ପଶ୍ଯୈକପଦ୍ଯୋ ଦୃଶ୍ଯନ୍ତେ କ୍ଷେତ୍ରେ ଗୋଷ୍ଠଂ ସମାଶ୍ରିତାଃ । ଵୃକ୍ଷାଂଶ୍ଚୋପଵନୋପେତାନ୍ଗ୍ରାମାଣାଂ ନଗରସ୍ଯ ଚ ।। 16
ଦେଖ, କ୍ଷେତ୍ରରେ କେବଳ ଏକ ପଦଚିହ୍ନ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯେଉଁଠାରେ ଗୋଉଠା ହେଇଛି; ଗ୍ରାମ ଓ ସହରରେ ଉପବନ ଘେରିଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖାଯାଉଛନ୍ତି।
ଵ୍ଯକ୍ତଂ ଦୂରେ ଵିରାଟମ...ରାଜଧାନୀ ଭଵିଷ୍ଯତି। ଵସାମେହାପରାଂ ରାତ୍ରିଂ ବଲଵାନ୍ମେ ପରିଶ୍ରମଃ ।। 17
ସ୍ପଷ୍ଟ, ଭିରାଟଙ୍କ ରାଜଧାନୀ ଦୂରରେ ଅଛି; ଆଉ ଏକ ରାତି ଏଠାରେ କାଟିବା ଯାଉ, କାରଣ ମୋର ଶରୀର ଖୁବ କ୍ଲାନ୍ତ।
ଇମାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ମାଦ୍ରିନନ୍ଦନ। ମୁହୂର୍ତଂ ପରିଗୃହ୍ଯୈନାଂ ଘାହୁଭ୍ଯାଂ ନକୁଲ ଵ୍ରଜ ।। 18
ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର ନକୁଳ, ଏହି କମଳନୟନୀ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଆଉ ତୁମ ହାତରେ ଧରି ନେଇଯା।
ତତୋଽଦୂରେ ଵିରାଟସ୍ଯ ନଗରଂ ଭରତର୍ଷଭ । ରାଜଧାନ୍ଯାଂ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମଃ ପ୍ରମୁକ୍ତମିଵ ନୋ ଵନମ୍ ।। 19
ଶୀଘ୍ର ଭିତରେ, ଭାରତବଂଶୀ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଭିରାଟଙ୍କ ସହର ନିକଟରେ ଆସିଯିବ; ଆମେ ରାଜଧାନୀରେ ରହିବା, ମନେ ହେବ ଯେଉଁଠି ଅରଣ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ।
ପୂର୍ଵାହ୍ଣେ ମୃଗଯାଂ କୃତ୍ଵା ମଯା ଵିଦ୍ଧା ମୃଗା ଵନେ। ଅଟଵୀ ଚ ମଯା ଦୂରଂ ଧୃତା ମୃଗଵଧେପ୍ସୁନା ।। 20
ପ୍ରଭାତରେ ଶିକାର କରି, ମୁଁ ଅରଣ୍ୟରେ ପଶୁମାନେକୁ ଆହତ କରିଥିଲି; ଏବଂ ସେମାନେକୁ ମାରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ଅରଣ୍ୟ ଦୂରଦୂରଯାଏ ଘୁରିଥିଲି।
ଵିଷମା ହ୍ଯତିଦୁର୍ଗା ଚ ଵେଗଵତ୍ପରିଧାଵତା। ସୋହଂ ଧର୍ମାଭିତପ୍ତୋ ଵୈ ନୈନାମାଦାତୁମୁତ୍ସହେ ।। 21
ଏଠାର ଜମି ଖୁବ ଅସମ ଏବଂ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ, ମୁଁ ତେଜରେ ଘୁରୁଥିଲି; ଧର୍ମ ଦ୍ୱାରା କ୍ଲିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଏବେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇପାରୁନି।
ସହଦେଵ ତ୍ଵମାଦାଯ ମୁହୂର୍ତଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ନଯ। ରାଜଧାନ୍ଯାଂ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମଃ ସୁମୁକ୍ତମିଵ ନୋ ଵନମ୍ ।। 22
ସହଦେବ, ତୁମେ ଏହି ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ଧରି ନେଇଯାଅ; ଆମେ ରାଜଧାନୀରେ ରହିବା, ମନେ ହେବ ଅରଣ୍ୟରୁ ପୁଣି ମୁକ୍ତ ହେଲୁ।
