ଲକ୍ଷଣଂ ଚରିତଂ ଚୈଵ ଗଵାଂ ଯଚ୍ଚାପି ମଙ୍ଗଲମ୍ । ସତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ସୁଵିଦିତମନ୍ଯଚ୍ଚାପି ଵିଶାଂପତେ
ଗାଁର ଚିହ୍ନ, ଆଚରଣ, ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତ ମୁଁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଛି, ରାଜା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ କଥା ମଧ୍ୟ।
ଵୃଷଭାନପି ଜାନାମି ରାଜନ୍ପୂଜିତଲକ୍ଷଣାନ୍। ଯେଷାଂ ମୂତ୍ରମୁପାଘ୍ରାଯ ଅପି ଵନ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରସୂଯତେ
ରାଜା, ମୁଁ ପୂଜିତ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୃଷଭମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି; ଯାହାଙ୍କ ମୁତ୍ର ଘ୍ରାଣ କରିଲେ ଅନ୍ୟ ଗାଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭବତୀ ହୁଏ।
ସୋଽହମେଵଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିରତ୍ର ପରା ହି ମେ। ଵିରାଟନଗରେ ଗୂଢୋ ରଂସ୍ଯେଽହଂ ତେନ କର୍ମଣା
ମୁଁ ଏଭଳି କାମ କରିବି, କାରଣ ଏଠିରେ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରେମ; ଭିରାଟ ନଗରରେ ଚୁପଚାପ ରହି, ଏହି କାମରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି।
ତୋଷଯିଷ୍ଯେ ଚ ରାଜାନାଂ ମା ଭୂଚ୍ଚିନ୍ତା ତଵାନଘ । ନ ଚ ମାଂ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ପରସ୍ତତ୍ତେ ରୋଚତୁ ପାର୍ଥିଵ। ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା
ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବି; ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ଅନ୍ୟ କେହି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁ; ଏହିପରି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେପରି ଚାଲିବି।
କେନାତ୍ର କର୍ମଣା କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ ଵିଚରିଷ୍ଯତି। ନ ହି କିଂଚିଦ୍ଵିଜାନାତି କର୍ମ କର୍ତୁଂ ଯଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଠି କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ କେଉଁ କାମ କରି ଚାଲିବେ? କାରଣ ସେ ଜନାନୀମାନେ କରୁଥିବା କାମର କିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ମାଲ୍ଯାଗନ୍ଧାନଲଙ୍କାରାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଏତାନ୍ଯେଵାଭିଜାନାତି ଯଥାଜାତା ଚ ଭାମିନୀ
ସେ କେବଳ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଆଭୂଷଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଜାଣିଛି, ଯେପରି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାନୀ।
ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା କଥଂ ନୁ ଵିଚରିଷ୍ଯତି। ଇଯଂ ତୁ ନଃ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
ଏହି ପତିବ୍ରତା, ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା କିପରି ଚାଲିବେ? ସେ ଆମ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ମାତେଵ ପରିପାଲ୍ଯା ଚ ପୂଜ୍ଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସ୍ଵସେଵ ଚ । ସୁକୁମାରୀ ସୁଶୀଲା ଚ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ । କଥଂ ଵତ୍ସ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ଵିରାଟନଗରେ ସତୀ
ମା' ପରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଜେଷ୍ଠା ଭଉଣୀ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ, ସୁକୁମାରୀ ଓ ସୁଶୀଳା, ରାଜକନ୍ୟା ଏବଂ ମହିମାମୟୀ; ଏହି କଳ୍ୟାଣୀ ସତୀ କିପରି ଭିରାଟ ନଗରରେ ବାସ କରିବେ?
ଅହଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଵୃତୋ ଭଵ ପାର୍ଥିଵ। ଯଥା ତେ ମତ୍କୃତେ ଶୋକୋ ନ ଭଵେନ୍ନୃପତେ ଶୃଣୁ। ଯଥା ତୁ ମାଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଯତ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଏଠି ବାସ କରିବି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର; ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅ, ରାଜା; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଶୁଣ; କିପରି ମୁଁ କାମ କରିବି ଯେପରି ମୋତେ କେହି ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଛନ୍ନା ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯନ୍ମାଂ ନ ଵିଜାନନ୍ତି କେଚନ। ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଚ ସମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଶର୍ମ ତେସ୍ତୁ ଵିଶାଂପତେ
ମୁଁ ଚୁପଚାପ ବାସ କରିବି, ଯେପରି ମୋତେ କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ କଣ କରିବି ତାହା ତୁମକୁ କହିବି, ଯେପରି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବା, ରାଜା।
ସୈରନ୍ଧ୍ରୀଜାତିସଂପନ୍ନା ନାମ୍ନାଽହଂ ଵ୍ରତଚାରିଣୀ
ମୁଁ ଜନ୍ମରେ ଏବଂ ନାମରେ ଏକ ଦାସୀ, ଏବଂ ନିୟମିତ ଉପବାସ ଓ ବ୍ରତରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍।
ସୈରନ୍ଧ୍ର୍ଯୋ ରକ୍ଷିତାଃ ସ୍ତ୍ରୀଣାଂ ଭୁଜିଷ୍ଯାଃ ସନ୍ତି ଭାରତ । ଏକପତ୍ନ୍ଯଃ ସ୍ତ୍ରିଯଶ୍ଚୈତା ଇତି ଲୋକସ୍ଯ ନିଶ୍ଚଯଃ
ଦାସୀମାନେ ଅନ୍ୟ ଜନନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହନ୍ତି, କେତେକ ଦାସୀ ମାଲିକା ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି, ଏହି ମହିଳାମାନେ ଏକମାତ୍ର ପତି ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠା ରହନ୍ତି— ଏହି ଅନୁଭବ ସମସ୍ତଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଚଳିତ।
ସାଽହଂ ବ୍ରୁଵାଣା ସୈରନ୍ଧ୍ରୀ କୁଶଲା କେଶକର୍ମଣି। ପ୍ରମଦାହରିକା ଲୋକେ ପୁରୁଷାଣାଂ ପ୍ରଵାସିନାମ୍
ମୁଁ କହିବି ଯେ ମୁଁ ଏକ ଦାସୀ, କେଶ ଗଠନରେ ଦକ୍ଷ, ମହିଳାମାନଙ୍କ ସହ ମିଶିବା ଜଣେ ସାଥୀ, ଏବଂ ଦୂରରେ ଥିବା ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଚିହ୍ନାଯାଇଛି।
ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯ ଵୈ ଗେହେ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ପରିଚାରିକା। ଉଷିତାଽସ୍ମୀତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ପୃଷ୍ଟା ରାଜ୍ଞା ଚ ଭାରତ। ଆତ୍ମଗୁପ୍ତା ଚରିଷ୍ଯାମି ଯନ୍ମାଂ ତ୍ଵଂ ପରିପୃଚ୍ଛସି
ମୁଁ କହିବି, ରାଜା ପଚାରିଲେ, ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଘରରେ ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ଦାସୀ ଭାବେ ରହିଥିଲି; ତୁମେ ଯେପରି ମୋତେ ପଚାରିଛ, ମୁଁ ସ୍ଵୟଂ ନିୟମ ରଖି ଚାଲିବି।
