ମେରୁଃ ପ୍ରଚ୍ଛାଦିତ ଇଵ ଵସନ୍ଵଜ୍ରୋଣ ମୁଷ୍ଟିନା। ଆଖ୍ଯାତା ଷଣ୍ଡକୋସ୍ମୀତି ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ହି ପାତକଂ
ମେରୁ ପର୍ବତ ମেঘରେ ଢାକାଯାଇଥିବା ପରି, ମୁଁ ଷଣ୍ଡ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେବି; ଏହା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଯଦିଓ ଏହା ଦୁଃଖଦ।
ଇତ୍ଯେଵମୁକ୍ତ୍ଵା ପୁରୁଷପ୍ରଵୀରସ୍ତଥାର୍ଜୁନୋ ଧର୍ମାମୃତାଂ ଵରିଷ୍ଠଃ। ଵାକ୍ଯଂ ତଥାସୌ .... ଭୂଯୋ ନୃପୋଽପରଂ ଭ୍ରାତର...ବଭାଷେ
ଏଭଳି କହି, ପୁରୁଷମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଧର୍ମର ଅମୃତରେ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ ଅର୍ଜୁନ ରାଜାଙ୍କୁ ପୁନି କଥା କହିଲେ, ତାପରେ ଅନ୍ୟ ଭାଇ କଥା କହିଲେ।
କିଂକର୍ମା କିଂସମାଚାରୋ ନକୁଲୋଯଂ ଭଵିଷ୍ଯତି। ସୁକୁମାରଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ଦର୍ଶନୀଯଃ ସୁଖୋଚିତଃ
ନକୁଳ କଣ କାମ କରିବେ, କଣ ଆଚରଣ ଅନୁସରିବେ? ସେ ସୁକୁମାର, ଶୂର, ଦେଖିବାକୁ ଭଲ ଓ ସୁଖରେ ଅଭ୍ୟସ୍ତ।
ଅଦୁଃଖାର୍ହଶ୍ଚ ବାଲଶ୍ଚ ଲାଲିତଶ୍ଚାପି ନିତ୍ଯଶଃ । ସୋଯମାର୍ତଶ୍ଚ ଶାନ୍ତଶ୍ଚ କିଂ ନୁ ରୋଚଯତାତ୍ତ୍ଵିହ
ସେ କଷ୍ଟର ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ଅପରିପକ୍ୱ ଓ ସଦା ଲାଡ଼ିଆ; ଏବେ ଦୁଃଖିତ ଓ ଶାନ୍ତ ଅଛନ୍ତି—ଏଠାରେ ସେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛନ୍ତି?
କିଂ ତ୍ଵଂ ନକୁଲ କୁର୍ଵାଣସ୍ତସ୍ଯ ତାତ ଚରିଷ୍ଯସି। କର୍ମ ତତ୍ତ୍ଵଂ ସମାଚକ୍ଷ୍ଵ ରାଜ୍ଯେ ତସ୍ଯ ମହୀପତେଃ
ନକୁଳ, ତୁମେ କଣ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ? ରାଜାଙ୍କ ସେବାରେ କଣ କାମ ନିବାହିବ? ଆମକୁ କହ, ତୁମେ କଣ କାମ ଚୟନ କରିଛ।
ଅଶ୍ଵାଧ୍ଯକ୍ଷୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵିରାଟସ୍ଯେତି ମେ ମତିଃ। ଦାମଗ୍ରନ୍ଥୀତି ନାମ୍ନାଽହଂ କର୍ମୈତତ୍ସୁପ୍ରିଯଂ ମମ
ମୋ ମନରେ ଅଛି, ମୁଁ ଭିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ଘୋଡ଼ା ପ୍ରଧାନ ହେବି। ମୋ ନାମ 'ଗ୍ରନ୍ଥି' ହେବ, ଏହି କାମ ମୋତେ ବହୁତ ପ୍ରିୟ।
ଦାମଗ୍ନନ୍ଥୀ ପରିଜ୍ଞାତଃ କୁଶଲୋ ଦାମକର୍ମଣି । ନ ମାଂ ପରିଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଜନା ଜାତ୍ଵିହ କର୍ହିଚିତ୍
ଗ୍ରନ୍ଥି ଭାବରେ ପରିଚିତ, ଘୋଡ଼ା ଦେଖାଶୁଣାରେ ଦକ୍ଷ, ଏଠାରେ କେହି ମୋତେ ଅପମାନ କରିବେ ନାହିଁ।