ଅହମପ୍ଯସ୍ମି ତୃଷିତଃ କ୍ଷୁଧଯା ପରିପୀଡିତଃ। ପରିଶ୍ରାନ୍ତଶ୍ଚ ଭଦ୍ରଂ ତେ ନୈନାମାଦାତୁମୁତ୍ସହେ ।। 23
ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତିଆରି ଏବଂ ଭୋକରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ; ମୁଁ ଖୁବ କ୍ଲାନ୍ତ, ଭଲ ହେଉ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଉଠାଇ ନେଇପାରୁନି।
ଏହି ଵୀର ଵିଶାଲାଶ୍ଚ ଵୀରସିଂହ ଇଵାର୍ଜୁନ । ଇମାଂ କମଲପତ୍ରାକ୍ଷୀଂ ଦ୍ରୌପଦୀଂ ଦ୍ରୁପଦାତ୍ମଜାମ୍ ।। 24
ଆସ, ବୀର, ବିଶାଳ କନ୍ଧ ଓ ସିଂହ ପରି ଅର୍ଜୁନ; ଏହି କମଳନୟନୀ ଦ୍ରୌପଦୀ, ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଝିଅ, ତାଙ୍କୁ ଧର।
ପରିଗୃହ୍ଯ ମୁହୂର୍ତଂ ତ୍ଵଂ ବାହୁଭ୍ଯାଂ କୁଶଲଂ ଵ୍ରଜ । ରାଜଧାନ୍ଯାଂ ନିଵତ୍ସ୍ଯାମଃ ପ୍ରମୁକ୍ତମିଵ ନୋ ଵନମ୍ ।। 25
ତୁମେ କିଛି ସମୟ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି, ସାବଧାନରେ ନେଇଯାଅ; ଆମେ ରାଜଧାନୀରେ ରହିବା, ମନେ ହେବ ଅରଣ୍ୟରୁ ମୁକ୍ତ ହେଲୁ।
ଗୁରୋର୍ଵଚନମାଜ୍ଞାଯ ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଟୋ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ। ବାହୁଭ୍ଯାଂ ପରିଗୃହ୍ଯାଥ ରାଜପୁତ୍ରୀମନିନ୍ଦିତାମ୍ । ପ୍ରଵଵ୍ରାଜ ମହାବାହୁରର୍ଜୁନଃ ପ୍ରିଯଦର୍ଶନାମ୍ ।। 26
ଗୁରୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଶୁଣି, ଅନନ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଓ ନିଜେକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି, ମହାବାହୁ ଓ ମନୋହର ଅର୍ଜୁନ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ହାତରେ ଧରି ଚାଲିଲେ।
ଜଟିଲୋ ଵଲ୍କଲଧରଃ ଶତତୂଣୀଧନୁର୍ଧରଃ। ସ୍କନ୍ଧେ କୃତ୍ଵା ଵରାରୋହାଂ ବାଲାମାଯତଲୋଚନାମ୍
ଝଟା ବାନ୍ଧି, ବାଲ୍କଳ ପିନ୍ଧି, ଶତବାଣ ଧନୁଷ୍ୟ ନେଇ, ସେ ସୁନ୍ଦର ଓ ବିସ୍ତୃତ ନୟନ ଥିବା ତାରୁଣୀକୁ କନ୍ଧରେ ଉଠାଇଲେ।
ଆନୀଯ ନଗରାଭ୍ଯାଶମଵାତାରଯଦର୍ଜୁନଃ ।। 27
ଅର୍ଜୁନ ତାଙ୍କୁ ସହର ନିକଟକୁ ଆଣି, ତଳେ ରଖିଲେ।
ସ ରାଜଧାନୀଂ ସଂପ୍ରାପ୍ଯ ପାର୍ଥିଵୋଽର୍ଜୁନମବ୍ରଵୀତ୍। ଇମାନି ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ଆଯୁଧାନି ପରଂତପ। କସ୍ମିନ୍ନ୍ଯାସଯିତଵ୍ଯାନି ଗୁପ୍ତିଶ୍ଚୈଷାଂ କଥଂ ଭଵେତ୍ ।। 1
ରାଜଧାନୀକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, ରାଜା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ମହାବୀର, ଏହି ଅସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ କେଉଁଠି ରଖିବା ଉଚିତ? ଏବଂ ସେମାନେ କିପରି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବେ?'
