ତୂଷ୍ଣୀଂ ତ୍ଵେନମୁପାସୀତ କାଲେ ସମଭିପୂଜଯେତ୍
ସେ ଚୁପଚାପ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ଯଥାସମୟରେ ମର୍ଯ୍ୟାଦା ସହିତ ସମ୍ମାନ ଦେବା ଉଚିତ।
ଅସୂଯନ୍ତି ହି ରାଜାନୋ ଜନାନନୃତଵାଦିନଃ। ତଥୈଵ ଚାଵମନ୍ଯନ୍ତେ ମନ୍ତ୍ରିଣଂ ଵାଦିନଂ ମୃଷା
ରାଜାମାନେ ଝୁଠ କଥା କହୁଥିବା ଲୋକମାନେ ଉପରେ ଅସନ୍ତୋଷ ହୋଇଥାନ୍ତି; ଏହିପରି ଭାବେ, ଝୁଠ କଥା କହୁଥିବା ପରାମର୍ଶଦାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅବମାନନା କରିଥାନ୍ତି।
ଵିଦିତେ ଚାସ୍ଯ କୁର୍ଵୀତ କାର୍ଯାଣି ସୁଲଘୂନ୍ଯପି। ଏଵଂ ଵିଚରତୋ ରାଜ୍ଞି ନ କ୍ଷତିର୍ଜାଯତେ କ୍ଵଚିତ୍
ରାଜାଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ଜଣା ପରେ, ସେ ଅତି ସାଧାରଣ କାମ ମଧ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ; ଏଭଳି ଭାବେ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଚାଲିବା ସମୟରେ କେବେ ବି କ୍ଷତି ହୋଇବା ନାହିଁ।
ପାଣ୍ଡଵାଗ୍ନିରଯଂ ଲୋକେ ସର୍ଵଶସ୍ତ୍ରମଯୋ ମହାନ । ଭର୍ତା ଗୋପ୍ତା ଚ ଭୂତାନାଂ ରାଜା ପୁରୁଷଵିଗ୍ରହଃ
ଏହି ପାଣ୍ଡବ ଏହି ଜଗତରେ ଅଗ୍ନି ପରି, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରର ମିଶ୍ରଣ ଭାବରେ ବଡ଼; ସେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାଥ ଓ ରକ୍ଷକ, ମାନବ ରୂପରେ ରାଜା।
ସର୍ଵାତ୍ମନା ଵର୍ତମାନଂ ଯଥା ଦୋଷୋ ନ ସଂସ୍ପୃଶେତ୍ । ରାଜାନମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତଂ ତସ୍ଯ ଵୃତ୍ତଂ ନିବୋଧତ
ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଆତ୍ମନିୟନ୍ତ୍ରଣ ସହିତ ଚାଲିବା ଦ୍ୱାରା, କୌଣସି ଦୋଷ ତାଙ୍କୁ ଛୁଇଁପାରିବ ନାହିଁ; ସେ ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିଥାନ୍ତି; ତାଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ଶୁଣ।
କ୍ଷତ୍ରିଯଂ ଚୈଵ ସର୍ପଂ ଚ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ଚ ବହୁଶ୍ରୁତମ୍ । ନାଵମନ୍ଯେତ ମେଧାଵୀ କୃଶାନପି କଦାଚନ
ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ବ୍ୟକ୍ତି କେବେ ବି କ୍ଷତ୍ରିୟ, ସାପ ଓ ବେଦରେ ଜ୍ଞାନୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବମାନନା କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ, ତାଙ୍କ ଶକ୍ତି କମ୍ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଏତତ୍ରଯଂ ଚ ପୁରୁଷଂ ନିର୍ଦହେଦଵମାନିତମ୍। ରାଜା ତସ୍ମାଦ୍ବୁଧୈର୍ନିତ୍ଯଂ ପୂଜନୀଯଃ ପ୍ରଯତ୍ନତଃ
ଏହି ତିନିଜଣ ଅବମାନିତ ହେଲେ ଏକ ମଣିଷକୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରନ୍ତି; ତେଣୁ ରାଜାକୁ ସଦା ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ସହିତ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ।
ନାତିଵର୍ତେତ ମର୍ଯାଦାଂ ପୁରୁଷୋ ରାଜସଂମତଃ। ଵ୍ଯଵହାରଂ ପୁନର୍ଲୋକେ ମର୍ଯାଦାଂ ପଣ୍ଡିତା ଵିଦୁଃ
ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ମନ୍ଜୁରିତ ବ୍ୟକ୍ତି ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ସମାଜରେ ପଣ୍ଡିତମାନେ ଏହି ସୀମାକୁ ନୀତି ଭାବେ ଜାଣନ୍ତି।
ନ ହି ପୁତ୍ରଂ ନ ନପ୍ତାରଂ ନ ଭ୍ରାତରମରିନ୍ଦମ। ସମତିକ୍ରାନ୍ତମର୍ଯାଦଂ ପୂଜଯନ୍ତି ପରାଧିପାଃ
ଶତ୍ରୁ ଜୟ କରିଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି, ରାଜାମାନେ ସୀମା ଅତିକ୍ରମ କରିଥିବା ପୁତ୍ର, ପୌତ୍ର କିମ୍ବା ଭାଇକୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ଗଚ୍ଛନ୍ନପି ପରାଂ ଭୂତିଂ ଭୂମିପାଲନିଯୋଜିତଃ। ଜାତ୍ଯନ୍ଧ ଇଵ ମନ୍ଯେତ ମର୍ଯାଦାମନୁଚିନ୍ତଯନ୍
ଭୂମିର ରାଜାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ ବଡ଼ ଶ୍ରୀ ଲାଭ କରିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେ ଜନ୍ମାନ୍ଧ ବ୍ୟକ୍ତି ପରି ସୀମାକୁ ଚିନ୍ତା କରିବା ଉଚିତ।
ଧୃଷ୍ଟୋ ଦ୍ଵାରଂ ସଦା ପଶ୍ଯନ୍ନ ଚ ରାଜସୁ ଵିଶ୍ଵସେତ୍ । ତଦେଵାସନମନ୍ଵିଚ୍ଛେଦ୍ଯତ୍ର ନାଭିଲଷେତ୍ପରଃ
ସେ ସଦା ସାହସିକ ଭାବରେ ଦ୍ୱାରକୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ଉପରେ କେବେ ବି ଆସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯେଉଁ ଅସନ ଅନ୍ୟ କେହି ଚାହାନ୍ତି ନାହିଁ, ସେଠି ଅସନ ଖୋଜିବା ଉଚିତ।
ଯତ୍ରୋପଵିଷ୍ଟଃ ସଂକଲ୍ପଂ ନୋପହନ୍ଯାଦ୍ବଲୀଯସଃ । ତଦାସନଂ ରାଜକୁଲେ ଈପ୍ସେତ ପୁରୁଷୋ ଵସନ୍
ଯେଉଁଠି ବସିଲେ, ସେ ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ବ୍ୟକ୍ତିର ଇଚ୍ଛାକୁ ବାଧା ଦେଇନଥିବା, ରାଜାଙ୍କ ଦରବାରରେ ସେଉଁଠି ଅସନ ଚାହିବା ଉଚିତ।
ଯଥୈନଂ ଯତ୍ର ଚାସୀନଂ ଶଙ୍କଯେଦ୍ଦୁଷ୍ଟଚରିଣମ୍ । ନ ତତ୍ରୋପଵିଶେଜ୍ଜାତୁ ଯୋ ରାଜଵସତିଂ ଵସେତ୍
ଯେଉଁଠି ଏବଂ ଯେଉଁ ସ୍ଥାନରେ ସେ କୌଣସି ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣ ଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ଉପରେ ସନ୍ଦେହ କରେ, ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ସେଠି କେବେ ବି ବସିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସ୍ଵଭୂମୌ କାମମାସୀତ ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵା ରାଜସନ୍ନିଧୌ। ନ ତ୍ଵେଵାସନମନ୍ଯସ୍ଯ ପ୍ରାର୍ଥଯେତ କଦାଚନ
ନିଜ ଭୂମିରେ ସେ ଇଚ୍ଛାମତେ ବସିପାରେ, କିମ୍ବା ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିପାରେ; କିନ୍ତୁ କେବେ ବି ଅନ୍ୟର ଅସନ ଚାହିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ପରାସନଗତଂ ହ୍ଯେନଂ ପରସ୍ଯ ପରିଚାରକାଃ । ପରିଷଦ୍ଯପକର୍ଷେଯୁଃ ପରିହାସ୍ଯେତ ଶତ୍ରୁଭିଃ
ଯଦି ସେ ଅନ୍ୟର ଅସନରେ ବସିଥାଏ, ତାହାର ସେବକମାନେ ସଭାରୁ ତାଙ୍କୁ ହଟାଇପାରନ୍ତି, ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନେ ତାଙ୍କୁ ଉପହାସ କରିବେ।
