ଅଥାବ୍ରଵୀଦ୍ଧର୍ମରାଜଃ ସହଦେଵଂ ପରନ୍ତପଃ। ଆରୁହ୍ଯେମାଂ ଶମୀଂ ଵୀର ନିଧତ୍ସ୍ଵେହାଯୁଧାନି ନଃ ।। 38
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ, ଶତ୍ରୁଦଳନ, ସହଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ହେ ବୀର, ଏହି ଶମୀ ଗଛରେ ଚଢ଼ି ଆମ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଏଠାରେ ଲୁଚାଇ ଦେ।'
ଇଦଂ ଗୋମୃଗମଭ୍ଯାଶେ ଗତସତ୍ଵମଚେତନମ୍ । ଏତଦୁତ୍କୃତ୍ଯ ଵୈ ଵୀର ଧନୂଂପି ପରିଵେଷ୍ଟଯ ।। 39
ଏହି ଗୋଖଟି ନିକଟରେ ଏକ ନିର୍ଜୀବ ମୃତଦେହ ପଡ଼ିଛି; ଏହାକୁ କାଟି, ହେ ବୀର, ଆମ ଧନୁଷ୍ୟଗୁଡ଼ିକୁ ଏହା ଭିତରେ ମୁଡ଼ି ରଖ।
ଏଵମୁକ୍ତୋ ମହାବାହୁଃ ସହଦେଵୋ ଯଥୋକ୍ତଵତ୍ । ଶମୀମାରୁହ୍ଯ ତ୍ଵରିତୋ ଧନୂଂପି ପରିଵେଷ୍ଟଯତ୍ ।। 40
ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ସହଦେବ ଯେପରି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି କଲେ; ସେ ତୁରନ୍ତ ଶମୀ ଗଛକୁ ଚଡ଼ି, ଧନୁଷକୁ ସେହି ଗଛରେ ଭଲଭାବେ ଲୁଚାଇ ରଖିଲେ।
ଶୀତଵାତାତପଭଯାଦ୍ଵର୍ପତ୍ରାଣାଯ ଦୁର୍ଜଯଃ। ତାନି ଵୀରୋ ଯଥା ଜାନନ୍ନିରାଵାଧାନି ସର୍ଵଶଃ । ପୁନଃ ପୁନଃ ସୁସଂଵେଷ୍ଟ୍ଯ କୃତ୍ଵା ସୁକୃତମାଵରମ୍ ।। 41
ତାଳ, ପବନ, ଧୂପ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ବିପଦରୁ ରକ୍ଷା ପାଇଁ, ଅଜୟ ନାୟକ ସହଦେବ ଯେପରି ଭଲଭାବେ ଲୁଚାଇବାକୁ ଜାଣିଥିଲେ, ସେ ଧନୁଷକୁ ପୁଣିପୁଣି ଭଲଭାବେ ପୋତିଲେ ଏବଂ ଏକ ଦୃଢ଼ ଆବରଣ ତିଆରି କଲେ।
ଯତ୍ର ଚାପଶ୍ଯତ ସ ଵୈ ତିରୋଵର୍ପାଣି ଵର୍ପତି। ତତ୍ର ତାନି ଦୃଢୈଃ ପାଶୈଃ ସୁଗାଢଂ ପର୍ଯଵନ୍ଧତ ।। 42
ଯେଉଁଠାରେ ଧନୁଷ ଦେଖାଯାଉଥିଲା, ସେଠାରେ ସେ ମଜବୁତ ଦୃଢ଼ ଦୂର୍ବଳି ଦ୍ୱାରା ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଲେ, ଯାହାଫଳରେ ଧନୁଷ ସଠିକ୍ ଭାବେ ଲୁଚିଗଲା।
ତତଃ ପରମଦୂରସ୍ଥମୁଞ୍ଛଵୃତ୍ତିକଲେଵରମ୍। ପ୍ରାଯୋପଵେଶନାଚ୍ଛୁଷ୍କଂ ସ୍ନାଯୁଚର୍ମାସ୍ଥିସଂଯୁତମ୍ ।। 43
ତାପରେ, ବହୁତ ଦୂରରୁ ଏକ ଉଠା ହାତପା ଥିବା, ଉପବାସରେ ଶୁଷ୍କ ହୋଇଯାଇଥିବା, ମାଂସ, ଚର୍ମ ଓ ହାଡ଼ ଯୋଗୁଁ ଗଠିତ ଏକ ମୃତଦେହ ଆଣିଲେ।
ତଚ୍ଚାନୀଯ ଧନୁର୍ମଧ୍ଯେ ନିବବନ୍ଧୁ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଉପାଯକୁଶଲାଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରଣଦନ୍ତଃ ସମବ୍ରୁଵନ୍ ।। 44
ସେହି ମୃତଦେହକୁ ଆଣି, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଧନୁଷର ମଧ୍ୟରେ ବାନ୍ଧିଲେ; ସମସ୍ତେ ଚତୁର୍ ଓ ଚତୁର୍ୟୁକ୍ତ ଥିଲେ, ଏବଂ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ କଥାହେବା ସହିତ ଏହି କାମ କଲେ।