ସାଯୁଧା ହି ଵଯଂ ତାତ ପ୍ରଵେକ୍ଷ୍ଯାମଃ ପୁରଂ ଯଦି। ସମୁଦ୍ଵେଗଂ ଜନସ୍ଯାସ୍ଯ କରିଷ୍ଯାମୋ ନ ସଂଶଯଃ ।। 2
'ପୁତ୍ର, ଯଦି ଆମେ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ହୋଇ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା, ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ଏଠାର ଲୋକମାନେ ଭୟଭୀତ ହେବେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।'
ଗାଣ୍ଡୀଵଂ ହି ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତମ୍। କଥଂ ନାଵିଷ୍କୃତାଃ ସ୍ଯାମୋ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ମାରିଷ ।। 3
'ଗାଣ୍ଡୀବ ଧନୁଷ୍ୟ, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅ ଆମେ କିପରି ଚିହ୍ନଟ ହେବାରୁ ବଞ୍ଚିପାରିବୁ?'
ଯଦୀଦ.. ଧନୁରାଦାଯ ଚରେମ ସଜନେ ପୁରେ। କ୍ଷିପ୍ର ନଃ ପ୍ରତିଜାନୀଯୁର୍ମନୁଷ୍ଯା ନାତ୍ର ସଂଶଯଃ ।। 4
ଯଦି ଆମେ ଧନୁଷ ନେଇ ସହରରେ ଖୋଲା ଭାବେ ଘୁରିବା, ଲୋକମାନେ ତୁରନ୍ତ ଆମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ—ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଏକସ୍ମିନ୍ନପି ଵିଜ୍ଞାତେ ସମଯଂ ନୋ ଵ୍ଯତୀତ୍ଯ ଚ । ଭୂଯୋ ଦ୍ଵାଦଶଵର୍ଷାଣି ପ୍ରଵିଶେମ ଵନଂ ଵଯମ୍ ।। 5
ଆମ ମଧ୍ୟରୁ କେବଳ ଜଣେ ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନାଯିବା ସହିତ, ଆମେ ଚୁକ୍ତି ଭଙ୍ଗ କରି ଆଉ ବାରହ ବର୍ଷ ପୁଣିଥରେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଯିବାକୁ ପଡିବ।
ତସ୍ମାତ୍ସର୍ଵାଣି ଶସ୍ତ୍ରାଣି ପ୍ରଚ୍ଛାଦ୍ଯାନ୍ଯତ୍ର ଯତ୍ର ଵା । ପ୍ରଵିଶେମ ପୁରଶ୍ରେଷ୍ଠଂ ତଥା ସମ୍ଯକ୍କୃତଂ ଭଵେତ୍ ।। 6
ତେଣୁ ଆମେ ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଠାରେ ଲୁଚାଇଦେବା, ଯାହାଫଳରେ ଆମେ ସହରକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ ସବୁଠିକ ଭାବେ ହେବ।
ଅଜାତଶତ୍ରୋର୍ଵଚନଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଚୈଵ ମହାଯଶାଃ। ଉଵାଚ ଧର୍ମପୁତ୍ରଂ ତମର୍ଜୁନଃ ପରଵୀରହା ।। 7
ଅଜାତଶତ୍ରୁଙ୍କର କଥା ଶୁଣି, ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅର୍ଜୁନ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କର ବିନାଶକାରୀ, ଧର୍ମପୁତ୍ରଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଇଯଂ ଵନେ ମନୁଷ୍ଯେନ୍ଦ୍ର ମହତୀ ଦୃଶ୍ଯତେ ଶମୀ। ଭୀମଶାଖା ଦୁରାରୋହା ଶ୍ମଶାନସ୍ଯ ସମୀପତଃ ।। 8
ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା, ଏଠି ଅରଣ୍ୟରେ ବଡ଼ ଶମୀ ଗଛ ଦେଖାଯାଉଛି, ଯାହାର ଡାଳ ଭାରି ମଜବୁତ ଏବଂ ଚଢ଼ିବାକୁ କଷ୍ଟକର, ଶ୍ମଶାନ ନିକଟରେ ଅଛି।
ଉତ୍ପଥେ ଚାପି ଜାତେଯଂ ମନୁଷ୍ଯୈର୍ନ ନିଷେଵ୍ଯତେ । ଵିପୁଲାଽଽକୀର୍ଣଶାଖା ଚ ଵାଯସୈରୁପସେଵିତା ।। 9