ନିତ୍ଯଂ ଵିପ୍ରତିଷିଦ୍ଧଂ ତତ୍ପୁରସ୍ତାଦାସନଂ ମତମ୍ । ଅର୍ଥାର୍ଥଂ ହି ଯଦା ଭୃତ୍ଯୋ ରାଜାନମୁପତିଷ୍ଠତେ
ସଦା ସମ୍ମୁଖର ଅସନ ନିଷିଦ୍ଧ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ; କାରଣ ଚାକର ରାଜାଙ୍କୁ କୌଣସି କାମ ପାଇଁ ଆସିଲେ, ଏହି ନୀତି ଅନୁସରଣ କରିବା ଉଚିତ।
ଦକ୍ଷିଣଂ ଵାଽଥ ଵାମଂ ଵା ଭାଗମାଶ୍ରିତ୍ଯ ପଣ୍ଡିତଃ। ତିଷ୍ଠେଦ୍ଵିନୀତଵଦ୍ରାଜନ୍ନ ପୁରସ୍ତାନ୍ନ ପୃଷ୍ଠତଃ। ରାକ୍ଷିଣାମାତ୍ତଶସ୍ତ୍ରାଣାଂ ପଶ୍ଚାତ୍ସ୍ଥାନଂ ଵିଧୀଯତେ
ପଣ୍ଡିତ ମଣିଷ ଦକ୍ଷିଣ କିମ୍ବା ବାମ ପାଖରେ ନମ୍ରତା ସହିତ ଦଢ଼ି ରହିବା ଉଚିତ, ରାଜା; ସମ୍ମୁଖ କିମ୍ବା ପଛରେ ନୁହେଁ। କେବଳ ଅସ୍ତ୍ରଧାରୀ ପାଳେଇ ମାନେ ପଛରେ ଦଢ଼ି ରହନ୍ତି।
ମାତୃଗୋତ୍ରେ ସ୍ଵଗୋତ୍ରେ ଵା ନାମ୍ନା ଶୀଲେନ ଵା ପୁନଃ । ସଂଗ୍ରହାର୍ଥଂ ମନୁଷ୍ଯାଣାଂ ନିତ୍ଯମାଭାଷିତା ଭଵେତ୍
ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚିହ୍ନଟି ପାଇଁ, ସଦା ମାଆଙ୍କ ଗୋତ୍ର, ନିଜ ଗୋତ୍ର, ନାମ କିମ୍ବା ଚରିତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଡାକିବା ଉଚିତ।
ପୂଜ୍ଯମାନୋପି ଯୋ ରାଜ୍ଞା ନରୋ ନ ପ୍ରତିପୂଜଯେତ୍। ନୈନମାରାଧଯେଜ୍ଜାତୁ ଶାସ୍ତା ଶିଷ୍ଯାନିଵାଲସାନ୍
ଯେଉଁ ମଣିଷ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମ୍ମାନକୁ ଫେରାଇ ଦେଉନାହିଁ, ସେକୁ କେବେ ମଧ୍ୟ ଆଦର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେପରି ଗୁରୁ ଅଳସ ଛାତ୍ରଙ୍କୁ ଆଦର କରନ୍ତି ନାହିଁ।
ନାସ୍ଯ ଯୁଗ୍ଯଂ ନ ପର୍ଯଙ୍କଂ ନାସନଂ ନ ରଥଂ ତଥା। ଆରୋହେତ୍ସଂମତୋଽସ୍ମୀତି ଯୋ ରାଜଵସତିଂ ଵସେତ୍
ଯିଏ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସେ, ସେ ଭାବି ନାହିଁ ଯେ ମୁଁ ସମ୍ମତି ପାଇଛି ବୋଲି, ରାଜାଙ୍କ ଯୋକ, ଶୋଇବା ଛାନା, ଆସନ କିମ୍ବା ରଥକୁ ଚଢ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଯୋ ଵୈ ଗୃହେଭ୍ଯଃ ପ୍ରଵସନ୍କ୍ରିଯମାଣମନୁସ୍ମରନ୍ । ଉତ୍ଥାନେ ନିତ୍ଯସଂକଲ୍ପୋ ନିସ୍ତନ୍ଦ୍ରୀଃ ସଂଘତାତ୍ମଵାନ୍
ଯିଏ ନିଜ ଘରରୁ ଦୂରେ ରହି, ସଦା ନିଜ କର୍ତ୍ତବ୍ୟକୁ ମନେ ରଖେ, ଉଠିବାରେ ଦୃଢ଼, ଅଳସ ନୁହେଁ, ଏବଂ ସମୂହ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ୍, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ପରୀତଃ କ୍ଷୁତ୍ପିପାସାଭ୍ଯାଂ ଵିହାଯ ପରିଦେଵନମ୍ । ଦୁଃଖେନ ସୁଖମନ୍ଵିଚ୍ଛେଦ୍ଯୋ ରାଜଵସତିଂ ଵସେତ୍
ଭୋକ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣା ନେଇ ଅଭିଯୋଗ ଛାଡ଼ି, ଦୁଃଖରେ ମଧ୍ୟ ସୁଖ ଖୋଜିବା ଉଚିତ, ଏଭଳି ମଣିଷ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବା ଉଚିତ।
କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହମିତ୍ଯେଵ ଯଃ ସ ରାଜସୁ ସିଧ୍ଯତି
ଯିଏ 'ମୁଁ କରିବି' ବୋଲି କହେ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଫଳ ହୁଏ।
