ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଵିରାଟୋ ବଲଵାନଭିରକ୍ତୋଥ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଧର୍ମଶୀଲୋ ଵଦାନ୍ଯଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଃ ସତ୍ସ୍ଵପି ସଂମତଃ ।। 13
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ବୟସ୍କ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ।
ଗୁଣଵାଁଲ୍ଲୋକଵିଖ୍ଯାତୋ ଦୃଢଭକ୍ତିର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତ୍ର ମେ ରୋଚତେ ପାର୍ଥ ମତ୍ସ୍ଯରାଜାନ୍ତିକେଽନଘ ।। 14
ସେ ଗୁଣବାନ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା; ତେଣୁ, ନିର୍ମଳ, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ।
ଵିରାଟନଗରେ ତାତ ମାସାନ୍ଦ୍ଵାଦଶସଂମିତାନ୍। କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵସାମୋ ଯଦି ରୋଚତେ ।। 15
ବିରାଟ ନଗରରେ, ପ୍ରିୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଯାଏଁ ତାଙ୍କର କାମ କରି, ଯଦି ତୁମେ ଚାହିବା, ଆମେ ରହିବା।
ଯାନିଯାନି ଚ କର୍ମାଣି ତସ୍ଯ ଶକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। କର୍ତୁଂ ଯୋ ଯତ୍ସ ତତ୍କର୍ମ ବ୍ରଵୀତୁ କୁରୁନନ୍ଦନ ।। 16
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ କାମ ଆମେ କରିପାରିବା, ସେ କାମ ନିଜେ କହ; କୁରୁମାନ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ଯେଉଁ କାମ ଯେଉଁଜଣ କରିପାରିବ, ସେ କହ।
ନରଦେଵ କଥଂ କର୍ମ ତସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ କରିଷ୍ଯସି । ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ଵିରାଟସ୍ଯ ରଂସ୍ଯସେ କେନ କର୍ମଣା ।। 17
ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଦେଶରେ କେଉଁ କାମ କରିବା? ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟର ନାୟକ, ବିରାଟ ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁ କାମ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା?
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟଵେଷଧାରୀ ଚ ଧାର୍ମିକୋ ହ୍ଯନସୂଯକଃ । ନ ତଵାଭ୍ଯୁଚିତଂ କର୍ମ ନୃଶଂସଂ ନାପି କୈତଵମ୍ ।। 18
ତୁମେ ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ; ନିର୍ଦୟ କିମ୍ବା ଚତୁର କାମ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସତ୍ଯଵାଗସି ଯାଜ୍ଞୀକୋ ଲୋଭକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ । ମୃଦୁର୍ଵଦାନ୍ଯୋ ହ୍ରୀମାଂଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ।। 19
ତୁମେ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ଯଜ୍ଞ କର, ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ମୃଦୁ, ଦାନଶୀଳ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ।
ସ ରାଜଂସ୍ତପସା କ୍ଲିଷ୍ଟଃ କଥଂ ତସ୍ଯ କରିଷ୍ଯସି। ନ ଦୁଃଖମୁଚିତଂ କିଂଚିଦ୍ରାଜନ୍ପାପମତେର୍ଯଥା। ସ ଇମାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଥଂ ଘୋରାଂ ତରିଷ୍ଯସି ।। 20
ରାଜା, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ; କିପରି ତାଙ୍କର ସେବା କରିବା? ଦୁଃଖଦାୟକ କିମ୍ବା ପାପ କାମ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସି, କିପରି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା?
