ଭ୍ରୁକୁଟିଂ ଚ ନ କୁର୍ଵୀତ ନ ଚାଙ୍ଗୁଷ୍ଠୈର୍ଲିଖେନ୍ମହୀମ୍। ନ ଚ ଗାଢଂ ଵିଜୃମ୍ଭେତ ଜାତୁ ରାଜ୍ଞଃ ସମୀପତଃ
ଭୃକୁଟି କେବେ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅଙ୍ଗୁଠି ଦ୍ୱାରା ଜମିନ କେବେ ଖୋଦିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ କେବେ ଅତିରିକ୍ତ ଭାବେ ଦେହ ଟାଣିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନ ପ୍ରଶଂସେନ୍ନା ଚାସୂଯେତ୍ପ୍ରିଯେଷୁ ଚ ହିତେଷୁ ଚ । ସ୍ତୂଯମାନେଷୁ ଵା ତତ୍ର ଦୂଷ୍ଯମାନେଷୁ ଵା ପୁନଃ
ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଉପକାରୀ ଲୋକଙ୍କୁ, କିମ୍ବା ସେଠାରେ ଯେଉଁମାନେ ପ୍ରଶଂସିତ କିମ୍ବା ନିନ୍ଦିତ ହେଉଛନ୍ତି, ସେମାନେ ପ୍ରତି କେବେ ପ୍ରଶଂସା କିମ୍ବା ନିନ୍ଦା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଅଥ ସଂଦୃଶ୍ଯମାନେଷୁ ପ୍ରିଯେଷୁ ଚ ହିତେଷୁ ଚ। ଶ୍ରୂଯମାଣେଷୁ ଵାକ୍ଯେଷୁ ଵର୍ଣଯେଦମୃତଂ ଯଥା
କିନ୍ତୁ ପ୍ରିୟ କିମ୍ବା ଉପକାରୀ ଲୋକମାନେ ଦେଖାଯାଏ କିମ୍ବା ସେମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା ଶୁଣାଯାଏ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅମୃତ ସମାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବା ଉଚିତ୍।
ନ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତିକୂଲାନି ସେଵମାନଃ ସୁଖୀ ଭଵେତ୍। ପୁତ୍ରୋ ଵା ଯଦି ଵା ଭ୍ରାତା ଯଦ୍ଯପ୍ଯାତ୍ମସମୋ ଭଵେତ୍
ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ସେବା କରନ୍ତି, ସେମାନେ ଯଦି ରାଜାଙ୍କ ବିପକ୍ଷରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନେ କେବେ ଖୁସି ହେବେ ନାହିଁ, ସେ ଝିଅ, ଭାଇ କିମ୍ବା ସମାନ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଅପ୍ରମତ୍ତୋ ହି ରାଜାନଂ ରଞ୍ଜଯେଚ୍ଛୀଲସଂପଦା। ଉତ୍ଥାନେନ ତୁ ମେଧାଵୀ ଶୌଚେନ ଵିଵିଧେନ ଚ
ଯେଉଁମାନେ ସଚେତନ, ସେମାନେ ଚରିତ୍ର ଉତ୍କୃଷ୍ଟତା, ଉଦ୍ୟମ, ବୁଦ୍ଧିମତା ଓ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ପବିତ୍ରତା ଦ୍ୱାରା ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବା ଉଚିତ୍।
ସ୍ନାନଂ ହି ଵସ୍ତ୍ରଶୁଦ୍ଧିଶ୍ଚ ଶାରୀରଂ ଶୌଚମୁଚ୍ଯତେ। ଅସକ୍ତିଃ ପ୍ରାକୃତାର୍ଥେଷୁ ଦ୍ଵିତୀଯଂ ଶୌଚମୁଚ୍ଯତେ
ସ୍ନାନ ଓ ସଫା କପଡ଼ା ଦେହର ପବିତ୍ରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ସାଧାରଣ କଥାରେ ଅସକ୍ତି ଦ୍ୱିତୀୟ ପବିତ୍ରତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
ରାଜା ଭୋଜୋ ଵିରାଟ୍ ସମ୍ରାଟ୍ କ୍ଷତ୍ରିଯୋ ଭୂପତିର୍ନୃପଃ । ଯ ଏତୈଃ ସ୍ତୂଯତେ ଶବ୍ଦୈଃ କସ୍ତଂ ନାର୍ଚିତୁମର୍ହତି
ରାଜା, ଭୋଜ, ବିରାଟ, ସମ୍ରାଟ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ଭୂପତି, ନୃପତି—ଏହି ସବୁ ଶବ୍ଦରେ ଯେଉଁ ରାଜା ପ୍ରଶଂସିତ, ସେ କିଏ ଗର୍ବ କରିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ?