ଅସ୍ଯ ବଦ୍ଧସ୍ଯ ଦୌର୍ଗନ୍ଧ୍ଯାନ୍ମନୁଷ୍ଯା ଵନଚାରିଣଃ। ଦୂରାତ୍ପରିହରିଷ୍ଯନ୍ତି ସଶଵେଯଂ ଶମୀ ଇତି ।। 45
ଏହି ମୃତଦେହର ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ଦେଖି, ମଣିଷ ଓ ଜଙ୍ଗଲରେ ରହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଦୂରରୁ ଏହି ଶମୀ ଗଛକୁ ଏଡ଼ିଯିବେ, କାରଣ ଏଠାରେ ମୃତଦେହ ରହିଛି।
ଅଥାବ୍ରଵୀନ୍ମହାରାଜୋ ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ରଞ୍ଜୁଭିଃ ସୁକୃତଂ ପ୍ରାଜ୍ଞ ଵିନିର୍ଵଧ୍ନୀହି ପାଣ୍ଡଵ ।। 46
ତାପରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ଜ୍ଞାନୀ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ, 'ହେ ପାଣ୍ଡବ, ସିଧା ଏବଂ ଭଲ ଗଠିତ ଗଠନରେ ଏହିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧ।'
ଯାନି ଚାତ୍ର ଵିଶାଲାନି ରୂଢମୂଲାନି ମନ୍ଯସେ। ତେପାମୁପରି ବଧ୍ନୀହି ଇଦଂ ଵିପ୍ରକଲଵରମ୍ ।। 47
ଏଠାରେ ଯେଉଁ ଶାଖା ତୁମେ ଚଉଡ଼ା ଏବଂ ଗଭୀର ମୂଳ ଥିବା ଭାବିବ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଉପରେ ବାନ୍ଧ; ଏହିପରି ଲୁଚାଇବା ସର୍ବୋତ୍ତମ ହେବ।
ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ସହଦେଵସ୍ତୁ ପର୍ଯବଧ୍ନତ ତଚ୍ଛଵମ୍ ।। 48
ଏହି କଥା ଶୁଣି, ସହଦେବ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଅନୁଯାୟୀ ମୃତଦେହକୁ ବାନ୍ଧିଲେ।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ ଶୁଚିର୍ଭୂତ୍ଵା ମନସାଽଭିପ୍ରଣମ୍ଯ ଚ। ବ୍ରହ୍ମାଣାମିନ୍ଦ୍ରଂ ଵରଦଂ କୁବେରଂ ଵରୁଣାନିଲୌ ।। 49
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଶୁଦ୍ଧ ମନରେ, ବ୍ରହ୍ମା, ଦାନଦାତା ଇନ୍ଦ୍ର, କୁବେର, ବରୁଣ ଓ ପବନ ଦେବତାଙ୍କୁ ଅନ୍ତର୍ମନରେ ନମସ୍କାର କଲେ।
ରୁଦ୍ରଂ ଯମଂ ଚ ଵିଷ୍ଣୁଂ ଚ ସୋମାର୍କୌ ଧର୍ମମେଵ ଚ । ପୃଥିଵୀମନ୍ତରିକ୍ଷଂ ଚ ଦିଶଶ୍ଚୋପଦିଶସ୍ତଥା । ଵସୂଶ୍ଚଂ ମରୁତଶ୍ଚୈଵ ଜ୍ଵଲନଂ ଚାତିତେଜସମ୍ ।। 50
ସେ ରୁଦ୍ର, ଯମ, ବିଷ୍ଣୁ, ସୋମ, ସୂର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ପୃଥିବୀ, ଆକାଶ, ଦିଗ୍ ଓ ଉପଦିଗ୍, ବସୁ, ମରୁତ ଏବଂ ତୀବ୍ର ତାପ ଥିବା ଅଗ୍ନିକୁ ନମସ୍କାର କଲେ।
ଦିଵାଚରା ରାତ୍ରିଚରାଣି ଵାଽପି ଯାନୀହ ଭୂତାନ୍ଯନୁକୀର୍ତିତାନି । ତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଚ ସୁଵ୍ରତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଣମ୍ଯ ତେପାଂ ଶରଣଂ ଗତୋଽହମ୍ ।। 51
