ଇଯଂ ଵନେ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ମହତୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶମୀ। ଭୀମଶାଖା ଦୁରାରୋହା ଶ୍ମଶାନସ୍ଯ ସମୀପତଃ ।। 8
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶମୀ ଗଛ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହାର ଡାଳ ଭାରି ମଜବୁତ ଏବଂ ଚଢ଼ିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଶ୍ମଶାନ ନିକଟରେ ଅଛି।
ଉତ୍ପଥେ ଚାପି ଜାତେଯଂ ମନୁଷ୍ଯୈର୍ନ ନିଷେଵ୍ଯତେ । ଵିପୁଲାଽଽକୀର୍ଣଶାଖା ଚ ଵାଯସୈରୁପସେଵିତା ।। 9
ଏହା ପଥର କଢ଼ାରେ ବଢ଼ିଛି, ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହାର ଚଉଡ଼ା ଡାଳ ଛିଟିଯାଇଛି ଏବଂ କାଉଆମାନେ ବହୁତ ଆସନ୍ତି।
ସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧାଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୁରାରୋହାମିମାଂ ଶମୀମ୍ ।। 10
ମୁଁ ଏହି ଶମୀ ଗଛକୁ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ଲତାରେ ଜଡିଯାଇଛି ଏବଂ ଚଢ଼ିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ସମୀପେ ଚ ଶ୍ମଶାନସ୍ଯ ଗୃହଂ ନାସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ସମାସଜ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯସ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛାମୋ ନଗରଂ ନୃପ ।। 11
ଶ୍ମଶାନ ନିକଟରେ କୌଣସି ଘର ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ଏଠି; ଚଳ, ଆମେ ଏହି ଗଛରେ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇ ସହରକୁ ଯିବା।
ନ ଚାସ୍ଯାଂ ଚାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଃ ପାର୍ଥ କେଚନ ।। 12
ଏଠି ଏହି ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବେ ନାହିଁ, ପୃଥାପୁତ୍ର।
ଧନୁର୍ଭିଃ ପୁରୁଷଂ କୃତ୍ଵା ଚର୍ମକେଶାସ୍ଥିସଂଵୃତମ୍। ଉଦ୍ବନ୍ଧମିଵ କୃତ୍ଵା ଚ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାପାଶସଂଵୃତମ୍ । ଅସ୍ଯାମାଯୁଧମାସଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛାମ ନଗରଂ ଵଯମ୍ ।। 13
ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମଣିଷର ଆକୃତି ତିଆରି କରିବା, ଚର୍ମ, କେଶ ଓ ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା, ଧନୁଷ ତାଣି ଯେପରି ଦେଖାଯିବ ସେପରି ବାନ୍ଧିବା; ଏହି ଗଛରେ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇ ଆମେ ସହରକୁ ଯିବା।
ଏଵଂ ପରିହରିଷ୍ଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯା ଵନଚାରିଣଃ । ଅତ୍ରୈଵଂ ନାଵବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ କେଚିଦାଯୁଧମ୍ ।। 14
ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ଏଡ଼ିଯିବେ, ଏଠି କେହି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜାନଂ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରଚକ୍ରମେ ନିଧାନାଯ ଶଶ୍ତ୍ରାଣାଂ ଭରତର୍ଷଭ ।। 15