ତସ୍ମାଦ୍ଭକ୍ତ୍ଯା ଚ ଯୁକ୍ତଃ ସନ୍ସତ୍ଯଵାଦୀ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ମେଧାଵୀ ଧୃତିମାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞଃ ସଂଶ୍ରଯୀତ ମହୀପତିମ୍
ସେହିପରି ଭକ୍ତିଶୀଳ, ସତ୍ୟବାଦୀ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜିତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଧୃତିଶୀଳ ଓ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ ଲୋକ ରାଜାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ୍।
କୃତଜ୍ଞଂ ପ୍ରାଜ୍ଞମକ୍ଷୁଦ୍ରଂ ଦୃଢଭକ୍ତିଂ ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯମ୍ । ଵର୍ଧମାନଂ ସ୍ଥିତଂ ସ୍ଥାନେ ସଂଶ୍ରଯୀତ ମହୀପତିମ୍
ଯିଏ କୃତଜ୍ଞ, ବୁଦ୍ଧିମାନ, ଛୋଟ ମନର ନୁହେଁ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତିଶୀଳ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା, ଧନୀ ଓ ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଅଟୁଟ୍, ସେଉଁଠି ରାଜାଙ୍କ ଶରଣ ନେବା ଉଚିତ୍।
ଏଷ ଵଃ ସମୁଦାଚାରଃ ସମୁଦ୍ଦିଷ୍ଟୋ ଯଥାଵିଧି । ଯଥାର୍ଥାନ୍ସଂପ୍ରପତ୍ସ୍ଯନ୍ତେ ପାର୍ଥ ରାଜୋପଜୀଵିନଃ
ଏହି ଆଚରଣ ତୁମ ପାଇଁ ନିୟମ ଅନୁସାରେ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦିଆଯାଇଛି; ଏଭଳି, ହେ ପାର୍ଥ, ରାଜାଙ୍କ ଉପରେ ନିର୍ଭର କରୁଥିବାମାନେ ନିଜ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରାପ୍ତି କରିପାରିବେ।
ସଂଵତ୍ସରମିମଂ ତାଵଦେଵଂଶୀଲା ବୁଭୂଷଥଃ । ତତଃ ସ୍ଵଵିଷଯଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଯଥାକାମଂ ଚରିଷ୍ଯଥ
ଏହି ଏକ ବର୍ଷ ଆପଣମାନେ ଏଭଳି ରହିବାକୁ ପଡିବ; ତାପରେ ନିଜ ରାଜ୍ୟ ପୁନି ପାଇଲେ, ଇଚ୍ଛାମତେ ଚାଲିପାରିବେ।
ତଂ ତଥେତ୍ଯବ୍ରୁଵନ୍ପାର୍ଥାଃ ପିତୃକଲ୍ପଂ ଯଶସ୍ଵିନମ୍। ପ୍ରହୃଷ୍ଟାଶ୍ଚାଭିଵାଦ୍ଯୈନମୁପାତିଷ୍ଠନ୍ପରଂତପାଃ
ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦାହ କରୁଥିବା, ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ, 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି କହିଲେ, ସେ ଗୌରବମୟ ବୃଦ୍ଧଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରି, ଆଦର ସହିତ ସେଠାରେ ଦଢ଼ି ରହିଲେ।
ତେଷାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠମାନାନାଂ ମନ୍ତ୍ରାଂଶ୍ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣୋଽଜପତ୍। ଭଵାଯ ରାଜ୍ଯଲାଭାଯ ଵୀର୍ଯାଯ ଵିଜଯାଯ ଚ
ସେମାନେ ଯିବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ—ସେମାନଙ୍କ ଭଲପାଇଁ, ରାଜ୍ୟ ପାଇବା ପାଇଁ, ଶକ୍ତି ଓ ବିଜୟ ପାଇଁ।
ତତୋଽବ୍ରଵୀଦସୌ ଵିପ୍ରୋ ଵାଚମାଶୀଃ ପ୍ରଯୁଜ୍ଯ ଚ। ସ୍ଵଦ୍ରଵ୍ଯପ୍ରତିଲାଭାଯ ଶତ୍ରୂଣାଂ ମର୍ଦନାଯ ଚ
ତାପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କ ଧନ ଫେରି ପାଇବା ଓ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ନାଶ ପାଇଁ ଶୁଭ କଥା କହିଲେ।
ସ୍ଵସ୍ତି ଵୋସ୍ତୁ ଶିଵଃ ପନ୍ଥା ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯାମି ପୁନରାଗତାନ୍। ଇତ୍ଯୁକ୍ତା ହୃଷ୍ଟମନସୋ ଗୁରୁଣା ତେନ ଧୀମତା। ଯୁଧିଷ୍ଠିରମୁଖାଃ ସର୍ଵେ ଗନ୍ତୁଂ ସମୁପଚକ୍ରମୁଃ
‘ତୁମମାନେ ଭଲରୁହ, ତୁମର ପଥ ଶୁଭ ହେଉ, ମୁଁ ପୁଣି ତୁମମାନେ ଫେରିଆସିବାକୁ ଦେଖିବି’—ଏହିପରି ଜ୍ଞାନୀ ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ନେତୃତ୍ୱରେ ସମସ୍ତ ପାଣ୍ଡବ ଆନନ୍ଦିତ ହୃଦୟରେ ପ୍ରସ୍ଥାନ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।
ତେଽଗ୍ନିଂ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣଂ କୃତ୍ଵା ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ପୁରୋହିତମ୍। ଅଭିଵାଦ୍ଯ ତତଃ ସର୍ଵେ ପ୍ରସ୍ଥାତୁମୁପଚକ୍ରମୁଃ ।। 1
ସେମାନେ ଅଗ୍ନି ଓ ପୁରୋହିତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପରିକ୍ରମା କରି, ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତେ ଯାତ୍ରା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।
ଅନୁଶିଷ୍ଟୋସ୍ମି ଭଦ୍ରଂ ତେ ନୈତଦ୍ଵକ୍ତାଽସ୍ତି କଶ୍ଚନ। କୁନ୍ତୀମୃତେ ମାତରଂ ନଃ ପିତରଂ ଚ ଯଶସ୍ଵିନମ୍ ।। 2
‘ମୁଁ ଉପଦେଶ ପାଇଛି; ତୁମେ ଭଲରୁହ। ଏପରି କଥା କେହି କହିପାରିବେ ନାହିଁ, କେବଳ ଆମ ମାଆ କୁନ୍ତୀ ଓ ଆମ ପ୍ରଶଂସିତ ବାପା ଛାଡ଼ି।’
ଯଦେଵାନନ୍ତରଂ କାର୍ଯଂ ତଦ୍ଭଵାନ୍ଵକ୍ତୁମର୍ହତି। ତାରଣାଯ ତୁ ଦୁଃଖସ୍ଯ ପ୍ରସ୍ଥାନାଯ ଭଵାଯ ଚ ।। 3
‘ଏଠାରୁ ଆଉ କ’ଣ କରିବା ଦରକାର, ତୁମେ ଆମକୁ କହ, ଯେଉଁଥିରେ ଦୁଃଖ ଦୂର ହେବ ଓ ଆମର ଭଲ ହେବ।’