ଦିନରେ ଓ ରାତିରେ ଚଳାଉଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଓ ଏଠାରେ ଉଲ୍ଲେଖ ହୋଇନଥିବା ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ଶୁଭ୍ରଚରିତ୍ର ଥିବା ଲୋକମାନେ ପ୍ରତି ଶିର ନମାଇ, 'ମୁଁ ତୁମମାନେଙ୍କୁ ଶରଣ ନେଲି' ବୋଲି କହିଲେ।
ସର୍ଵାଯୁଧାନୀହ ମହାବଲାନି ନ୍ଯାସଂ ମହାଦେଵସମୀପତୋ ଵୈ। ନ୍ଯସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵାଯୁସମୀପତଶ୍ଚ ଵନସ୍ପତୀନାଂ ଚ ସପର୍ଵତାନାମ୍ ।। 52
ଏଠାରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ମହାଦେବ, ପବନ ଓ ଗଛ-ପାହାଡ଼ମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖି ଦେଉଛି।
ଏଷ ନ୍ଯାସୋ ମଯା ଦତ୍ତଃ ସୋମମୂର୍ଯାନିଲାନ୍ତିକେ। ମମ ପାର୍ଥସ୍ଯ ଵା ଦେଯଂ ପୂର୍ଣେ ଵର୍ଷେ ତ୍ରଯୋଦଶେ ।। 53
ଏହି ନିକ୍ଷେପ ମୁଁ ସୋମ, ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ପବନଙ୍କ ନିକଟରେ ରଖିଛି; ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଏହା ମୋତେ କିମ୍ବା ପାର୍ଥକୁ ଦିଆଯିବ।
ନେଦଂ ଭୀମେ ପ୍ରଦାତଵ୍ଯମଯଂ କ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଵୃକୋଦରଃ। ଆମର୍ଷାନ୍ନିତ୍ଯସଂକ୍ରୁଦ୍ଧୋ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସୁତାନ୍ପ୍ରତି। ଅପୂର୍ଣକାଲେ ପ୍ରହରେତ୍କ୍ରୋଧସଂଜାତମତ୍ସରଃ ।। 54
ଏହା ଭୀମଙ୍କୁ ଦେବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, କାରଣ ବୃକୋଦର କ୍ରୁଧ୍ଧ; ସେ ସଦା ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ପ୍ରତି ରାଗୀ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟାପରାୟଣ, ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବା ପୂର୍ବରୁ କ୍ରୋଧରେ ତାଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କରିପାରେ।
ପୁନଃ ପ୍ରଵେଶୋ ନଃ ସ୍ଯାତ୍ତୁ ଵନଵାସାଯ ସର୍ଵଦା । ସମଯେ ପରିପୂର୍ଣେ ତୁ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରାନ୍ନିହନ୍ମହେ ।। 55
ଆମେ ପୁଣି ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡ଼ିଲେ, ସେହି ଅବସରେ ଆମର ପୁନଃ ନିବାସ ହେବ; କିନ୍ତୁ ସମୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ, ଆମେ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେକୁ ସେଷ କରିଦେବୁ।