ନାହଂ ତତ୍ର ଭଵିଷ୍ଯାମି ଦୁର୍ଭରା ରାଜଵେଶ୍ମନି। କୃତ୍ଵା ଚୈଵ ସଦା ରକ୍ଷାଂ ଵ୍ରତେନୈଵ ନରାଧିପ
ମୁଁ ସେଠାରେ ରହିବି ନାହିଁ, କାରଣ ରାଜମହଳରେ ରହିବା ଅତି କଷ୍ଟଦାୟକ; ମୁଁ ସଦା ନିଜ ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି, ରାଜା।
ସୁଦେଷ୍ଣାଂ ପ୍ରତ୍ଯୁପସ୍ଥାସ୍ଯେ ରାଜଭାର୍ଯାଂ ଯଶସ୍ଵିନୀମ୍ । ସା ରକ୍ଷିଷ୍ଯତି ମାଂ ପ୍ରାପ୍ତାଂ ମା ତେ ଭୂଦ୍ଦୁଃଖମୀଦୃଶମ୍
ମୁଁ ରାଜାଙ୍କ ମହାରାଣୀ ସୁଦେଷ୍ଣାଙ୍କ ସେବା କରିବି; ସେ ମୋତେ ଆସିଲେ ସୁରକ୍ଷା ଦେବେ— ତୁମେ ଏପରି ଦୁଃଖ ଭୋଗିବାକୁ ପଡ଼ନାହିଁ।
ଅଥ ଗୁପ୍ତା ଚରିଷ୍ଯାମି ଯୁଷ୍ମାଭିସ୍ତତ୍ର ତସ୍ଥୁଷୀ। ଇତ୍ଯେଵଂ ଵଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିହରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା
ତୁମେମାନେ ମୋତେ ସୁରକ୍ଷା ଦେଇଥିବା ବେଳେ, ମୁଁ ସେଠାରେ ଯଥାଯଥି ଚାଲିବି— ଏହି ମୋ ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଏବଂ ଏପରି ମୁଁ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି।
ଯଥା ନୋ ଦୁର୍ହୃଦଃ ପାପା ଭଵନ୍ତି ସୁଖିନଃ ପୁନଃ। କୁର୍ଯାସ୍ତଥା ତ୍ଵଂ କଲ୍ଯାଣି ଲକ୍ଷଯେଯୁର୍ନ ତେ ଜନାଃ
ଯେପରି ଆମର ଶତ୍ରୁମାନେ ମଧ୍ୟ ମନ୍ଦ ହୋଇଥିଲେ ଆଉ ଖୁସି ହେବାକୁ ପାରନ୍ତି, ସେପରି ତୁମେ ମଧ୍ୟ ଏପରି କରିବା ଉଚିତ ଯେ, ଲୋକେ ତୁମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ।
କଲ୍ଯାଣଂ ଭାଷସେ କୃଷ୍ଣେ ଯଥା କୌଲେଯକୀ ତଥା। ନ ପାପମଭିଜାନାସି ସାଧ୍ଵୀ ସାଧୁଵ୍ରତେ ସ୍ଥିତା
ତୁମେ ଭଲ କଥା କହୁଛ, କୃଷ୍ଣେ, କୁଳ ଗୋତ୍ରର ମହିଳା ଯେପରି; ତୁମେ କେହି ଦୁଷ୍ଟ କାମ ଜାଣନାହିଁ, ନିଜ ବ୍ରତରେ ଦୃଢ଼ ଅଛ।
କର୍ମାଣ୍ଯୁକ୍ତାନି ଯୁଷ୍ମାଭିର୍ଯାନି ତାନି ଚରିଷ୍ଯଥ। ମମ ଚାପି ଯଥା ବୁଦ୍ଧିରୁଚିତା ହି ଵିନିଶ୍ଚଯାତ୍
ତୁମେମାନେ ଯେ କାମ କରିବାକୁ ଦିଆଯାଇଛ, ସେଗୁଡିକ କରିବେ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ବୁଝିବା ଓ ଦୃଢ଼ ନିଷ୍ପତି ଅନୁଯାୟୀ କାମ କରିବି।
ପୁରୋହିତୋଽଯମସ୍ମାକମଗ୍ନିହୋତ୍ରାଣି ରକ୍ଷତୁ। ସୂତପୌରୋଗଵୈଃ ସାର୍ଧଂ ଦ୍ରୁପଦସ୍ଯ ନିଵେଶନେ
ଆମ ପୁରୋହିତ ଅଗ୍ନି ଉପାସନା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ, ରଥଚାଳକ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ଦ୍ରୁପଦଙ୍କ ଘରରେ।
ଇନ୍ଦ୍ରସେନମୁଖାଶ୍ଚେମେ ରଥାନାଦାଯ କେଵଲାନ୍ । ଯାନ୍ତୁ ଦ୍ଵାରଵତୀଂ ଶୀଘ୍ରମିତି ମେ ଵର୍ତତେ ମତିଃ
ଇନ୍ଦ୍ରସେନା ଆଗୁଆ ହୋଇ, ଏହି ଲୋକମାନେ ରଥ ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଦ୍ୱାରକାକୁ ଯାଆନ୍ତୁ— ଏହି ମୋ ଚିନ୍ତା।
ଇମାଶ୍ଚ ନାର୍ଯୋ ଦ୍ରୌପଦ୍ଯାଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚ ପରିଚାରିକା । ପାଞ୍ଚାଲାନେଵ ଗଚ୍ଛନ୍ତୁ ସୂତପୌରୋଗଵୈଃ ସହ
ଦ୍ରୌପଦୀଙ୍କ ସମସ୍ତ ଦାସୀମାନେ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ମହିଳାମାନେ ରଥଚାଳକ ଓ ଗୋପମାନେ ସହିତ ପଞ୍ଚାଳ ଦେଶକୁ ଯାଆନ୍ତୁ।
