କଙ୍କୋ ନାମ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ମତାକ୍ଷଃ ସାଧୁଦେଵିତା। ଵୈଡୂର୍ଯାନ୍କାଞ୍ଚନାନ୍ଦାନାନ୍ସ୍ଫାଟିକାନ୍ରାଜତାନପି ।। 23
ମୁଁ ମୋତେ କଙ୍କ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଇ, ଦାଉ ଖେଳିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ବୋଲି କହିବି। ମୁଁ ବେଳୁର, ସୁନା, ସ୍ଫଟିକ ଓ ଚାଁଦିର ଦାଉ ମାନେ ଉପହାର ଦେଇବି।
କୃଷ୍ଣାକ୍ଷାଁଲ୍ଲୋହିତାକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ନିଵପ୍ସ୍ଯାମି ମନୋରମାନ୍। ଅରିଷ୍ଟାନ୍ରାଜଗୋଲିଙ୍ଗାନ୍ଦର୍ଶନୀଯାନ୍ସୁଵର୍ଚସଃ ।। 24
ମୁଁ କଳା ଓ ଲାଲ ଆଖିର ଦାଉ, ଶୁଭ ଓ ରାଜସିକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେଖିଲେ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ ଏମିତି ଦାଉ ମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ରଖିବି।
ଲୋହିତାଶ୍ଚାଶ୍ମଗର୍ଭାଶ୍ଚ ସନ୍ତି ତାତ ଧନାନି ମେ। ଦର୍ଶନୀଯାଃ ସଭାନନ୍ଦାଃ କୁଶଲୈଃ ସାଧୁନିଷ୍ଠିତାଃ ।। 25
ମୋ ପାଖରେ ଲାଲ ଓ ମଣି ଝଡ଼ିଥିବା ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଅଛି, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ସଭାକୁ ଖୁସି କରେ, ଦକ୍ଷ ହାତରେ ତିଆରି।
ଅପ୍ଯେତାନ୍ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। 26
ସେମାନେ ମାନେ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଖୁସିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ସମେ ଦେଶେ ରମଣୀଯେ ଵିପାଂସୁଲେ। ଦେଵିଷ୍ଯାମି ଯଥାକାମଂ ସ ଵିହାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। 27
ସେଇ ଦାଉ ମାନେକୁ ସମ ଓ ମନଭଲ ଝାଡ଼ିଆ ମାଟିରେ ଛିଟିଇ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖେଳିବି; ଏହି ହେବ ମୋ ବିନୋଦ।
କଙ୍କୋ ନାମ୍ନା ପରିଵ୍ରାଟ୍ ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ସଭାସଦଃ। ଜ୍ଯୋତିଷେ ଶକୁନଜ୍ଞାନେ ନିମିତ୍ତେ ଚାକ୍ଷକୌଶଲେ । ବ୍ରାହ୍ମେ ଵେଦେ ମଯାଽଧୀତେ ଵେଦାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। 28
ମୁଁ କଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ବିରାଟଙ୍କ ସଭାରେ ଅଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ହେବି, ଗ୍ରହ ଗଣନା, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଦାଉ ଖେଳ ଓ ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।
ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷେଷୁ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପାରଗଃ। ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯତମଂ ଵଚଃ ।। 29
ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ପଚାରିଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବି।
ଆସଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାହଂ ପୁରା ପ୍ରାଣସମଃ ସଖା। ଇତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଜାନଂ ଯଦି ମାମନୁଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। 30
ରାଜା ଯଦି ପଚାରିବେ, ମୁଁ କହିବି—'ମୁଁ କେବଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଥିଲି'।
ଵିରାଟନଗରେ ଛନ୍ନ ଏଵଂ ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଵସେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା ।। 31
ଏଭଳି ଭାବରେ ବିରାଟ ନଗରେ ଲୁଚି ରହି, ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବି; ଏହା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଏଭଳି ଚାଲିବି।
ଏଵଂ ନିର୍ଦିଶ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ନୁଷ୍ଣମାର୍ତିଜମ୍ । ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ନଶ୍ରୁ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନମୁଵାଚ ହ