ଉଷ୍ଣେ ଵା ଯଦି ଵା ଶୀତେ ରାତ୍ରୌ ଵା ଯଦି ଵା ଦିଵା । ଆଦିଷ୍ଟୋ ନ ଵିକଲ୍ପେତ ଯଃ ସ ରାଜସୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ଗରମ କିମ୍ବା ଠଣ୍ଡା, ରାତି କିମ୍ବା ଦିନ, ଯେଉଁଠାରେ ଆଦେଶ ମିଳିଲେ ସନ୍ଦେହ କରେନାହିଁ, ସେହି ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଫଳ ହୁଏ।
ନୈଵ ପ୍ରାପ୍ତୋଽଵମନ୍ଯେତ ସଦାଽମାତ୍ଯୋ ଵିଶାରଦଃ । ମାନଂ ପ୍ରାପ୍ତୋ ନ ହୃଷ୍ଯେତ ନ ଵ୍ଯଥେଚ୍ଚ ଵିମାନିତଃ । ଋଦୁର୍ମୃଦୁଃ ସତ୍ଯଵାଦୋ ଯଃ ସ ରାଜସୁ ସିଦ୍ଧ୍ଯତି
ଏକ ଜଣ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନ୍ତ୍ରୀ ଯାହା ମିଳିନାହିଁ, ତାହାକୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯାହା ମିଳିଲା, ତାରେ ଅତି ଆନନ୍ଦ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଅବମାନିତ ହେଲେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଯିଏ ମୃଦୁ, ଦୃଢ଼ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସଫଳ ହୁଏ।
ନୈଵ ଲାଭାଦ୍ଧର୍ଷମିଯାନ୍ନ ଵ୍ଯଥେଚ୍ଚ ଵିମାନିତଃ। ସମଃ ପୂର୍ଣତୁଲେଵ ସ୍ଯାଦ୍ଯୋ ରାଜଵସତିଂ ଵସେତ୍
ଲାଭ ହେଲେ ଅହଂକାର କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଅବମାନିତ ହେଲେ ଭୟ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯିଏ ତୁଲାରେ ସମ ରହେ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବା ଉଚିତ।
ଅଲ୍ପେଚ୍ଛୋ ଧୃତିମାନ୍ରାଜଞ୍ଛାଯେଵାନୁଗତଃ ସଦା। ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣୋ ଧୀରଃ ସ ରାଜଵସତିଂ ଵସେତ୍
ଯିଏ ଅଳ୍ପରେ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଧୃତିଶୀଳୀ, ସଦା ଛାୟା ପରି ଅନୁସରଣ କରେ, ଦକ୍ଷ, ସଚେତନ ଓ ଶାନ୍ତ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ଇତିହାସପୁରାଣଜ୍ଞଃ କୁଶଲଃ ସତ୍କଥାସୁ ଚ। ଵଦାନ୍ଯଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଵାପି ଯୋ ରାଜଵସତିଂ ଵସେତ୍
ଯିଏ ପୁରାତନ କଥା ଓ ଇତିହାସ ଜାଣେ, ଭଲ କଥାରେ ପାରଙ୍ଗତ, ଦାନଶୀଳ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ, ସେ ରାଜାଙ୍କ ଗୃହରେ ବସିବା ଯୋଗ୍ୟ।
ନ ମିଥୋ ଭାଷିତଂ ରାଜ୍ଞୋ ମନୁଷ୍ଯେଷୁ ପ୍ରକାଶଯେତ୍ । ଯଂ ଚାସୂଯନ୍ତି ରାଜାନଃ ପୁରୁଷଂ ନୋ ଵଦେଚ୍ଚ ତମ୍
ରାଜାଙ୍କ ସହ ଗୁପ୍ତ କଥା ଅନ୍ୟ ଲୋକଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯେଉଁ ମଣିଷକୁ ରାଜାମାନେ ଇର୍ଷ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେଠି ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ କଥା କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ନୈଷାଂ କର୍ମସୁ ସଂଯୁକ୍ତୋ ଧନଂ କିଂଚିଦୁପସ୍ପୃଶେତ୍। ପ୍ରାପ୍ନୁଯାଦାଦଦାନୋ ଵା ବନ୍ଧଂ ଵା ଵଧମେଵ ଵା
ଯିଏ ତାଙ୍କ କାମରେ ଯୋଗ ଦେଉନାହିଁ, ସେ ତାଙ୍କ ଧନକୁ ଛୁଇଁବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ଯଦି ନେଇଥାଏ, ତେବେ ବନ୍ଧନ କିମ୍ବା ମୃତ୍ୟୁ ଦଣ୍ଡ ହେବା ସମ୍ଭବ।