ତେଷାଂ ପ୍ରତିଷ୍ଠମାନାନାଂ ଧୌମ୍ଯୋ ମନ୍ତ୍ରାନଥାଜପତ୍। ସର୍ଵଵିଘ୍ନପ୍ରଶମନାନର୍ଥସିଦ୍ଧିକରାଂସ୍ତଥା। ତତଃ ପାଵକମୁଞ୍ଜ୍ଵାଲ୍ଯ ମନ୍ତ୍ରହଵ୍ଯପୁରୁସ୍କୃତମ୍ ।। 4
ସେମାନେ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ଥୁତ ହେଉଥିବା ବେଳେ, ଧୌମ୍ୟ ଏମିତି ମନ୍ତ୍ର ପଢ଼ିଲେ ଯାହା ସମସ୍ତ ବାଧା ଦୂର କରେ ଓ କାମ୍ୟ ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ। ତାପରେ, ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ମନ୍ତ୍ର ସହିତ ହବି ଅର୍ପଣ କଲେ।
ଯାଜ୍ଞସେନୀଂ ପୁରସ୍କୃତ୍ଯ ସର୍ଵ ଏଵ ମହାରଥାଃ। ପ୍ରାଦ୍ରଵନ୍ସହ ଧୌମ୍ଯେନ ବଦ୍ଧଶସ୍ତ୍ରା ଵନାଦ୍ଵନମ୍ ।। 5
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, ସମସ୍ତ ମହାବୀର ଧୌମ୍ୟ ସହିତ ଅସ୍ତ୍ର ବାନ୍ଧି, ଏକ ଜଙ୍ଗଲରୁ ଅନ୍ୟ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଦ୍ରୁତ ଚାଲିଗଲେ।
ତେ ଵୀରା ବଦ୍ଧନିସ୍ତ୍ରିଂଶା ଧନୁର୍ବାଣକଲାପିନଃ । ଅଗଚ୍ଛନ୍ଭୀମଧନ୍ଵାନଃ କାମ୍ଯକାଦ୍ଯମୁନାଂ ନଦୀମ୍ ।। 6
ସେ ଶୂରମାନେ, ତଳୱାର ଓ ଧନୁର୍ବାଣ ଧରି, ଭୀମଙ୍କୁ ଆଗରେ ରଖି, କାମ୍ୟକ ଆରମ୍ଭରୁ ଯମୁନା ନଦୀ ପାଇଁ ଚାଲିଗଲେ।
ଉତ୍ତରେଣ ଦଶାର୍ଣାନାଂ ପାଞ୍ଚାଲାନ୍ଦକ୍ଷିଣେନ ତୁ। ଅନ୍ତରେଣ ଯକୃଲ୍ଲୋମ୍ନଃ ଶୂରସେନାଂଶ୍ଚ ପାଣ୍ଡଵାଃ ।। 7
ଦଶାର୍ଣ୍ଣମାନେ ଉତ୍ତରେ, ପାଞ୍ଚାଳମାନେ ଦକ୍ଷିଣରେ, ଯକୃଲ୍ଲୋମ ଓ ଶୂରସେନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଯାତ୍ରା କଲେ।
ତେ ତସ୍ଯା ଦକ୍ଷିଣଂ ତୀରମନ୍ଵଗଚ୍ଛନ୍ପଦାତଯଃ । ତତଃ ପ୍ରତ୍ଯକ୍ପ୍ରଯାତାସ୍ତେ ସଂକ୍ରାମନ୍ତୋ ଵନାଦ୍ଵନମ୍ ।। 8
ସେମାନେ ପଦେପଦେ ନଦୀର ଦକ୍ଷିଣ କୂଳ ଅନୁସରିଲେ; ତାପରେ ପଶ୍ଚିମକୁ ମୁହଁ ଦେଇ, ଜଙ୍ଗଲରୁ ଜଙ୍ଗଲକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଵସାନା ଵନଦୁର୍ଗେଷୁ ରମଣୀଯେଷୁ ଧନ୍ଵିନଃ । ପଲ୍ଵଲେଷୁ ଚ ରମ୍ଯେଷୁ ନଦୀନାଂ ସଂଗମେଷୁ ଚ।। 9
ସେ ଧନୁର୍ବାଣ ଧରିଥିବାମାନେ ସୁନ୍ଦର ଓ ଦୁର୍ଗମ ଜଙ୍ଗଲରେ, ଆକର୍ଷଣୀୟ ଝିଲିକା ଓ ନଦୀ ସଙ୍ଗମରେ ବସିଥିଲେ।
ଦ୍ରୁମାନ୍ନାନାଵିଧାକାରାନ୍ନାନାଵିଧଲତାକୁଲାନ୍ । କୁସୁମାଢ୍ଯାନ୍ମନଃକାନ୍ତାଞ୍ଶୁଭଗନ୍ଧାନ୍ମନୋରମାନ୍ ।। 10