ଏପରି କହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଧନଞ୍ଜୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଭାରତବଂଶୀ।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ସଂନହ୍ଯ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାଚଲୋପମାଃ । ଆଯୁଧାନି କଲାପାଂଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାନତୁଲପ୍ରଭାନ୍ ।। 16
ତାପରେ ପାଞ୍ଚଜଣ, ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ତୁଣୀ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକୁଥିବା ତଳୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ସହଦେଵମୁଵାଚ ହ। ଆରୁହ୍ଯେମାଂ ଶମୀଂ ଵୀର ନିଧତ୍ସ୍ଵେହାଯୁଧାନି ନଃ ।। 17
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସହଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବୀର, ଏହି ଶମୀ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି ଆମର ଅସ୍ତ୍ର ଏଠି ଲୁଚାଇଦେ।'
ଇତି ସଂଦିଶ୍ଯ ତଂ ପାର୍ଥଃ ପୁନରେଵ ଧନଞ୍ଜଯମ୍ । ଅବ୍ରଵୀଦାଯୁଧାନୀହ ନିଧାତୁଂ ଭରତର୍ଷଭଃ ।। 18
ଏଭଳି ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଇ ପାର୍ଥ ପୁଣିଥରେ ଧନଞ୍ଜୟଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଭାରତବଂଶୀ, ଏଠି ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇଦିଅ।'
ଯେନ ଦେଵାନ୍ମନୁଷ୍ଯାଂଶ୍ଚ ପିଶାଚୋରଗରାକ୍ଷସାନ୍ । ନିଵାତକଵଚାଂଶ୍ଚାପି ପୌଲୋମାଂଶ୍ଚ ପରଂତପଃ । କାଲକେଯାଂଶ୍ଚ ଦୁର୍ଧାଷାନ୍ସର୍ଵାଂଶ୍ଚୈକରଥୋଽଜଯତ୍ ।। 19
ଏହି ଅସ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଦେବତା, ମନୁଷ୍ୟ, ପିଶାଚ, ସର୍ପ, ରାକ୍ଷସ, ଅଜୟ୍ୟ ନିବାତକବଚ, ପୌଳୋମ, ଭୟଙ୍କର କାଳକେୟ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଏକା ରଥରେ ରୁହି ଜିତିଥିଲେ।
ସ୍ଫୀତାଞ୍ଜନପଦାଂଶ୍ଚାନ୍ଯାନଜଯତ୍କୁରୁନନ୍ଦନଃ। ତଦୁଦଗ୍ରଂ ମହାଘୋରଂ ସପତ୍ନଗଣମୂଦନମ୍। ଅପଜ୍ଯମକରୋତ୍ପାର୍ଥୋ ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ଚ ଭଯଂକରମ୍ ।। 20
କୁରୁପୁତ୍ର ଅନ୍ୟ ଧନଧାନ୍ୟରେ ସମୃଦ୍ଧ ଦେଶମାନେ ଜିତିଥିଲେ, ଭୟଙ୍କର ଏବଂ ଭୟଦାୟକ ଶତ୍ରୁଦଳକୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିଲେ, ଏବଂ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଭୟଙ୍କର ଗାଣ୍ଡୀବକୁ ଅଯୋଗ୍ୟ କରିଥିଲେ।
ଯେନ ଵୀରଃ କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରମଭ୍ଯରକ୍ଷତ୍ପରଂତପଃ । ଜୃମ୍ଭିତେ ଚ ଧନୁଃଶ୍ରେଷ୍ଠେ ନ୍ଯାସାର୍ଥଂ ନୃପସତ୍ତମଃ ।। 21
ଏହି ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ବୀର କୁରୁକ୍ଷେତ୍ରକୁ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ; ଧନୁଷ ଅଯୋଗ୍ୟ କରାଯିବାବେଳେ, ଉତ୍ତମ ରାଜା ଏହାକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ଭାବେ ରଖିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ କଲେ।