କୁଶଲୋତ୍ସ୍ମ୍ଯଶ୍ଵଶିକ୍ଷାଯାଂ ତଥୈଵାଶ୍ଵଚିକିତ୍ସନେ। ପ୍ରିଯାଶ୍ଚ ସତତଂ ମେଽଶ୍ଵାଃ କୁରୁରାଜା ଯଥା ତଵ
ମୁଁ ଘୋଡ଼ା ଶିକ୍ଷା ଓ ଚିକିତ୍ସାରେ ଦକ୍ଷ, ଘୋଡ଼ା ମୋତେ ସଦା ପ୍ରିୟ, କୁରୁରାଜା, ତୁମେ ଯେପରି ଘୋଡ଼ାକୁ ଭଲପାଉଛ।
ନ ମାଂ ପରିଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି କିଶୋରା ଵଡଵାସ୍ତଥା । ନ ଦୁଷ୍ଟାଶ୍ଚ ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ପୃଷ୍ଠେ ଧୁରି ଚ ମଦ୍ଗତାଃ
ଯୁବା ଘୋଡ଼ା ଓ ମାଦିନୀ ମୋତେ ଅବହେଳା କରିବେ ନାହିଁ, ମୋ ଦେଖାଶୁଣାରେ ରହିଥିବା ଦୁଷ୍ଟ ଘୋଡ଼ା ମଧ୍ୟ ଅନ୍ୟାୟ କରିବେ ନାହିଁ।
ଦ୍ରକ୍ଷ୍ଯନ୍ତି ଯେ ଚ ମାଂ କେଚିଦ୍ଵିରାଟନଗରେ ଜନାଃ । ତେଭ୍ଯ ଏଵଂ ପ୍ରଵକ୍ଷ୍ଯାମି ଵିହରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା
ଭିରାଟ ନଗରରେ କେହି ମୋତେ ଦେଖିଲେ, ସେମାନେଙ୍କୁ ମୁଁ ଏଭଳି କହିବି ଓ ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଅନୁଯାୟୀ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି।
ପାଣ୍ଡଵେନ ହ୍ଯହଂ ତାତ ଅଶ୍ଵେଷ୍ଵଧିକୃତଃ ପୁରା। ଇତି ତସ୍ଯ ପୁରେ ଛନ୍ନଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ମହୀପତେ । ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିହରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା
ପୂର୍ବରୁ ମୁଁ ପାଣ୍ଡବଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘୋଡ଼ାର ଦେଖାଶୁଣାରେ ନିଯୁକ୍ତ ଥିଲି; ଏହି ଭଳି ଭିରାଟ ରାଜାଙ୍କ ନଗରରେ ଗୁପ୍ତ ରୂପରେ ରହିବି। ଏହି ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଏଭଳି ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି।
ନକୁଲେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ଧର୍ମରାଜୋଽବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ। ବୃହସ୍ପତିସମୋ ବୁଦ୍ଧ୍ଯା ନଯେନୋଶନସା ସମଃ
ନକୁଳ ଏଭଳି କହିବା ପରେ, ଧର୍ମରାଜ ବୃହସ୍ପତି ପରି ବୁଦ୍ଧି ଓ ଉଶନା ପରି ନୀତିରେ ସମ, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ମନ୍ତ୍ରୈର୍ନାନାଵିଧୈର୍ନୀତଃ ପଥ୍ଯେଷୁ ପରିନିଷ୍ଠିତଃ । ସୁପ୍ରଣୀତଃ ସୁମାର୍ଗସ୍ଥୋ ରାଜତନ୍ତ୍ରମଵାପ ଯଃ
ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ମନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ନିତ୍ୟ ନିୟମିତ ଆଚରଣରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅନୁସୂତ ହୋଇ, ସଠିକ ଦିଗରେ ଚାଲି, ସେ ରାଜନୀତିର ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ଅର୍ଜନ କରିଥିଲେ।
ନ ଚାସ୍ଯ ସ୍ଖଲିତଂ କିଂଚିଦ୍ଦଦୃଶୁସ୍ତଦ୍ଵିଦୋ ଜନାଃ। ସୁନୀତିଜ୍ଞଶ୍ଚ ଶୂରଶ୍ଚ ସର୍ଵମନ୍ତ୍ରଵିଶାରଦଃ
ଏହି ବିଷୟରେ ଜଣେ ଜଣେ ଜଣା ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କର କୌଣସି ଦୋଷ ଦେଖିନାହାନ୍ତି; ସେ ନୀତିରେ ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ, ସାହସୀ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପରାମର୍ଶରେ ଦକ୍ଷ।
ଅଧିକୋ ମାତୁରସ୍ମାକଂ କୁନ୍ତ୍ଯାଃ ପ୍ରିଯତମଃ ସଦା। ସହଦେଵ କଥଂ କର୍ମ ତସ୍ଯ ରାଜ୍ଞଃ କରିଷ୍ଯସି। କିଂ ଵା ତ୍ଵଂ ତାତ କୁର୍ଵାଣଃ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵିଚରିଷ୍ଯସି
ମା' କୁନ୍ତୀଙ୍କ ପ୍ରତି ସେ ସବୁବେଳେ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କ ଠାରୁ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ ଥିଲେ; ସହଦେବ, ତୁମେ କିପରି ଏହି ରାଜାଙ୍କୁ ସେବା କରିବା? କିମ୍ବା, ପୁଆ, ତୁମେ ଅନ୍ୟ କିଛି କାମ କରି ଚୁପଚାପ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁଡ଼ିବା?
ଗୋସଙ୍ଖ୍ଯାତା ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵିରାଟସ୍ଯେତି ରୋଚଯେ। ପ୍ରତିଭୋକ୍ତା ଚ ଦୋଗ୍ଧା ଚ ସଙ୍ଖ୍ଯାନକୁଶଲୋ ଗଵାମ୍। ତନ୍ତ୍ରୀପାଲେତି ମେ ନାମ ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରୋକ୍ତଂ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଭିରାଟଙ୍କ ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ଗଣନା କରିବା ପାଇଁ ଚିହ୍ନିତ ହେବାକୁ ଚାହେଁ; ମୁଁ ଖାଇବା ଦେଇବି ଓ ଦୁଧ ଦୋହିବି, ଗାଁ ଗଣନାରେ ଦକ୍ଷ; ମୋର ନାମ 'ତନ୍ତ୍ରୀପାଳ' ଭାବରେ ସ୍ୱୟଂ ଘୋଷିତ ହେବ।
ଅଯୋଗା ବହୁଲାଃ ପୁଷ୍ଟାଃ କ୍ଷୀରଵତ୍ଯୋ ବହୁପ୍ରଜାଃ । ନିଷ୍ପନ୍ନସତ୍ତ୍ଵାଃ ସୁଭୃତା ହ୍ଯପେତଜ୍ଵରକିଲ୍ଵିଷାଃ
ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ଅନେକ, ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ଦୁଧରେ ପ୍ରଚୁର, ଅନେକ ଶିଶୁ ଥିବା; ସେମାନେ ଉତ୍ତମ ସ୍ୱଭାବର, ଭଲ ରଖାଯାଇଛି, ରୋଗ ଓ ଦୁଃଖରୁ ମୁକ୍ତ।