ସେମାନେ ବିଭିନ୍ନ ଆକାରର ଗଛ, ବିଭିନ୍ନ ଲତାରେ ଆବୃତ, ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା, ମନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା, ଶୁଭ ଗନ୍ଧ ଓ ଆକର୍ଷକ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲେ।
ପାର୍ଥା ନିରୀକ୍ଷମାଣାଶ୍ଚ ତାନ୍ଦ୍ରୁମାନ୍ପୁଷ୍ପଶାଲିନଃ। ଜିଘ୍ରନ୍ତଃ ପୁଷ୍ପଗନ୍ଧାଂଶ୍ଚ ଫଲଗନ୍ଧାନ୍ମନୋରମାନ୍ ।। 11
ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ ସେ ଫୁଲରେ ଭରିଥିବା ଗଛମାନେ ଦେଖି, ଫୁଲ ଓ ଫଳର ମଧୁର ଗନ୍ଧ ଶ୍ୱାସନେଇ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କଲେ।
ଵିଧ୍ଯନ୍ତୋ ମୃଗଜାତାନି ମହେପ୍ଵାସା ମହାବଲାଃ । ଉପିତ୍ଵା ଦ୍ଵାଦଶସମା ଵନେ ପରପୁରଂଜଯାଃ । ଲୁବ୍ଧାନ୍ବ୍ରୁଵାଣା ମାତ୍ସ୍ଯସ୍ଯ ଵିପଯଂ ପ୍ରାଵିଶଂସ୍ତଦା ।। 12
ବନ୍ୟପଶୁମାନେକୁ ନିଶାନା କରି, ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଦୀର୍ଘବାହୁ ପୃଥାପୁତ୍ରମାନେ, ବାରୋଟି ବର୍ଷ ବନରେ କଟାଇ, ଶତ୍ରୁ ଦେଶ ଜିତି, ଏବେ ଶିକାରୀମାନେକୁ କହି, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ତତ୍ର ଧୌମ୍ଯଂ ମହେପ୍ଵାସାଃ ପାଣ୍ଡଵେଯା ଵ୍ଯସର୍ଜଯନ୍ । ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରଂ ପରିଚରନ୍ସୋଽବୁଦ୍ଧୋଽଵସଦାଶ୍ରମେ ।। 13
ସେଠାରେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଆଦର ସହିତ ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ; ସେ ଅଜାଣି ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର କରୁଥିବା ବେଳେ ଆଶ୍ରମରେ ରହିଗଲେ।
ତତସ୍ତେଷୁ ପ୍ରଯାତେଷୁ ପାଣ୍ଡଵେଷୁ ମହାତ୍ମସୁ। ଇନ୍ଦ୍ରସେନମୁଖାଶ୍ଚୈଵ ଯଥୋକ୍ତଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ନିର୍ଵୃତାଃ। ରଥାନଶ୍ଵାଂଶ୍ଚ ରକ୍ଷନ୍ତଃ ସୁଖମୂଷୁଃ ସୁସଂଵୃତାଃ ।। 14
ପାଣ୍ଡବମାନେ, ମହାନ୍ ଆତ୍ମା ଥିବା, ଚାଲିଯିବା ପରେ, ଇନ୍ଦ୍ରସେନ ଓ ତାଙ୍କ ସହଯୋଗୀମାନେ ନିଜ ଦାୟିତ୍ୱ ପୂରଣ କରି, ରଥ ଓ ଘୋଡ଼ାମାନେକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖି, ସୁଖରେ ଏବଂ ନିରାପଦରେ ରହିଲେ।
ତତୋ ଜନପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କୃଷ୍ଣା ରାଜାନମବ୍ରଵୀତ୍ ।। 15
ତାପରେ, ସେମାନେ ଗ୍ରାମ ଅଞ୍ଚଳକୁ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ, କୃଷ୍ଣା ରାଜାଙ୍କୁ କହିଲେ।