ସର୍ଵୈରପି ଚ ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ନ ପ୍ରାଜ୍ଞାଯନ୍ତ ପାଣ୍ଡଵାଃ । ଅର୍ଧରାତ୍ରେ ମହାତ୍ମାନୋ ଭିକ୍ଷାଦାନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣାନପି। ଗତା ହ୍ଯସ୍ମାନପାହାଯ ସର୍ଵେ ଦ୍ଵୈତଵନାଦିତି
ସମସ୍ତେ କହିବା ଉଚିତ ଯେ, ପାଣ୍ଡବମାନେ ଚିହ୍ନିପାରିବା ନାହିଁ; ଆଧା ରାତିରେ, ମହାତ୍ମାମାନେ, ଦାନ ନେଇଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ, ଆମକୁ ଛାଡ଼ି ଦ୍ୱୈତବନକୁ ଚାଲିଯାଇଛନ୍ତି।
ଏଵଂ ତେଽନ୍ଯୋନ୍ଯମାମନ୍ତ୍ର୍ଯ କର୍ମାଣ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଧୌମ୍ଯମାମନ୍ତ୍ରଯାମାସୁଃ ସ ଚ ତାନ୍ମନ୍ତ୍ରମବ୍ରଵୀତ୍
ଏପରି ଏକାଏକା ନିଜ କାମ ବିଭାଜନ କରି, ସମସ୍ତେ ଧୌମ୍ୟଙ୍କୁ ଶୁଭେଚ୍ଛା ଦେଲେ, ତାହାପରେ ସେ ତାଙ୍କୁ ପବିତ୍ର ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ତାନନ୍ଵଶାତ୍ସ ଧର୍ମାତ୍ମା ସର୍ଵଧର୍ମଵିଶେଷଵିତ୍ । ଧୌମ୍ଯଃ ପୁରୋହିତୋ ରାଜନ୍ପାଣ୍ଡଵାନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭାନ୍
ଧୌମ୍ୟ, ଧର୍ମରେ ଦକ୍ଷ ଏବଂ ସମସ୍ତ ନୀତି ଜ୍ଞାନୀ, ପୁରୋହିତ, ରାଜା, ପାଣ୍ଡବମାନେ— ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ— ତାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ଦେଲେ।
ଵିଦିତଂ ଵୈ ଯଥା ସର୍ଵଂ ଲୋକେ ଵୃତ୍ତମିଦଂ ନୃପ। ଵିଦିତେ ଚାପି ଵକ୍ତଵ୍ଯଂ ସୁହୃଦ୍ଭିରନୁରାଗତଃ
ରାଜା, ଏହି ଘଟଣା କିପରି ଘଟିଛି ଏହି ଜଗତରେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଜଣା; ଏବଂ ଏହି ଜଣାଯାଇଲା ପରେ, ମିତ୍ରମାନେ ପ୍ରେମରେ ଏହି କଥା କହିବା ଉଚିତ।
ଅତୋଽହମଭିଵକ୍ଷ୍ଯାମି ହେତୁମାତ୍ରଂ ନିବୋଧତ। ହନ୍ତେମାଂ ରାଜଵସତିଂ ରାଜପୁତ୍ରା ବ୍ରଵୀମି ଵଃ। ଯଥା ରାଜକୁଲଂ ପ୍ରାପ୍ଯ ଚରନ୍ପ୍ରୋଷ୍ଯ ନ ରିଷ୍ଯତି
ଏହିପରି ମୁଁ ଏବେ କହିବି; କାରଣ ଶୁଣ; ରାଜପୁତ୍ରମାନେ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି କିପରି ରାଜମହଳରେ ରହିବା ଉଚିତ, ଯେପରି ରହିଲା ପରେ କେହି କ୍ଷତି କରିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଦୁର୍ଵାସମେଵ କୌରଵ୍ଯ ଜାତେନ କୁରୁଵେଶ୍ମନି । ଅମାନିତେନ ମାନାର୍ହ ଗୂଢେନ ପରିଵତ୍ସରମ୍
କୌରବ୍ୟ, ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ପରି, କୁରୁ ଘରରେ ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଏକ ମାନ୍ୟତା ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ୟକ୍ତି, ଏକ ବର୍ଷ ଅପରିଚିତ ଭାବରେ ଲୁଚି ରହିବା ଉଚିତ।
ଦିଷ୍ଟଦ୍ଵାରୋ ଲଭେଦ୍ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ରାଜସ୍ଵେଷୁ ନ ଵିଶ୍ଵସେତ୍। ନ ଚାନୁଶିଷ୍ଯାଦ୍ରାଜାନମପୃଚ୍ଛନ୍ତଂ କଦାଚନ
ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ଭିତରକୁ ପ୍ରବେଶ କରିବା ଉଚିତ, କିନ୍ତୁ ରାଜାମାନେ ଉପରେ କେବେ ବି ଆସ୍ଥା ରଖିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏବଂ ରାଜା ପ୍ରଶ୍ନ କରିନଥିଲେ କେବେ ବି ତାଙ୍କୁ ଶିଖାଇବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।