ଦୃଷ୍ଟଚୋରଭଯା ନିତ୍ଯଂ ଵ୍ଯାଧିଵ୍ଯାଘ୍ରଵିଵର୍ଜିତାଃ । ଗାଵଃ ସୁସହିତା ରାଜନ୍ନିରୁଦ୍ଵିଗ୍ନା ନିରାମଯଃ
ରାଜା, ଗାଁଗୁଡ଼ିକ ସବୁବେଳେ ଚୋର ଓ ଭୟରୁ ନିରାପଦ, ରୋଗ କିମ୍ବା ବାଘରୁ ଅସ୍ପୃଶ୍ୟ, ଭଲ ରଖାଯାଇଛି, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ଓ ସ୍ୱସ୍ଥ।
ଭଵିଷ୍ଯନ୍ତି ମଯା ଗୁପ୍ତା ଵିରାଟନଗରେ ତଦା। ନିପୁଣତ୍ଵଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିରତ୍ର ପରା ହି ମେ
ସେ ସମୟରେ, ମୁଁ ଭିରାଟ ନଗରରେ ଗାଁଗୁଡ଼ିକୁ ରକ୍ଷା କରିବି; ଏଠି ମୋର ଦକ୍ଷତା ଦେଖାଇବି, କାରଣ ଏହି କାମ ପାଇଁ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରେମ।
ଅହଂ ହି ଭଵତା ଗୋଷୁ ପ୍ରହିତଃ ସତତ ପୁରା। ତତ୍ର ମେ କୌଶଲଂ ସର୍ଵମନୁବଦ୍ଧଂ ଵିଶାଂପତେ
ପୂର୍ବରୁ ତୁମେ ମୋତେ ସବୁବେଳେ ଗାଁ ଦେଖିବାକୁ ଦିଅଥିଲ; ଏହି କାମରେ ମୋର ସମସ୍ତ ଦକ୍ଷତା ଜଡିତ, ରାଜା।
ଲକ୍ଷଣଂ ଚରିତଂ ଚୈଵ ଗଵାଂ ଯଚ୍ଚାପି ମଙ୍ଗଲମ୍ । ସତ୍ସର୍ଵଂ ମେ ସୁଵିଦିତମନ୍ଯଚ୍ଚାପି ଵିଶାଂପତେ
ଗାଁର ଚିହ୍ନ, ଆଚରଣ, ଏବଂ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣ ସମସ୍ତ ମୁଁ ଭଲ ଭାବେ ଜାଣିଛି, ରାଜା, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଅନେକ କଥା ମଧ୍ୟ।
ଵୃଷଭାନପି ଜାନାମି ରାଜନ୍ପୂଜିତଲକ୍ଷଣାନ୍। ଯେଷାଂ ମୂତ୍ରମୁପାଘ୍ରାଯ ଅପି ଵନ୍ଧ୍ଯା ପ୍ରସୂଯତେ
ରାଜା, ମୁଁ ପୂଜିତ ଚିହ୍ନ ଥିବା ବୃଷଭମାନେ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି; ଯାହାଙ୍କ ମୁତ୍ର ଘ୍ରାଣ କରିଲେ ଅନ୍ୟ ଗାଁ ଅପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଗର୍ଭବତୀ ହୁଏ।
ସୋଽହମେଵଂ ଚରିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିରତ୍ର ପରା ହି ମେ। ଵିରାଟନଗରେ ଗୂଢୋ ରଂସ୍ଯେଽହଂ ତେନ କର୍ମଣା
ମୁଁ ଏଭଳି କାମ କରିବି, କାରଣ ଏଠିରେ ମୋର ଅତ୍ୟଧିକ ପ୍ରେମ; ଭିରାଟ ନଗରରେ ଚୁପଚାପ ରହି, ଏହି କାମରେ ଆନନ୍ଦ ଉପଭୋଗ କରିବି।
ତୋଷଯିଷ୍ଯେ ଚ ରାଜାନାଂ ମା ଭୂଚ୍ଚିନ୍ତା ତଵାନଘ । ନ ଚ ମାଂ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ପରସ୍ତତ୍ତେ ରୋଚତୁ ପାର୍ଥିଵ। ଇତ୍ଯେତଦ୍ଵଃ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା
ମୁଁ ରାଜାଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବି; ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ, ନିର୍ଦ୍ଦୋଷ; ଅନ୍ୟ କେହି ମୋତେ ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ; ଏହା ତୁମକୁ ଭଲ ଲାଗୁ; ଏହିପରି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ମୁଁ ଯେପରି କହିଛି, ସେପରି ଚାଲିବି।
