ତେନୈଵମୁକ୍ତେ ଵଚନେ ନରାଧିପଃ କୃତାଞ୍ଜଲିଃ ପ୍ରଵ୍ରଜିତଂ ଵିଲୋକ୍ଯ ଚ । ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଧୃଷ୍ଟମନାଃ ଶୁଭାକ୍ଷରଂ ମନୋନୁଗଂ ସର୍ଵସଭାଗତଂ ଵଚଃ ।। 44
ସେଇ ଉପଦେଶ ଶୁଣି, ରାଜା ହାତ ଜୋଡି ଏହି ସନ୍ନ୍ୟାସୀଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାପରେ ମନରେ ଆନନ୍ଦ ଭରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶୁଭ ଓ ମନପସନ୍ଦ କଥା କହିଲେ।
ଦଦାମି ତେ ହନ୍ତ ଵରଂ ଯଦୀପ୍ସିତଂ ପ୍ରଶାଧି ମତ୍ସ୍ଯାନ୍ଯଦି ମନ୍ଯତେ ଭଵାନ୍। ପ୍ରିଯା ହି ଧୂର୍ତା ମମ ଚାକ୍ଷକୋଵିଦାସ୍ତ୍ଵଂ ଚାପି ଦେଵୋ ମମ ରାଜ୍ଯମର୍ହସି ।। 45
ମୁଁ ତୁମକୁ ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ଅଛି, ସେଇ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଉଛି। ଯଦି ଚାହାଁ, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟ ଚଳାଉ। ମୋର ପ୍ରିୟ ଚତୁର ଦ୍ୟୁତ ଖେଳୁଆମାନେ ମୋତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ, ତୁମେ ମଧ୍ୟ ମୋର ରାଜ୍ୟ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ।
ସମାନଯାନାସନଵସ୍ତ୍ରଭୋଜନଂ ପ୍ରଭ୍ରୂତମାଲ୍ଯାଭରଣାନୁଲେପନମ୍। ସ ସାର୍ଵଭୌମୋପମ ସର୍ଵଦାଽର୍ହସି ପ୍ରିଯଂ ହି ମନ୍ଯେ ତଵ ନିତ୍ଯଦର୍ଶନମ୍ ।। 46
ତୁମ ପାଇଁ ବହୁତ ଆସନ, ବସ୍ତ୍ର, ଖାଦ୍ୟ, ମାଳା, ଗହଣା ଓ ଚନ୍ଦନ ଆଣାଯାଉ। ତୁମେ ସବୁବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମ୍ମାନ ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, କାରଣ ମୁଁ ତୁମର ନିତ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତିକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ ଭାବେ ମନେ କରେ।
ଯେ ତ୍ଵାଽଭିଧାଵେଯୁରନର୍ଥପୀଡିତା ଦ୍ଵିଜାତିମୁଖ୍ଯା ଯଦି ଵେତରେ ଜନାଃ। ସର୍ଵାଣି କାର୍ଯାଣ୍ଯହମର୍ଥିତସ୍ତ୍ଵଯା ତେଷାଂ କରିଷ୍ଯାମି ନ ମେଽତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। 47