ଏହା ପଥର କଢ଼ାରେ ବଢ଼ିଛି, ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ବ୍ୟବହାର କରନ୍ତି ନାହିଁ, ଏହାର ଚଉଡ଼ା ଡାଳ ଛିଟିଯାଇଛି ଏବଂ କାଉଆମାନେ ବହୁତ ଆସନ୍ତି।
ସ୍ନେହାନୁବଦ୍ଧାଂ ପଶ୍ଯାମି ଦୁରାରୋହାମିମାଂ ଶମୀମ୍ ।। 10
ମୁଁ ଏହି ଶମୀ ଗଛକୁ ଦେଖୁଛି, ଯାହା ଲତାରେ ଜଡିଯାଇଛି ଏବଂ ଚଢ଼ିବାକୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟକର।
ସମୀପେ ଚ ଶ୍ମଶାନସ୍ଯ ଗୃହଂ ନାସ୍ଯ ଵିଶେଷତଃ। ସମାସଜ୍ଯାଯୁଧାନ୍ଯସ୍ଯାଂ ଗଚ୍ଛାମୋ ନଗରଂ ନୃପ ।। 11
ଶ୍ମଶାନ ନିକଟରେ କୌଣସି ଘର ନାହିଁ, ବିଶେଷ କରି ଏଠି; ଚଳ, ଆମେ ଏହି ଗଛରେ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇ ସହରକୁ ଯିବା।
ନ ଚାସ୍ଯାଂ ଚାରଯିଷ୍ଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯାଃ ପାର୍ଥ କେଚନ ।। 12
ଏଠି ଏହି ଗଛମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କେହି ମଧ୍ୟ ଖୋଜିବେ ନାହିଁ, ପୃଥାପୁତ୍ର।
ଧନୁର୍ଭିଃ ପୁରୁଷଂ କୃତ୍ଵା ଚର୍ମକେଶାସ୍ଥିସଂଵୃତମ୍। ଉଦ୍ବନ୍ଧମିଵ କୃତ୍ଵା ଚ ଧନୁର୍ଜ୍ଯାପାଶସଂଵୃତମ୍ । ଅସ୍ଯାମାଯୁଧମାସଜ୍ଯ ଗଚ୍ଛାମ ନଗରଂ ଵଯମ୍ ।। 13
ଧନୁଷ ଦ୍ୱାରା ଏକ ମଣିଷର ଆକୃତି ତିଆରି କରିବା, ଚର୍ମ, କେଶ ଓ ହାଡ଼ ଦ୍ୱାରା ଢାକିବା, ଧନୁଷ ତାଣି ଯେପରି ଦେଖାଯିବ ସେପରି ବାନ୍ଧିବା; ଏହି ଗଛରେ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇ ଆମେ ସହରକୁ ଯିବା।
ଏଵଂ ପରିହରିଷ୍ଯନ୍ତି ମନୁଷ୍ଯା ଵନଚାରିଣଃ । ଅତ୍ରୈଵଂ ନାଵବୁଧ୍ଯନ୍ତେ ମନୁଷ୍ଯାଃ କେଚିଦାଯୁଧମ୍ ।। 14
ଏହିପରି ଉପାୟରେ ଅରଣ୍ୟରେ ଥିବା ଲୋକମାନେ ଏଠିକୁ ଏଡ଼ିଯିବେ, ଏଠି କେହି ମଧ୍ୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇଛନ୍ତି ବୋଲି ବୁଝିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ସ ରାଜାନଂ ଧର୍ମାତ୍ମାନଂ ଧନଞ୍ଜଯଃ। ପ୍ରଚକ୍ରମେ ନିଧାନାଯ ଶଶ୍ତ୍ରାଣାଂ ଭରତର୍ଷଭ ।। 15
ଏପରି କହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ରାଜାଙ୍କୁ ଧନଞ୍ଜୟ ଅସ୍ତ୍ର ଲୁଚାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତି ଆରମ୍ଭ କଲେ, ଭାରତବଂଶୀ।
ତାନି ସର୍ଵାଣି ସଂନହ୍ଯ ପଞ୍ଚ ପଞ୍ଚାଚଲୋପମାଃ । ଆଯୁଧାନି କଲାପାଂଶ୍ଚ ନିସ୍ତ୍ରିଂଶାନତୁଲପ୍ରଭାନ୍ ।। 16
ତାପରେ ପାଞ୍ଚଜଣ, ପାହାଡ଼ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର, ତୁଣୀ ଓ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ଚମକୁଥିବା ତଳୱାରଗୁଡ଼ିକୁ ଭଲଭାବେ ବାନ୍ଧିଦେଲେ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ସହଦେଵମୁଵାଚ ହ। ଆରୁହ୍ଯେମାଂ ଶମୀଂ ଵୀର ନିଧତ୍ସ୍ଵେହାଯୁଧାନି ନଃ ।। 17
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ସହଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ବୀର, ଏହି ଶମୀ ଗଛକୁ ଚଢ଼ି ଆମର ଅସ୍ତ୍ର ଏଠି ଲୁଚାଇଦେ।'