କେନାତ୍ର କର୍ମଣା କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ ଵିଚରିଷ୍ଯତି। ନ ହି କିଂଚିଦ୍ଵିଜାନାତି କର୍ମ କର୍ତୁଂ ଯଥା ସ୍ତ୍ରିଯଃ
ଏଠି କୃଷ୍ଣା ଦ୍ରୌପଦୀ କେଉଁ କାମ କରି ଚାଲିବେ? କାରଣ ସେ ଜନାନୀମାନେ କରୁଥିବା କାମର କିଛି ଜାଣିନାହାନ୍ତି।
ମାଲ୍ଯାଗନ୍ଧାନଲଙ୍କାରାନ୍ଵସ୍ତ୍ରାଣି ଵିଵିଧାନି ଚ। ଏତାନ୍ଯେଵାଭିଜାନାତି ଯଥାଜାତା ଚ ଭାମିନୀ
ସେ କେବଳ ମାଳା, ସୁଗନ୍ଧ, ଆଭୂଷଣ ଓ ବିଭିନ୍ନ ପୋଶାକ ଜାଣିଛି, ଯେପରି ଜନ୍ମ ହୋଇଥିବା ଏକ ସୁନ୍ଦରୀ ଜନାନୀ।
ପତିଵ୍ରତା ମହାଭାଗା କଥଂ ନୁ ଵିଚରିଷ୍ଯତି। ଇଯଂ ତୁ ନଃ ପ୍ରିଯା ଭାର୍ଯା ପ୍ରାଣେଭ୍ଯୋପି ଗରୀଯସୀ
ଏହି ପତିବ୍ରତା, ଅତି ଭାଗ୍ୟବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା କିପରି ଚାଲିବେ? ସେ ଆମ ପ୍ରିୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ।
ମାତେଵ ପରିପାଲ୍ଯା ଚ ପୂଜ୍ଯା ଜ୍ଯେଷ୍ଠା ସ୍ଵସେଵ ଚ । ସୁକୁମାରୀ ସୁଶୀଲା ଚ ରାଜପୁତ୍ରୀ ଯଶସ୍ଵିନୀ । କଥଂ ଵତ୍ସ୍ଯତି କଲ୍ଯାଣୀ ଵିରାଟନଗରେ ସତୀ
ମା' ପରି ରକ୍ଷା କରିବାକୁ, ଜେଷ୍ଠା ଭଉଣୀ ପରି ସମ୍ମାନ କରିବାକୁ, ସୁକୁମାରୀ ଓ ସୁଶୀଳା, ରାଜକନ୍ୟା ଏବଂ ମହିମାମୟୀ; ଏହି କଳ୍ୟାଣୀ ସତୀ କିପରି ଭିରାଟ ନଗରରେ ବାସ କରିବେ?
ଅହଂ ଵତ୍ସ୍ଯାମି ରାଜେନ୍ଦ୍ର ନିର୍ଵୃତୋ ଭଵ ପାର୍ଥିଵ। ଯଥା ତେ ମତ୍କୃତେ ଶୋକୋ ନ ଭଵେନ୍ନୃପତେ ଶୃଣୁ। ଯଥା ତୁ ମାଂ ନ ଜାନନ୍ତି ଯତ୍କରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ପ୍ରଭୋ
ମୁଁ ଏଠି ବାସ କରିବି, ରାଜେନ୍ଦ୍ର; ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହୁଅ, ରାଜା; ମୋ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଃଖିତ ହେବା ଦରକାର ନାହିଁ, ଶୁଣ; କିପରି ମୁଁ କାମ କରିବି ଯେପରି ମୋତେ କେହି ଚିହ୍ନିପାରିବେ ନାହିଁ।
ଛନ୍ନା ଵତ୍ସ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯନ୍ମାଂ ନ ଵିଜାନନ୍ତି କେଚନ। ଵୃତ୍ତଂ ତଚ୍ଚ ସମାଖ୍ଯାସ୍ଯେ ଶର୍ମ ତେସ୍ତୁ ଵିଶାଂପତେ
ମୁଁ ଚୁପଚାପ ବାସ କରିବି, ଯେପରି ମୋତେ କେହି ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ କଣ କରିବି ତାହା ତୁମକୁ କହିବି, ଯେପରି ତୁମେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ହେବା, ରାଜା।