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଯତ୍କରିଷ୍ଯାମି କର୍ମ ଵୈ କୁରୁନନ୍ଦନ ।। 21
ଏପରି ଅର୍ଜୁନ କହିଲାପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'କୁରୁମାନ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ କେଉଁ କାମ କରିବି, ଶୁଣ।'
ଵିରାଟଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜାନଂ ମାତ୍ସ୍ଯନନ୍ଦନମ୍ । ସଭାସ୍ତାରୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵିରାଟସ୍ଯେତି ମେ ମତିଃ ।। 22
ବିରାଟ ରାଜା, ମତ୍ସ୍ୟର ପୁତ୍ର, ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସଭାର ଦେଖାଶୁଣା କରିବି—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ।
କଙ୍କୋ ନାମ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ମତାକ୍ଷଃ ସାଧୁଦେଵିତା। ଵୈଡୂର୍ଯାନ୍କାଞ୍ଚନାନ୍ଦାନାନ୍ସ୍ଫାଟିକାନ୍ରାଜତାନପି ।। 23
ମୁଁ ମୋତେ କଙ୍କ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଇ, ଦାଉ ଖେଳିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ବୋଲି କହିବି। ମୁଁ ବେଳୁର, ସୁନା, ସ୍ଫଟିକ ଓ ଚାଁଦିର ଦାଉ ମାନେ ଉପହାର ଦେଇବି।
କୃଷ୍ଣାକ୍ଷାଁଲ୍ଲୋହିତାକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ନିଵପ୍ସ୍ଯାମି ମନୋରମାନ୍। ଅରିଷ୍ଟାନ୍ରାଜଗୋଲିଙ୍ଗାନ୍ଦର୍ଶନୀଯାନ୍ସୁଵର୍ଚସଃ ।। 24
ମୁଁ କଳା ଓ ଲାଲ ଆଖିର ଦାଉ, ଶୁଭ ଓ ରାଜସିକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେଖିଲେ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ ଏମିତି ଦାଉ ମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ରଖିବି।
ଲୋହିତାଶ୍ଚାଶ୍ମଗର୍ଭାଶ୍ଚ ସନ୍ତି ତାତ ଧନାନି ମେ। ଦର୍ଶନୀଯାଃ ସଭାନନ୍ଦାଃ କୁଶଲୈଃ ସାଧୁନିଷ୍ଠିତାଃ ।। 25
ମୋ ପାଖରେ ଲାଲ ଓ ମଣି ଝଡ଼ିଥିବା ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଅଛି, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ସଭାକୁ ଖୁସି କରେ, ଦକ୍ଷ ହାତରେ ତିଆରି।
ଅପ୍ଯେତାନ୍ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। 26
ସେମାନେ ମାନେ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଖୁସିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ସମେ ଦେଶେ ରମଣୀଯେ ଵିପାଂସୁଲେ। ଦେଵିଷ୍ଯାମି ଯଥାକାମଂ ସ ଵିହାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। 27
ସେଇ ଦାଉ ମାନେକୁ ସମ ଓ ମନଭଲ ଝାଡ଼ିଆ ମାଟିରେ ଛିଟିଇ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖେଳିବି; ଏହି ହେବ ମୋ ବିନୋଦ।
କଙ୍କୋ ନାମ୍ନା ପରିଵ୍ରାଟ୍ ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ସଭାସଦଃ। ଜ୍ଯୋତିଷେ ଶକୁନଜ୍ଞାନେ ନିମିତ୍ତେ ଚାକ୍ଷକୌଶଲେ । ବ୍ରାହ୍ମେ ଵେଦେ ମଯାଽଧୀତେ ଵେଦାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। 28
ମୁଁ କଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ବିରାଟଙ୍କ ସଭାରେ ଅଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ହେବି, ଗ୍ରହ ଗଣନା, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଦାଉ ଖେଳ ଓ ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।
ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷେଷୁ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପାରଗଃ। ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯତମଂ ଵଚଃ ।। 29
ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ପଚାରିଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବି।
ଆସଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାହଂ ପୁରା ପ୍ରାଣସମଃ ସଖା। ଇତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଜାନଂ ଯଦି ମାମନୁଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। 30
ରାଜା ଯଦି ପଚାରିବେ, ମୁଁ କହିବି—'ମୁଁ କେବଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଥିଲି'।
ଵିରାଟନଗରେ ଛନ୍ନ ଏଵଂ ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଵସେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା ।। 31
ଏଭଳି ଭାବରେ ବିରାଟ ନଗରେ ଲୁଚି ରହି, ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବି; ଏହା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଏଭଳି ଚାଲିବି।
ଏଵଂ ନିର୍ଦିଶ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ନୁଷ୍ଣମାର୍ତିଜମ୍ । ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ନଶ୍ରୁ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନମୁଵାଚ ହ
ଏପରି ଭାବେ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଦୁଃଖର ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇ, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭୀମସେନ କଥଂ କର୍ମ ମାତ୍ସ୍ଯରାଷ୍ଟ୍ରେ କରିଷ୍ଯସି। ହତ୍ଵା କ୍ରୋଧଵଶାଂସ୍ତତ୍ର ପର୍ଵତେ ଗନ୍ଧମାଦନେ
ଭୀମସେନ, ତୁମେ ଗନ୍ଧମାଦନ ପାହାଡ଼ରେ କ୍ରୋଧରେ ଶତ୍ରୁମାନେକୁ ମାରିଦେଲୁ, ଏହି ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜ୍ୟରେ କଣ କାମ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଛ?