ଯଦି କୌଣସି ବ୍ରାହ୍ମଣ ବା ଅନ୍ୟ କେହି ଦୁଃଖରେ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସନ୍ତି, ତେବେ ସେମାନେ ଯେଉଁ କାମ ଚାହିଁବେ, ତାହା ମୋତେ ଦେଖାଇଲେ, ମୁଁ ସେସବୁ କାମ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ କରିଦେବି—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ମମାନ୍ତିକେ ଯଶ୍ଚ ତଵାପ୍ରିଯଂ ଚରେତ୍ପ୍ରଵାସଯେ ତଂ ପରିଚିନ୍ତ୍ଯ ମାନଵମ୍ । ଯଚ୍ଚାପି କିଂଚିଦ୍ଵସୁ ଵିଦ୍ଯତେ ମମ ପ୍ରଭୁର୍ଭଵାଂସ୍ତସ୍ଯ ଵଶୀ ଵସେହ ଚ ।। 48
ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଯେଉଁ କେହି ତୁମକୁ ଅପ୍ରିୟ କାମ କରିବେ, ମୁଁ ଭଲଭାବେ ଭାବି ସେଉଁଠାରୁ ଦୂରେ ପଠାଇଦେବି। ଏଠାରେ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଧନ ମୋର ଅଛି, ତାହା ଉପରେ ତୁମେ ଅଧିକାରୀ—ଏଠାରେ ରୁହି ଇଚ୍ଛାମତେ ଶାସନ କର।
ଅତୋଽଭିଲାଷଃ ପରମୋ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ନ ମେ ଜିତଂ କିଂଚନ ଧାରଯେ ଧନମ୍। ନ ଭୋଜନଂ କିଂଚନ ସଂସ୍ପୃଶେଯଂ ହଵିଷ୍ଯଭୋଜୀ ନିଶି ଚ କ୍ଷିତୀଶଯଃ ।। 49
ଏଠାଠାରେ ମୋର ଆଉ କୌଣସି ବଡ଼ ଇଚ୍ଛା ନାହିଁ; ମୁଁ କୌଣସି ଜିତା ଧନ ଧାରଣ କରେନି। ମୁଁ ସାଧାରଣ ଖାଦ୍ୟକୁ ଛୁଁଅ ନାହିଁ, ମୁଁ ହବିଷ୍ୟ ଖାଇଁ, ରାତିରେ ଭୂମିରେ ଶୁଏ।
ଵ୍ରତୋପଦେଶାତ୍ସମଯୋ ହି ନୈଷ୍ଠିକୋ ନ କ୍ରୋଧିତଵ୍ଯଂ ନରଦେଵ କସ୍ଯଚିତ୍। ଏଵଂପ୍ରତିଜ୍ଞସ୍ଯ ମମେହ ଭୂପତେ ନିଵାସବୁଦ୍ଧିର୍ଭଵିତା ତୁ ନାନ୍ଯଥା ।। 50
ବ୍ରତ ଓ ଉପଦେଶ ଦ୍ୱାରା ମୋର ନିଶ୍ଚୟ ଦୃଢ଼: ମୁଁ କାହାପାଇଁ କ୍ରୋଧ କରିବି ନାହିଁ, ରାଜନ। ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇ, ମୋର ଏଠାରେ ରହିବାକୁ ମନ ହେଉଛି—ଏଠାରେ ଆଉ କୌଣସି ଉପାୟ ନାହିଁ।
ଏଵଂ ଵରଂ ମାତ୍ସ୍ଯ ଵୃଣେ ପ୍ରଦାପିତଂ କୃତି ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵରେଣ ତେଽନଘ ।। 51
ଏଭଳି, ମତ୍ସ୍ୟ, ତୁମେ ଯେଉଁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲ, ମୁଁ ସେଠାକୁ ଗ୍ରହଣ କରୁଛି; ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବି, ନିର୍ମଳ ମନେ।
ଏଵଂ ତୁ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଥମଃ ସମାଗମୋ ବଭୂଵ ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଚ। ଵିରାଟରାଜସ୍ଯ ହି ତେନ ସଙ୍ଗମୋ ବଭୂଵ ଵିଷ୍ଣୋରିଵ ଵଜ୍ରପାଣିନା ।। 52