ଏପରି ଭାବେ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଦୁଃଖର ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇ, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୀମସେନ କଥଂ କର୍ମ ମାତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରେ କରିଷ୍ଯସି। ହତ୍ଵା କ୍ରୋଧଵଶାଂସ୍ତତ୍ର ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଭୀମସେନ, ତୁମେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ରେ କ୍ରୋଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଦେଲୁ, ଏହି ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଯକ୍ଷାନ୍କ୍ରୋଧାଭିତାମ୍ରାକ୍ଷାନ୍ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚାପି ପୌରୁଷାତ୍। ପ୍ରାଦାଃ ପାଞ୍ଚାଲକନ୍ଯାଯୈ ପଦ୍ମାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ଆଖି ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରି, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ବହୁ ପଦ୍ମ ଦେଇଥିଲ।
ବକଂ ରାକ୍ଷସରାଜାନଂ ଭୀଷଣଂ ପୁରୁଷାଦକମ୍ । ଜଘ୍ନିଵାନସି କୌନ୍ତେଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥମରିନ୍ଦମ। କ୍ଷେମା ଚାଭଯସଂଵୀତା ସୈକଚକ୍ରା ତ୍ଵଯା କୃତା
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ମାନବ ଖାଉଥିବା ବକ ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲାଗି ମାରିଦେଲ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏକଚକ୍ରା ନଗର ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ନିରାପଦ ହୋଇଗଲା।
ହିଡିମ୍ବଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିର୍ମୀରଂ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସମ୍। ତ୍ଵଯା ହତ୍ଵା ମହାବାହୋ ଵନଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ କୃତମ୍
ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିଡିମ୍ବା ଓ କିର୍ମୀର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲ, ବଡ଼ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଅଟବାକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଲ।
ଆପଦଂ ଚାପି ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାରୁହାସିନୀ । ଜଟାସୁରଵଧଂ କୃତ୍ଵା ଵଯଂ ଚ ପରିମୋକ୍ଷିତାଃ
ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତୁମେ ଜଟାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ, ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲୁ।
ମତ୍ସ୍ଯରାଜାଂନ୍ତିକେ ତାତ ଵୀର୍ଯପୂର୍ଣୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ଵୃକୋଦର ଵିରାଟସ୍ଯ ବଲୀଯାନ୍ଦୁର୍ବଲୀଯସଃ। ସମୀପେ ନଗରେ ତସ୍ଯ ଵତ୍ସ୍ଯସେ କେନ କର୍ମଣା
ପୁଆ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅପମାନ ସହିପାରି ନଥିବା ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ବଡ଼ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ନଗରରେ କେଉଁ କାମ କରି ରହିବ?
ପୌରୋଗଵୋ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ବଲ୍ଲଵୋ ନାମ ନାମତଃ । ଇତି ପାଠଃ ସୂଦୋଽହଂ ଵଲଲୋ ନାମ୍ନା ସୂପକାରୋ ନରାଧିପ। ଉପସ୍ଥାସ୍ଯାମି ରାଜାନଂ ଵିରାଟମିତି ରୋଚଯେ
ମୁଁ କହିବି, 'ମୁଁ ବଲ୍ଲଭ ନାମରେ ଏକ ରସୋଇଁଆଛି'; ରାଜା ବିରାଟଙ୍କୁ ଖାଇବା ତିଆରି କରି ଦେବି—ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା।
ରସାନ୍ନାନାଵିଧାଂଶ୍ଚାପି ସ୍ଵାଦୂଂଶ୍ଚ ମଧୁରାଂସ୍ତଥା । ସୂପାଂଶ୍ଚାପି କରିଷ୍ଯାମି କୁଶଲୋସ୍ମି ମହାନସେ
ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରସାଳା, ମିଠା ଓ ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ସୁପ ତିଆରି କରିପାରିବି, କାରଣ ମୁଁ ରସୋଇଘରରେ ଦକ୍ଷ।
କୃତପୂର୍ଵାଣି ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯଞ୍ଜନାନି ସୁଶିକ୍ଷିତୈଃ । ତାନ୍ଯପ୍ଯଭିଭଵିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିଂ ସଂଜନଯନ୍ନହମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଆଗରୁ ତିଆରି କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଦକ୍ଷ ହାତରେ ତିଆରି ହେଲା ବି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଲାଭ କରିବି।
ପୂର୍ଵମପ୍ରାଶିତାଂସ୍ତେନ କର୍ତା ରସଗୁଣାନ୍ଵିତାନ୍ । ସ୍ଵାଦୁ ଵ୍ଯଞ୍ଜନମାସ୍ଵାଦ୍ଯ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପ୍ରୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଏମିତି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ରସଭରା ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରିବି, ଯାହା ରାଜା କେବେ ଖାଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଖୁସି ହେବେ।