ଯକ୍ଷାନ୍କ୍ରୋଧାଭିତାମ୍ରାକ୍ଷାନ୍ରାକ୍ଷସାଂଶ୍ଚାପି ପୌରୁଷାତ୍। ପ୍ରାଦାଃ ପାଞ୍ଚାଲକନ୍ଯାଯୈ ପଦ୍ମାନି ସୁବହୂନ୍ଯପି
ତୁମ ଶକ୍ତିରେ, କ୍ରୋଧରେ ରକ୍ତ ଆଖି ଯକ୍ଷମାନେ ଓ ରାକ୍ଷସମାନେକୁ ମାରି, ପାଞ୍ଚାଳ ରାଜକୁମାରୀଙ୍କୁ ବହୁ ପଦ୍ମ ଦେଇଥିଲ।
ବକଂ ରାକ୍ଷସରାଜାନଂ ଭୀଷଣଂ ପୁରୁଷାଦକମ୍ । ଜଘ୍ନିଵାନସି କୌନ୍ତେଯ ବ୍ରାହ୍ମଣାର୍ଥମରିନ୍ଦମ। କ୍ଷେମା ଚାଭଯସଂଵୀତା ସୈକଚକ୍ରା ତ୍ଵଯା କୃତା
କୁନ୍ତୀନନ୍ଦନ, ତୁମେ ଭୟଙ୍କର ମାନବ ଖାଉଥିବା ବକ ରାକ୍ଷସ ରାଜାକୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଲାଗି ମାରିଦେଲ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ। ତୁମ ଦ୍ୱାରା ଏକଚକ୍ରା ନଗର ସୁରକ୍ଷିତ ଓ ନିରାପଦ ହୋଇଗଲା।
ହିଡିମ୍ବଂ ଚ ମହାଵୀର୍ଯଂ କିର୍ମୀରଂ ଚୈଵ ରାକ୍ଷସମ୍। ତ୍ଵଯା ହତ୍ଵା ମହାବାହୋ ଵନଂ ନିଷ୍କଣ୍ଟକଂ କୃତମ୍
ତୁମେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ହିଡିମ୍ବା ଓ କିର୍ମୀର ରାକ୍ଷସକୁ ମାରିଦେଲ, ବଡ଼ ହାତରେ ଅସ୍ତ୍ର ଧରି, ଅଟବାକୁ ଭୟମୁକ୍ତ କରିଦେଲ।
ଆପଦଂ ଚାପି ସଂପ୍ରାପ୍ତା ଦ୍ରୌପଦୀ ଚାରୁହାସିନୀ । ଜଟାସୁରଵଧଂ କୃତ୍ଵା ଵଯଂ ଚ ପରିମୋକ୍ଷିତାଃ
ସୁନ୍ଦର ହସିଥିବା ଦ୍ରୌପଦୀ ବିପଦରେ ପଡ଼ିଥିଲେ, ତୁମେ ଜଟାସୁରଙ୍କୁ ମାରିଦେଲ, ଏବଂ ଆମେ ସମସ୍ତେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲୁ।
ମତ୍ସ୍ଯରାଜାଂନ୍ତିକେ ତାତ ଵୀର୍ଯପୂର୍ଣୋଽତ୍ଯମର୍ଷଣଃ। ଵୃକୋଦର ଵିରାଟସ୍ଯ ବଲୀଯାନ୍ଦୁର୍ବଲୀଯସଃ। ସମୀପେ ନଗରେ ତସ୍ଯ ଵତ୍ସ୍ଯସେ କେନ କର୍ମଣା
ପୁଆ, ଶକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ଅପମାନ ସହିପାରି ନଥିବା ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ବଡ଼ ଓ ଦୁର୍ବଳ ଲୋକଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ, ତୁମେ ତାଙ୍କ ନଗରରେ କେଉଁ କାମ କରି ରହିବ?