ଧର୍ମପୁତ୍ରୋ ମହାତେଜାଃ ସର୍ଵଲୋକଵଶଂକରମ୍। ଭୁଜଙ୍ଗଭୋଗସଦୃଶଂ ମଣିକାଞ୍ଚନଭୂଷିତମ୍ ।। 22
ଧର୍ମର ପୁଅ, ଯିଏ ଅତି ତେଜସ୍ବୀ, ସେ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କୁ ବଶ କରିପାରୁଥିବା, ନାଗର ଗାଠି ଭଳି ଦେଖାଯାଉଥିବା, ମଣି ଓ ସୁନାରେ ଶୋଭିତ ଧନୁଷ୍ୟକୁ ବାହାର କଲେ।
ଵିତ୍ରାସନଂ ଦାନଵାନାଂ ରାକ୍ଷସାନାଂ ଚ ନିତ୍ଯଶଃ । ଧନୂରତ୍ନଂ ମହାତେଜା ଜୃମ୍ଭଯାମାସ ପାଣ୍ଡଵଃ ।। 23
ଏହି ଅଦ୍ଭୁତ ଧନୁଷ୍ୟ, ଯାହା ସଦା ଦାନବ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପାଣ୍ଡବ ଟାଣିଲେ।
ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ଯେନ ସଂଗ୍ରାମେ ଭୀମସେନୋଽଜଯତ୍ପୁରା । ପ୍ରତ୍ଯଷେଧଦ୍ବହୂନେକଃ ସପତ୍ନାଂଶ୍ଚାପି ଦିଗ୍ଜଯେ ।। 24
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ଭୀମସେନ ପୂର୍ବେ ପାଞ୍ଚାଳମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ, ଏବଂ ଦିଗ୍ବିଜୟ ସମୟରେ ଏକା ଅନେକ ପ୍ରତିଦ୍ୱନ୍ଦୀଙ୍କୁ ପଛୁଆଇଥିଲେ।
ନିଶମ୍ଯ ଯସ୍ଯ ଵିଷ୍କାରଂ ଵିଦ୍ରଵନ୍ତି ରଣେ ପରେ । ପର୍ଵତସ୍ଯେଵ ଦୀର୍ଣସ୍ଯ ଵିସ୍ଫୋଟମଶନେରିଵ ।। 25
ଏହାର ତାନ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଶତ୍ରୁମାନେ ଯୁଦ୍ଧକ୍ଷେତ୍ରରେ ଭୟରେ ପଳାଇଯାଉଥିଲେ, ଯେପରିକି ବିଜୁଳିରେ ଭାଗିଯାଇଥିବା ପାହାଡ଼ର ଗର୍ଜନ ଶୁଣି ଲୋକେ ଭୟଭୀତ ହୁଅନ୍ତି।
ସୈନ୍ଧଵଂ ଯେନ ରାଜାନଂ ଜିତ୍ଵା କ୍ରୁଦ୍ଧଃ ପରାମୃଶତ୍ । ଯେନ କ୍ରୋଧଵଶାଞ୍ଜଘ୍ନେ ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ ।। 26
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ କ୍ରୋଧରେ ସିନ୍ଧୁରାଜାଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲେ, ଏବଂ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ରେ ରୂଷ୍ଟ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ମାରିଥିଲେ।
ଦିଵ୍ଯଂ ସୌଗନ୍ଧିକଂ ପୁଷ୍ପଂ ଯେନାଜୈଷୀତ୍ସ ପାଣ୍ଡଵଃ। 0
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସେ ପାଣ୍ଡବ ଦିବ୍ୟ ସୌଗନ୍ଧିକ ଫୁଲ ଜିତିଥିଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଶନିସମସ୍ପର୍ଶଂ ଵଜ୍ରହାଟକଭୂଷିତମ୍ । ଜ୍ଯାପାଶଂ ଧନୁଷସ୍ତସ୍ଯ ଭୀମସେନୋଽଵତାରଯତ୍ ।। 28
ଭୀମସେନ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟର ତାନ ଖୋଲିଦେଲେ, ଯାହାର ତାନ ସୁନା ଓ ହୀରାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ର ପରି ଛୁଆଁ ଥିଲା।
ନକୁଲଂ ପୁନରାହୂଯ ଧର୍ମରାଜୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଉଵାଚ ଯେନ ସଂଗ୍ରାମେ ସର୍ଵଶତ୍ରୂଞ୍ଜିଘାଂସସି ।। 29
ତାପରେ ଧର୍ମରାଜ ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନକୁଳଙ୍କୁ ଡାକି କହିଲେ, 'ତୁମେ କେଉଁ ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ହରାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛ?'