ଏଷ ଚାର୍ଥଶ୍ଚ ଧର୍ମଶ୍ଚ କାମଃ କୀର୍ତିରଲଂ ଯଶଃ। ମଦାଯତ୍ତମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଜୀଵିତଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ ।। 56
ଏହି କାର୍ଯ୍ୟ, ଧର୍ମ, ଇଚ୍ଛା, କୀର୍ତ୍ତି ଓ ଯଶ—ସବୁ ମୋ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରେ; ଏହି ସହିତ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ମୋ ଉପରେ ଅଟୁଟ।
ଦୈଵତେଭ୍ଯୋ ନମସ୍କୃତ୍ଯ ଶମୀଂ କୃତ୍ଵା ପ୍ରଦକ୍ଷିଣମ୍। ନଗରଂ ଗନ୍ତୁମାଯାତାଃ ସର୍ଵେ ତେ ଭ୍ରାତରଃ ସହ ।। 57
ଦେବତାମାନେକୁ ନମସ୍କାର କରି ଏବଂ ଶମୀ ଗଛକୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ସମସ୍ତ ଭାଇମାନେ ଏକାଠି ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଚାଲିଲେ।
ଆଗୋପାଲାଵିପାଲେଭ୍ଯଃ କର୍ଷକେଭ୍ଯଃ ପରଂତପ। ଆଜଗ୍ମୁର୍ନଗରାଭ୍ଯାଶଂ ଦର୍ଶଯନ୍ତଃ ପୁନଃ ପୁନଃ ।। 58
ଗୋପାଳ, ଛାଗଳିଆ ଓ ଚାଷୀମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନେ ଭୟଭୀତ ହେଉଥିବା, ସେମାନେ ସହର ନିକଟକୁ ବାରମ୍ବାର ଆସି, ନିଜମାନେକୁ ପୁନିପୁନି ଦେଖାଉଥିଲେ।
ଅଶୀତିଶତଵର୍ପେଯଂ ମାତାଽସ୍ମାକମିହାନ୍ତିକେ । ବହୁକାଲପରୀଣାମା ମୃତ୍ଯୋସ୍ତୁ ଵଶମେଯୁପୀ । ନ ଚାଗ୍ନିସଂସ୍କାରମିଯଂ ପ୍ରାପିତା କୁଲଧର୍ମତଃ ।। 59
ଏହି ଆମର ମାଆ, ଅସୀ ଅଟି ବର୍ଷ ବୟସର, ବହୁଦିନ ଧରି ମୃତ୍ୟୁର ଅଧୀନ ହୋଇଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ପରିବାରର ପ୍ରଥା ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ଅଗ୍ନିସଂସ୍କାର ଦିଆଯାଇନାହିଁ।
ଯଃ ସମାସାଦ୍ଯତେ କଶ୍ଚିତ୍ତସ୍ମିନ୍ଦେଶେ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ତମେଵମୃଚୁର୍ଧର୍ମଜ୍ଞାଃ କୁଲଧର୍ମୋ ନ ଈଦୃଶଃ ।। 60
ଯେଉଁଠାରେ ଏପରି ଘଟଣା ହୁଏ, ଯେଉଁଠି କାହାରି ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଏମିତି ଦେଖିପାରିବ, ଧର୍ମଜ୍ଞମାନେ କହନ୍ତି, ସେଠାରେ ଉଚିତ କ୍ରିୟା କରିବା; କିନ୍ତୁ ଆମ ପରିବାରର ପ୍ରଥା ଏମିତି ନୁହେଁ।
ଵିଶ୍ରାଵଯନ୍ତସ୍ତେ ହୃଷ୍ଟା ଦିଶଃ ସର୍ଵା ଵ୍ଯନାଦଯନ୍ । ସ୍ଵର୍ଗତେଯମିହାସ୍ମାକଂ ଜନନୀ ଶୋକଵିହ୍ଵଲା ।। 61
ସେମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି କଥା ଘୋଷଣା କଲେ, ସବୁଠାରେ ଶବ୍ଦ ହେଲା: 'ଆମ ମାଆ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଚଳିଗଲେ, ଯଦିଓ ଆମେ ଦୁଃଖରେ ଭାସୁଛୁ।'