ଏଭଳି ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଓ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ପ୍ରଥମ ସାକ୍ଷାତ୍କାର ହେଲା; ବିରାଟ ରାଜା ଓ ତାଙ୍କ ସହ ଏହି ମିଳନ ବିଷ୍ଣୁ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କ ମିଳନ ପରି ହେଲା।
ତମାସନସ୍ଥଂ ପ୍ରିଯରୂପଦର୍ଶନଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ନ ତତର୍ପ ଭୂମିପଃ। ସଭାଂ ଚ ତାଂ ପ୍ରଜ୍ଵଲଯନ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ଶ୍ରିଯା ଯଥା ଶକ୍ରଇଵ ତ୍ରିଵିଷ୍ଟପମ୍ ।। 53
ସେଠି ବସିଥିବା, ମନୋହର ଦେହ ଦେଖି, ରାଜା ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ତୃପ୍ତ ହେଲେ ନାହିଁ; ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ତେଜରେ ଶୋଭିତ ହୋଇ, ସେଇ ସଭାକୁ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ପରି ଆଲୋକିତ କଲେ।
ଏଵଂ ସ ଲବ୍ଧ୍ଵା ନୃପତିଃ ସମାଗମଂ ଵିରାଟରାଜେନ ନରର୍ଷଭସ୍ତଦା। ଉଵାସ ଵୀରଃ ପରମାର୍ଚିତଃ ସୁଖୀ ନ ଚାସ୍ଯ କଶ୍ଚିଚ୍ଚରିତଂ ବୁବୋଧ ତତ୍ ।। 54
ଏଭଳି ରାଜାଙ୍କ ସାଙ୍ଗ ମିଳି, ସେ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠ ବିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ସହ ବଡ଼ ସମ୍ମାନ ପାଇ ଆନନ୍ଦରେ ରହିଲେ, ତାଙ୍କର ଆସଲ ପରିଚୟ କେହି ବୁଝିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ଅଥାପରସ୍ଯାଂ ଦିଶି ଭୀମଦର୍ଶନୋ ଵୃକୋଦରୋଽଦୃଶ୍ଯତ ସିଂହଵିକ୍ରମଃ। ଅସିପ୍ରଵେକେ ପ୍ରତିମୁଚ୍ଯ ଶାଣିତେ ଖଜାଂ ଚ ଦର୍ଵୀ ଚ କରେଣ ଧାରଯନ୍ ।। 1
ଏହି ସମୟରେ, ଅନ୍ୟ ଦିଗରେ, ଭୀମ—ଘୃଣ୍ଡା ପେଟ ଓ ସିଂହ ପରି ଚାଲିବା—ତୀକ୍ଷ୍ଣ ତଳୱାର କମରରେ ଲଗାଇ, ହାତରେ ଦାଲି ଧରି ଦେଖାଗଲେ।
ତ୍ଵଚଂ ଚ ଗୋଚର୍ମମଯୀଂ ସୁମର୍ଦିତାଂ ସମୁକ୍ଷିତାଂ ପାନକରାଗଷାଡଵୈଃ । କିଲାସମାଲମ୍ବ୍ଯ କରେଣ ଚାଯସଂ ସଶୃଙ୍ଗିବେରାର୍ଦ୍ରକଭୂସ୍ତୃଣାଙ୍କୁରମ୍ ।। 2
ସେ ଭଲ ଭାବେ ମସିଆଯାଇଥିବା ଗଁଏ ଚର୍ମ, ମଦର ଅବଶିଷ୍ଟରେ ରଙ୍ଗାଯାଇଥିବା, ଏବଂ ହାତରେ ଲୋହାର ଦଣ୍ଡ, ଆଦା, ତର ଘାସ ଓ ଅଙ୍କୁର ଧରିଥିଲେ।
ଗମ୍ଭୀରରୂପଃ ପରମେଣ ତେଜସା ରଵିର୍ଯଥା ଲୋକମିମଂ ପ୍ରକାଶଯନ୍। ସ କୃଷ୍ଣଵାସା ଗିରିରାଜସାରଵାନ୍ ସ ମତ୍ସ୍ଯରାଜଂ ସମୁପେତ୍ଯ ତସ୍ଥିଵାନ୍ ।। 3