ପୌରୋଗଵୋ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ବଲ୍ଲଵୋ ନାମ ନାମତଃ । ଇତି ପାଠଃ ସୂଦୋଽହଂ ଵଲଲୋ ନାମ୍ନା ସୂପକାରୋ ନରାଧିପ। ଉପସ୍ଥାସ୍ଯାମି ରାଜାନଂ ଵିରାଟମିତି ରୋଚଯେ
ମୁଁ କହିବି, 'ମୁଁ ବଲ୍ଲଭ ନାମରେ ଏକ ରସୋଇଁଆଛି'; ରାଜା ବିରାଟଙ୍କୁ ଖାଇବା ତିଆରି କରି ଦେବି—ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା।
ରସାନ୍ନାନାଵିଧାଂଶ୍ଚାପି ସ୍ଵାଦୂଂଶ୍ଚ ମଧୁରାଂସ୍ତଥା । ସୂପାଂଶ୍ଚାପି କରିଷ୍ଯାମି କୁଶଲୋସ୍ମି ମହାନସେ
ମୁଁ ବିଭିନ୍ନ ପ୍ରକାର ରସାଳା, ମିଠା ଓ ସ୍ବାଦିଷ୍ଟ ଖାଦ୍ୟ, ଏବଂ ସୁପ ତିଆରି କରିପାରିବି, କାରଣ ମୁଁ ରସୋଇଘରରେ ଦକ୍ଷ।
କୃତପୂର୍ଵାଣି ଯାନ୍ଯସ୍ଯ ଵ୍ଯଞ୍ଜନାନି ସୁଶିକ୍ଷିତୈଃ । ତାନ୍ଯପ୍ଯଭିଭଵିଷ୍ଯାମି ପ୍ରୀତିଂ ସଂଜନଯନ୍ନହମ୍
ଅନ୍ୟମାନେ ଯେଉଁଠି ଆଗରୁ ତିଆରି କରିଥିବା ଖାଦ୍ୟ, ଦକ୍ଷ ହାତରେ ତିଆରି ହେଲା ବି, ମୁଁ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବି, ଏବଂ ରାଜାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଲାଭ କରିବି।
ପୂର୍ଵମପ୍ରାଶିତାଂସ୍ତେନ କର୍ତା ରସଗୁଣାନ୍ଵିତାନ୍ । ସ୍ଵାଦୁ ଵ୍ଯଞ୍ଜନମାସ୍ଵାଦ୍ଯ ମାତ୍ସ୍ଯଃ ପ୍ରୀତୋ ଭଵିଷ୍ଯତି
ମୁଁ ଏମିତି ସ୍ୱାଦିଷ୍ଟ ଏବଂ ରସଭରା ଖାଦ୍ୟ ତିଆରି କରିବି, ଯାହା ରାଜା କେବେ ଖାଇନାହାନ୍ତି। ଏହି ଖାଦ୍ୟ ଖାଇ ମାତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ଖୁସି ହେବେ।