ଵନେ ଵିଚରମାଣାନାଂ ଲୁବ୍ଧାନାଂ ଵନଚାରିଣାମ୍। କୁଲଧର୍ମୋଽଯମସ୍ମାକଂ ପୂର୍ଵୈରାଚରିତଃ ପୁରା ।। 62
ଆମେ ଯେଉଁମାନେ ଜଙ୍ଗଲରେ ଘୁରୁଛୁ, ଶିକାର କରୁଛୁ ଏବଂ ଜଙ୍ଗଲରେ ବସୁଛୁ, ଏହା ଆମ ପରିବାରର ପୁରୁଣା ଚାଳିତା, ଯାହା ଆମ ପୂର୍ବଜମାନେ ମଧ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ତେ ସୁକୃତଂ କୃତ୍ଵା ସମନ୍ତାଦଵଘୁଷ୍ଯ ଚ। ଭୀମସେନୋଽର୍ଜୁନଶ୍ଚୈଵ ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରାଵୁଭାଵପି ।। 63
ଏଭଳି ଭଲ କାମ କରି, ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣାଇଦେଇ, ଭୀମସେନ, ଅର୍ଜୁନ ଏବଂ ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ଦୁଇ ପୁଅ ମଧ୍ୟ—
ଯୁଧିଷ୍ଠିରଶ୍ଚ କୃଷ୍ଣା ଚ ରାଜପତ୍ନୀ ସୁମଧ୍ଯମା। ତତୋ ଯଥାସମାଜ୍ଞପ୍ତଂ ନଗରଂ ପ୍ରାଵିଶଂସ୍ତଦା ।। 64
ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଏବଂ ରାଜପତ୍ନୀ କୃଷ୍ଣା, ଯିଏ ଅତି ସୁନ୍ଦର ଦେହଅଂଶ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତାଙ୍କୁ ଯେପରି ଆଜ୍ଞା ମିଳିଥିଲା, ସେହିପରି ସେମାନେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମତ୍ସ୍ଯରାଜ୍ଞୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ସମୀପଂ ଵସ୍ତୁମଞ୍ଜସା। ଅଜ୍ଞାତଚର୍ଯାଂ ଚରିତୁଂ ଵର୍ଷଂ ରାଷ୍ଟ୍ରେ ତ୍ରଯୋଦଶମ୍ ।। 65
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ବିରାଟଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିବାକୁ, ତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟରେ ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷ ଗୁପ୍ତ ଭାବେ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବାକୁ—
ଅତଶ୍ଛନ୍ନାନି ନାମାନି ଚକାରୈଷାଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଜଯୋ ଜଯେଶୋ ଵିଜଯୋ ଜଯତ୍ସେନୋ ଜଯଦ୍ବଲଃ
ତାପରେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କୁ ଲୁଚା ନାମ ଦେଲେ— ଜୟ, ଜୟେଶ, ବିଜୟ, ଜୟତ୍ସେନ ଓ ଜୟଦ୍ବଳ।
ଆପତ୍ସୁ ନାମଭିସ୍ତ୍ଵେତୈଃ ସମାହ୍ଵାମଃ ପରସ୍ପରମ୍ ।। 66 ।। ତତୋ ଯଥାପ୍ରତିଜ୍ଞାଭିଃ ପ୍ରାଵିଶନ୍ନଗରଂ ମହତ୍
ବିପଦରେ ଆମେ ଏହି ନାମରେ ଏକାଉଁ ଆଉ ଏକାଉଁକୁ ଡାକିବା। ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସେମାନେ ଶପଥ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।