ଗଭୀର ରୂପ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତେଜରେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଏହି ଜଗତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, କଳା ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି, ପାହାଡ଼ ପରି ଭୁଜା ଥିଲା, ସେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
ସଭାଗତୋ ଵାରଣଯୂଥପୋପମସ୍ତମିସ୍ରହା ରାତ୍ରିମିଵାଵଭାସଯନ୍। ସହସ୍ରନେତ୍ରାଵରଜାନ୍ତକୋପମସ୍ତ୍ରିଲୋକପାଲାଧିପତିର୍ଯଥା ହରିଃ ।। 4
ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ହାତୀ ଦଳପତି ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ, ଅନ୍ଧକାର ରାତିକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଭାଇ ବା ତିନି ଲୋକର ରକ୍ଷକ ହରିଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲେ।
ତମାଵ୍ରଜନ୍ତଂ ଗଜଯୂଥପୋପମଂ ନିରୀକ୍ଷମାଣୋ ନଵସୂର୍ଯଵର୍ଚସମ୍। ଭଯାତ୍ସମୁଦ୍ଵିଗ୍ନଵିପଣ୍ଣଚେତନୋ ଦିଶଶ୍ଚ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଚାସକୃତ୍ ।। 5
ସେ ହାତୀ ଦଳପତି ପରି ଆସୁଥିବା, ନୂତନ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ତେଜସ୍ୱୀ ଭୀମଙ୍କୁ ଦେଖି, ରାଜା ଭୟରେ ଅସ୍ଥିର ମନେ, ବାରମ୍ବାର ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଚାହିଲେ।
ତମେକଵସ୍ତ୍ରଂ ପରସୈନ୍ଯଵାରଣଂ ସଭାଽଵିଦୂରାନ୍ନୃପତିର୍ନୃପାତ୍ମଜମ୍। ସମୀକ୍ଷ୍ଯ ଵୈକ୍ଲବ୍ଯମୁପେଯିଵାଞ୍ଶନୈର୍ଜନାଶ୍ଚ ଭୀତାଃ ପରିସର୍ପିରେ ଭୃଶମ୍ ।। 6
ସେ ଏକବସ୍ତ୍ରୀୟ, ଶତ୍ରୁ ଦମନ କରୁଥିବା ରାଜପୁତ୍ରଙ୍କୁ ସଭା ନିକଟରେ ଦେଖି, ରାଜା ଚିନ୍ତାଗ୍ରସ୍ତ ହେଲେ, ଲୋକମାନେ ଭୟରେ ବଡ଼ ଭାବରେ ଚାଲିଯିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମାତ୍ସ୍ଯପତିଃ ସଭାଗତାନ୍ ଭୃଶାତୁରୋଷ୍ଣଂ ପରିନିଶ୍ଵସନ୍ନିଵ । କୋଽଯଂ ଯୁଵା ଵାରଣରାଜସନ୍ନିଭଃ ସଭାମଭିପ୍ରୈତି ହି ମାମିକାମିମାମ୍ ।। 7
ତେବେ ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଅତି ଚିନ୍ତିତ ଓ ଗଭୀର ଶ୍ୱାସ ନେଇ, ସଭାସ୍ଥ ଲୋକମାନୋ କହିଲେ: 'ଏହି ଯୁବକ କିଏ, ହାତୀ ରାଜା ପରି ଦେଖାଯାଉଛି, ଏମିତି ମୋର ସଭାକୁ କାହିଁକି ଆସୁଛି?'