ସୁରାଷ୍ଟ୍ରାଞ୍ଜିତଵାନ୍ଯେନ ଶାର୍ଙ୍ଗଗାଣ୍ଡୀଵସନ୍ନିଭମ୍ । ସୁଵର୍ଣଵିକୃତଂ ସାରମିନ୍ଦ୍ରାଯୁଧନିଭଂ ଵରମ୍ ।। 30
ଯାହା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ସୁରାଷ୍ଟ୍ରମାନେଙ୍କୁ ଜିତିଥିଲ, ସେ ଧନୁଷ୍ୟ ଶାର୍ଙ୍ଗ ଓ ଗାଣ୍ଡୀବ ପରି ଦୃଢ଼ ଓ ଶୋଭାମୟ, ସୁନାରେ ତିଆରି ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଅସ୍ତ୍ର ପରି ଅଦ୍ଭୁତ।
ତଵାନୁରୂପଂ ସୁକୃତଂ ଚାପମେତଦଲଙ୍କୃତମ୍। ତଦ୍ଵ୍ଯଂସଯିତ୍ଵା ଜ୍ଯାପାଶଂ ନିଧାତୁଂ ଧନୁରାହର ।। 31
ଏହି ଶୋଭାମୟ ଧନୁଷ୍ୟ ତୁମ ପାଇଁ ଉପଯୁକ୍ତ, ଏହାର ତାନ ଖୋଲି ଏହାକୁ ରଖ।
ଅଜଯତ୍ପଶ୍ଚିମାମାଶାଂ ଧନୁଷା ଯେନ ପାଣ୍ଡଵଃ। ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ରୋ ମହାବାହୁସ୍ତାମ୍ରାସ୍ଯୋ ମିତଭାଷିତା ।। 32
ଏହି ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ମାଦ୍ରୀଙ୍କ ପୁଅ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ତାମ୍ର ମୁହଁ ଓ କମ୍ କଥା କହୁଥିବା ସେ, ପଶ୍ଚିମ ଦିଗକୁ ଜିତିଥିଲେ।
କୁଲେ ନାସ୍ତି ସମୋ ରୂପେ ଯସ୍ଯେତି ନକୁଲଃ ସ୍ମୃତଃ ।। 33
ତାଙ୍କ ବଂଶରେ ରୂପରେ କେହି ତାଙ୍କ ସମାନ ନାହାନ୍ତି, ଏହିପରି ନକୁଳ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।
ସହଦେଵଂ ଚ ସଂପ୍ରେକ୍ଷ୍ଯ ପୁନର୍ଧର୍ମସୁତୋଽବ୍ରଵୀତ୍। କଲିଙ୍ଗାନ୍ଦ୍ରାକ୍ଷିଣାତ୍ଯାଂଶ୍ଚ ମାଗଧାଂଶ୍ଚାଜିଶୋଭନଃ ।। 34
ସହଦେବଙ୍କୁ ଦେଖି ଧର୍ମର ପୁଅ ପୁଣି କହିଲେ, 'ଯିଏ କଳିଙ୍ଗ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗ ଓ ମାଗଧମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିଥିଲେ।'
ଯେନୈଵ ଶତ୍ରୂନ୍ସମରେ ଅଧାକ୍ଷୀରରିମର୍ଦନ। ତତ୍ସ୍ରଂସଯିତ୍ଵା ଜ୍ଯାପାଶଂ ନିଧାତୁଂ ଧନୁରାହର ।। 35
ଯେଉଁ ଧନୁଷ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଦମନ କରିଥିଲ, ହେ ଶତ୍ରୁଦଳନ, ଏହି ଧନୁଷ୍ୟର ତାନ ଖୋଲି ଏହାକୁ ରଖ।
ଦକ୍ଷିଣାଂ ଦକ୍ଷିଣାଚାରୋ ଦିଶଂ ଯେନାଜଯତ୍ପ୍ରଭୁଃ । ଅପଜ୍ଯମକରୋଦ୍ଵୀରଃ ସହଦେଵସ୍ତଦାଯୁଧମ୍ ।। 36
ଦକ୍ଷିଣ ଆଚରଣର ମାହିରୁ ସହଦେବ, ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଜିତିଥିଲେ ଏବଂ ତାଙ୍କ ଧନୁଷ୍ୟର ତାନ ଖୋଲିଦେଲେ।
ଦୀପ୍ତାନ୍ଖଣ୍ଡାଂଶ୍ଚ ସୁଦୃଢାନ୍ସୁତୀକ୍ଷ୍ଣାନ୍କନକତ୍ସରୂନ୍ । ଵିଵିଧାନ୍କ୍ଷୁରନାରାଚାନ୍ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାଂଶ୍ଚ ଶରାନପି । ଆଯୁଧାନି କଲାପାଂଶ୍ଚ ଗଦାଶ୍ଚ ନିଦଧୁଃ ସହ ।। 37
ସେମାନେ ଜଳନ୍ତା ତଳୱାର, ଦୃଢ଼ ଓ ତୀକ୍ଷ୍ଣ, ସୁନାର ହାତଲାଗି, ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ତୀର—ଧାର ତୀର, କାଣ୍ଟା ତୀର, ତିନିମୁହା ତୀର—ତୁଣୀ ଓ ଗଦା ସମେତ ଏକଠି ରଖିଲେ।