ଆହରିଷ୍ଯାମି ଦାରୂଣାଂ ପାଟିତାନାଂ ଶତଂଶତମ୍। ରାଜା କର୍ମାଣି ମେ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନ ମାଂ ପରିଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଶତେ ଶତେ ଫାଟିଥିବା କାଠ ଆଣିବି। ରାଜା ମୋର କାମ ଦେଖି କେବେ ମୋତେ ଅପମାନ କରିବେନାହିଁ।
ଯେ ଚ ତସ୍ଯ ମହାମଲ୍ଲାଃ ସମରେଷ୍ଵପରାଜିତାଃ । କୃତପ୍ରତାପା ବହୁଶୋ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରତ୍ଯାଯିତା ବଲେ
ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ମଲ୍ଲ, ଯୁଦ୍ଧରେ କେବେ ପରାଜିତ ହୋଇନାହାନ୍ତି, ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଅନେକ ଥର ଦେଖାଇଛନ୍ତି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ସେନାକୁ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଦେଇଛନ୍ତି—
ରଙ୍ଗୋପଜୀଵିନଃ ସର୍ଵେ ପରେଷାଂ ଚ ଭଯାଵହାଃ । ତାନହଂ ନିହନିଷ୍ଯାମି ରତିଂ ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରଵର୍ତଯନ୍
ଯେଉଁମାନେ ରଙ୍ଗମଞ୍ଚରେ ଜୀବିକା ଚାଲାନ୍ତି ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଭୟ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପରାଜିତ କରିବି ଏବଂ ରାଜାଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇବି।
ନ ଚ ତାନ୍ଯୁଧ୍ଯମାନୋଽହଂ ନଯିଷ୍ଯେ ଯମସାଦନମ୍। ତଥା ତାନ୍ନିହନିଷ୍ଯାମି ଜୀଵିଷ୍ଯନ୍ତି ଯଥାଽଽତୁରାଃ
ମୁଁ ଯୁଦ୍ଧ କରିଲେ ବି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୃତ୍ୟୁର ଗୃହକୁ ପଠାଇବିନାହିଁ। ଏମିତି ପରାଜିତ କରିବି ଯେ, ସେମାନେ ରୋଗୀମାନେ ପରି ଜୀବନ୍ତ ରହିବେ।
ଵୃଷୋ ଵା ମହିଷୋ ଵାପି ନାଗୋ ଵା ଷାଷ୍ଟିହାଯନଃ । ସିଂହୋ ଵ୍ଯାଘ୍ରୋ ଗ୍ରହୀତଵ୍ଯୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଏହା ବଳଦ ହେଉ, ମହିଷ ହେଉ, ଷାଠି ବର୍ଷର ହାତୀ ହେଉ, ସିଂହ ହେଉ କି ବାଘ—ମୁଁ ଏମାନେ ଯେଉଁଠି ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପକଡିବି।
ତାନ୍ସର୍ଵାନ୍ଦୁର୍ଗ୍ରହାନନ୍ଯୈରାଶୀଵିଷଵିଷୋପମାନ୍। ବଲାଦହଂ ଗ୍ରହୀଷ୍ଯାମି ମତ୍ସ୍ଯରାଜସ୍ଯ ପଶ୍ଯତଃ
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଧରିପାରିବେନାହିଁ, ଯାହାଙ୍କ ସଂସ୍ପର୍ଶ ବିଷ ପରି ମାରାତ୍ମକ, ସେମାନେ ମୁଁ ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ଧରିବି, ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ଆଖି ସାମ୍ନାରେ।
ଆରାଲିକା ଵା ସୂଦା ଵା ଯେଽସ୍ଯ ଯୁକ୍ତା ମହାନସେ। ତାନହଂ ପ୍ରୀଣଯିଷ୍ଯାମିଂ ମନୁଷ୍ଯାନ୍ସ୍ତେନ କର୍ମଣା
ଯେଉଁମାନେ ରାଜାଙ୍କ ବଡ଼ ରସୋଇଘରରେ କାମ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି ଏବଂ ଏହି କାମ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନେ ଖୁସି ହେବେ।
ଆରାଲିକୋ ଗୋଵିକର୍ତା ସୂପକର୍ତା ନିଯୋଧକଃ। ଆସଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାହମିତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ମାନଵାନ୍
ମୁଁ ଲୋକମାନେଠାରେ କହିବି: 'ମୁଁ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କ ଆରାଳିକ, ଗୋମାଂସ କାଟିବା, ସୂପ ତିଆରିବା ଏବଂ ମାଂସ କାଟିବା କାମ କରୁଥିଲି।'
ଆତ୍ମାନମାତ୍ମନା ରକ୍ଷଂଶ୍ଚରିଷ୍ଯାମି ଵିଶାଂପତେ । ଇତ୍ଯେଵଂ ଚ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା। ଵିରାଟନଗରେ ଚ୍ଛନ୍ନୋ ଵିରାଟସ୍ଯ ସମୀପତଃ
ମୋ ଦକ୍ଷତା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ନିଜକୁ ସୁରକ୍ଷିତ ରଖିବି ଏବଂ ଜୀବନ ଯାପନ କରିବି, ଏହିପରି ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି। ମୁଁ ଭିରାଟ ନଗରରେ ଲୁଚି ରାଜା ଭିରାଟଙ୍କ ସମୀପରେ ରହିବି।
ଅଗ୍ନିର୍ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପେଣ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନୋଽନ୍ନମଯାଚତ। ମହାଶନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଂ ମାଂ ପ୍ରମୁଞ୍ଚାର୍ଜୁନ ଖାଣ୍ଡଵେ
ଏକଥା ଥିଲା, ଅଗ୍ନି ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଲୁଚି ଖାଦ୍ୟ ମାଗିଥିଲେ। ଅର୍ଜୁନ, ଖାଣ୍ଡବ ଅରଣ୍ୟରେ ମୋତେ, ଏହି ବଡ଼ ଭୋକାଳି ବ୍ରାହ୍ମଣକୁ ମୁକ୍ତ କର।