କୋ ଵା ଵିଜାନାତି ପୁରାଽସ୍ଯ ଦର୍ଶନଂ ମୃଗେନ୍ଦ୍ରଶାର୍ଦୂଲଗତିଂ ହି ମାମକଃ। ଵ୍ଯୂଢାନ୍ତରାଂସୋ ମୃଗରାଡିଵୋତ୍କଟୋ ଯ ଏଷ ଦିଵ୍ଯଃ ପୁରୁଷଃ ପ୍ରକାଶତେ ।। 8
କେଉଁଠି, କେତେବେଳେ ଏହି ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଆଗରୁ କେହି ଦେଖିଥିଲେ କି? ସିଂହ ବା ବାଘର ଚାଳ ଭଳି ଚଲୁଥିବା ଏହି ମୋର ଲୋକ, ତାଙ୍କର ଚଉଡ଼ ଶୋଉଲ୍ ମୃଗରାଜ ପରି ଦେଖାଯାଉଛି। ଏହି ଦିବ୍ୟ ପୁରୁଷ ଆମ ସମ୍ମୁଖରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହୋଇ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ରାଜଶ୍ରିଯା ହ୍ଯେଷ ଵିଭାତି ରାଜଵଦ୍ଵିରୋଚତେ ରୁକ୍ମଗିରିପ୍ରଭୋପମଃ। ନାକ୍ଷତ୍ରିଯୋ ନୂନମଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି ସହସ୍ରନେତ୍ରପ୍ରତିମସ୍ତଥା ହ୍ଯସୌ ।। 9
ସେ ରାଜସିକ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳତାରେ ଚମକୁଛନ୍ତି, ରାଜାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି, ତାଙ୍କର ତେଜ ହେଉଛି ସୁନା ପାହାଡ଼ ପରି। ନିଶ୍ଚୟ, ସେ କେବଳ ଏକ ସାଧାରଣ ମଣିଷ ନୁହେଁ—ସେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତାଙ୍କ ପରି ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ରୂପେଣ ଯଶ୍ଚାପ୍ରତିମୋ ହ୍ଯଯଂ ମହାନ୍ମହୀମିମାଂ ଶତ୍ରଃ ଇଵାଭିପାଲଯେତ୍। ନାଭୂମିପୋଽଯଂ ହି ରତିର୍ମମେତି ଚ ଚ୍ଯୁତଃ ସମୃଦ୍ଧ୍ଯା ନଭସୀଵ ନାହୁଷଃ ।। 10
ଏହି ମହାନ ପୁରୁଷ, ଯାହାଙ୍କ ରୂପରେ କେହି ସମାନ ନାହିଁ, ସେ ପୃଥିବୀକୁ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ପରି ରକ୍ଷା କରିପାରିବେ। ସେ ରାଜା ନୁହେଁ, ମୋତେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ଆନନ୍ଦ ମିଳୁନାହିଁ—ସେ ଏପରି ଭାବେ ଶ୍ରୀହୀନ ହୋଇଛନ୍ତି, ଯେପରି ନଭରୁ ନାହୁଷ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ଵିତର୍କମାଣସ୍ଯ ଚ ତସ୍ଯ ପାଣ୍ଡଵଃ ସଭାମତିକ୍ରମ୍ଯ ଵୃକୋଦରୋଽବ୍ରଵୀତ୍। ଜଯେତି ରାଜାନମଭିପ୍ରମୋଦଯନ୍ସୁଖେନ ସଭ୍ଯଂ ଚ ସଭାଗତଂ ଜନମ୍ ।। 11
