚୟ ଘୋଡ଼ାଯଜ୍ଞରେ ପାରଙ୍ଗତ। ତାଙ୍କୁ ତୁରନ୍ତ ନିକଟକୁ ଆଣ, କାରଣ ସେ ଏମିତି ଚମକୁଛନ୍ତି, ଯେପରି ଦେବତା ପରି ବୀର।'
ଵିତର୍କଯତ୍ଯେଵ ହି ମତ୍ସ୍ଯରାଜନି ତ୍ଵରନ୍କୁରୂଣାମୃଷଭଃ ସଭାମଗାତ୍। ତତଃ ପ୍ରଣମ୍ଯୋପନତଃ କୁରୂତ୍ତମୋ ଵିରାଟରାଜାନମୁଵାଚ ପାର୍ଥିଵମ୍ ।। 5
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, କୁରୁମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୁରନ୍ତ ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ; ପରେ, ଶିର ନମାଇ ଏଗିଯାଇ, ସେ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ତଵାଗତୋଽହଂ ପୁରମଦ୍ଯ ଭୂପତେ ଜିଜୀଵିଷୁର୍ଵେତନଭୋଜନାର୍ଥିକଃ। ତଵାଶ୍ଵବନ୍ଧଃ ସୁଭୃତୋ ଭଵାମ୍ଯହଂ କୁରୁଷ୍ଵ ମାମଶ୍ଵପତିଂ ଯଦୀଚ୍ଛସି ।। 6
'ହେ ରାଜା, ଆଜି ମୁଁ ତୁମ ସହରକୁ ଆସିଛି, ଜୀବନ, ଦରମା ଓ ଖାଦ୍ୟ ଲାଗି ଆଶା କରି। ମୋତେ ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେର ଦାୟିତ୍ୱ ଦିଅ, ଯଦି ଚାହଁ, ମୁଁ ଭଲ ଭାବେ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଦେଖିବି।'
ଦଦାନି ଯାନାନି ଧନାନି ଵେତନଂ ନ ଚାଶ୍ଵସୂତୋ ଭଵିତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି। କୁତୋସି କସ୍ଯାମି କଥଂ ତ୍ଵମାଗତୋ ବ୍ରଵୀହି ଶିଲ୍ପଂ ତଵ ଵିଦ୍ଯତେ ଚ ଯତ୍ ।। 7
'ମୁଁ ତୁମକୁ ଯାନବାହନ, ଧନ ଓ ଦରମା ଦେବି, କିନ୍ତୁ ଘୋଡ଼ାର ଦାସ ହେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ତୁମେ କେଉଁଠୁ ଆସିଛ, କାହାର, କିପରି ଏଠାକୁ ଆସିଲ, ଏବଂ କଣ କଳା ଜାଣ, ସେଥିରେ କହ।'
ପଞ୍ଚାନାଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଜ୍ଯେଷ୍ଠୋ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ତେନାହମଶ୍ଵେଷୁ ପୁରା ପ୍ରକୃତଃ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ ।। 8
'ପାଞ୍ଚ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ବଡ଼ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ରାଜାଙ୍କ ପାଖରେ ମୁଁ ପୂର୍ବେ ଘୋଡ଼ାମାନେର ଦେଖାଶୁଣା କରୁଥିଲି, ହେ ଶତ୍ରୁ ଦଳନ।'
ଅଶ୍ଵାନାଂ ପ୍ରକୃତିଂ ଵେଦ୍ମି ଵିନଯଂ ଚାପି ସର୍ଵଶଃ । ଦୁଷ୍ଟାନାଂ ପ୍ରତିପତ୍ତିଂ ଚ କୃତ୍ସ୍ନଂ ଚୈଵ ଚିକିତ୍ସିତମ୍ ।। 9
'ମୁଁ ଘୋଡ଼ାମାନେର ସ୍ୱଭାବ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରଶିକ୍ଷଣ ଜାଣେ; ଦୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ କିପରି ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିବା ଓ ସମସ୍ତ ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ଭଲଭାବେ ଜାଣେ।'
ନ କାତରଂ ସ୍ଯାନ୍ମମ ଵାଜିଵାହନଂ ନ ମେଽସ୍ତି ଦୁଷ୍ଟା ବଡଵା କୁତୋ ହଯଃ। ଜାନଂସ୍ତୁ ମାମାହ ସ ଚାପି ପାଣ୍ଡଵୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ଗ୍ରନ୍ଥିକମେଵ ନାମତଃ ।। 10
'ମୋ ଦେଖାଶୁଣାରେ କେହି ଘୋଡ଼ା କିମ୍ବା ମାଦି ଭୟଭିତ କିମ୍ବା ଦୁଷ୍ଟ ହୁଏ ନାହିଁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମୋତେ କେବଳ ଗ୍ରନ୍ଥିକ ନାମରେ ଚିହ୍ନନ୍ତି।'
ମାତଲିରିଵ ଦେଵପତେର୍ଦଶରଥନୃପତେଃ ସୁମତ୍ର ଇଵ ଯନ୍ତା। ସୁମହ ଇଵ ଜାମଦଗ୍ରେସ୍ତଥୈଵ ତଵ ଶିକ୍ଷଯାମ୍ଯଶ୍ଵାନ୍ ।। 11
'ଦେବତାମାନଙ୍କର ରଥଚାଳକ ମାତଳି ଯେପରି, ଦଶରଥ ରାଜାଙ୍କର ସୁମନ୍ତ୍ର ଯେପରି, ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ସୁମହା ଯେପରି, ସେପରି ମୁଁ ତୁମ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ଶିଖାଇବି।'