ରାଜା ଏପରି ଭାବିଥିବା ବେଳେ, ବୃକୋଦର ସଭାକୁ ପ୍ରବେଶ କରି, ଆନନ୍ଦରେ 'ଜୟ' ବୋଲି ରାଜାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୁଦ୍ଧ କଲେ, ଏହା ଦେଖି ରାଜା ଓ ସଭାସଦସ୍ୟମାନେ ସମସ୍ତେ ଖୁସି ହେଲେ।
ତତୋ ନୃପଂ ଵାକ୍ଯମୁଵାଚ ପାଣ୍ଡଵୋ ଯଥାଽନୁପୂର୍ଵ୍ଯାତ୍କୃପଯାନ୍ଵିତୋତ୍ତରମ୍। ତ୍ଵାଂ ଜୀଵିତୁଂ ଶତ୍ରୁହନ୍ନାଗତୋଽହଂ ତ୍ଵମେଵ ଲୋକେ ପରମୋ ହି ସଂଶ୍ରଯଃ ।। 12
ତାପରେ ପାଣ୍ଡବ ରାଜାଙ୍କୁ ଦୟାଭାବରେ ଶ୍ରେଣୀବଦ୍ଧ ଭାବରେ କହିଲେ: 'ଶତ୍ରୁ ଘାତକ, ତୁମେ ଜୀବନ୍ତ ରୁହିବେ ବୋଲି ମୁଁ ଆସିଛି; ଏହି ସଂସାରରେ ତୁମେ ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ।'
ନରେନ୍ଦ୍ର ଶୂଦ୍ରୋସ୍ମି ଚତୁର୍ଥଵର୍ଣଭାଗ୍ଗୁରୂପଦେଶାତ୍ପରିଚାରକର୍ମକୃତ୍। ଜାନାମି ସୂପାଂଶ୍ଚ ରସାଂଶ୍ଚ ସଂସ୍କୃତାନ୍ମାଂସାନ୍ଯପୂପାଂଶ୍ଚ ପଚାମି ଶୋଭନାନ୍ । ରାଗପ୍ରକାରାଶ୍ଚ ବହୂନ୍ଫଲାଶ୍ରଯାନ୍ମହାନସେ ମେ ନ ସମୋସ୍ତି ସୂପକୃତ୍ ।। 13
ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣର ଏକ ଶୂଦ୍ର, ଗୁରୁମାନେ ଯେପରି ଶିଖାଇଛନ୍ତି, ସେପରି ସେବା କାମ କରେ। ମୁଁ ଭଲ ଭାବରେ ତରକାରି, ରସା, ମାଂସ, ଓ ମିଠା ପିଠା ପକାଇପାରେ, ଏବଂ ଅନେକ ପ୍ରକାର ଫଳ ଦ୍ୱାରା ତିଆରି ଖାଦ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଜାଣେ। ରାଜାଙ୍କ ରସୋଇଘରରେ ମୋ ଠାରୁ ଭଲ ରାନ୍ଧୁନି କେହି ନାହାନ୍ତି।
ତମବ୍ରଵୀନ୍ମତ୍ସ୍ଯପତିଃ ପ୍ରହୃଷ୍ଟଵତ୍ପ୍ରିଯଂ ପ୍ରଗଲ୍ଭଂ ମଧୁରଂ ଵିନୀତଵତ୍। ନ ଶୂଦ୍ରତାଂ କାଂଚନ ଲକ୍ଷଯାମି ତେ କୁବେରଚନ୍ଦ୍ରେନ୍ଦ୍ରଦିଵାକରପ୍ରଭ ।। 14
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଖୁସି ହୋଇ, ମିଷ୍ଟି, ନିମ୍ନତା ଭରା ଓ ସାହସିକ କଥାରେ କହିଲେ: 'ତୁମେ ଶୂଦ୍ର ତ ମୁଁ କେଉଁଠି ଦେଖୁନାହିଁ, ତୁମ ତେଜ କୁବେର, ଚନ୍ଦ୍ର, ଇନ୍ଦ୍ର, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ପରି ଚମକୁଛି।'
ହୁତାଶନାଶୀଵିଷତୁଲ୍ଯତେଜସୋ ନ କର୍ମ ତେ ଯୋଗ୍ଯମିଦଂ ମହାନସେ । ନ ସୂପକାରୋ ଭଵିତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ସୁପର୍ଣଗନ୍ଧର୍ଵମହୋରଗୋପମ ।। 15
ତୁମ ତେଜ ଅଗ୍ନି ବା ବିଷଧର ସାପ ପରି। ରସୋଇଘରର କାମ ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ। ତୁମେ ଗରୁଡ଼, ଗନ୍ଧର୍ବ ବା ମହାନାଗ ପରି, ଏପରି କାମ ତୁମେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅନୀକକର୍ଣାଗ୍ରଧରୋ ଧ୍ଵଜୀ ରଥୀ ଭଵାଦ୍ଯ ମେ ଵାରଣଵାହିନୀପତିଃ। ନ ନୀଚକର୍ମା ଭଵିତୁଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ପ୍ରଶାସିତୁଂ ଭୂମିମିମାଂ ତ୍ଵମର୍ହସି ।। 16
ଆଜି ତୁମେ ମୋ ଦଳପତି, ଶସ୍ତ୍ର ଧାରଣ କର, ଧ୍ୱଜ ଓ ରଥ ସହିତ, ମୋ ହାତୀ ବାହିନୀର ନେତୃତ୍ୱ କର। ତୁମେ ନିମ୍ନ କାମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ ନୁହେଁ—ଏହି ପୃଥିବୀ ଶାସନ କରିବାକୁ ତୁମେ ଯୋଗ୍ୟ।
ଚତୁର୍ଥଵର୍ଣୋସ୍ମ୍ଯହମୁଗ୍ରଶାସନ ନ ଵୈ ଵୃଣେ ତ୍ଵାମହମୀଦୃଶଂ ପଦମ୍। ଜାତ୍ଯାଽସ୍ମି ଶୂଦ୍ରୋ ବଲଲେତି ନାମ୍ନା ଜିଜୀଵିଷୁସ୍ତ୍ଵଦ୍ଵିଷଯଂ ସମାଗତଃ ।। 17
ହେ ଉଗ୍ର ଶାସକ, ମୁଁ ଚତୁର୍ଥ ବର୍ଣ୍ଣର ଲୋକ, ଏପରି ପଦବୀ ମୁଁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ଜନ୍ମରୁ ମୁଁ ଶୂଦ୍ର, ନାମ ବଲ୍ଲଭ, ଏବଂ ମୁଁ ତୁମ ଦେଶକୁ କେବଳ ବଞ୍ଚିବା ପାଇଁ ଆସିଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାସ୍ମି ମହାନସେ ପୁରା ବଭୂଵ ସର୍ଵପ୍ରଭୁରନ୍ନପାନଦଃ। ଅଥାପି ମାମୁତ୍ସୃଜସେ ମହୀପତେ ଵ୍ରଜାମ୍ଯହଂ ଯାଵଦିତୋ ଯଥାଗତମ୍ ।। 18
ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଘରରେ ରାନ୍ଧୁନି ମୁଖ୍ୟ ଥିଲି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଖାଦ୍ୟ ଓ ପାନୀୟ ଦେଉଥିଲି। ଯଦି ରାଜା, ତୁମେ ମୋତେ ଅସ୍ୱୀକାର କର, ତେବେ ମୁଁ ଯେପରି ଆସିଥିଲି, ସେପରି ଚଲିଯିବି।
ତ୍ଵମନ୍ନସଂସ୍କାରଵିଧୌ ପ୍ରଶାଧି ମାଂ ଭଵାମି ତେଽହଂ ନରଦେଵ ସୂପକୃତ୍ । ବଲେନ ତୁଲ୍ଯଶ୍ଚ ନ ଵିଦ୍ଯତେ ମଯା ନିଯୁଦ୍ଧଶୀଲୋସ୍ମି ସଦା ହି ପାର୍ଥିଵ ।। 19
ମୋତେ ଖାଦ୍ୟ ପ୍ରସ୍ତୁତିରେ ଆଦେଶ ଦିଅ, ହେ ରାଜା, ମୁଁ ତୁମ ରାନ୍ଧୁନି ହେବି। ଶକ୍ତିରେ ମୋ ସମାନ କେହି ନାହିଁ, ଏବଂ ମୁଁ ସଦା ମଲ୍ଲଯୁଦ୍ଧରେ ପାରଙ୍ଗତ।