ଦ୍ଵାଦଶେମାନି ଵର୍ଷାଣି ରାଜ୍ଯାଦ୍ଵିପ୍ରୋଷିତା ଵଯମ୍। ତ୍ରଯୋଦଶୋଽଯଂ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କୃଚ୍ଛ୍ରାତ୍ପରମଦୁର୍ଵସଃ। ସ ସାଧୁ କୌନ୍ତେଯ ଇତୋ ଵାସମର୍ଜୁନ ରୋଚଯ ।। 3
ବାରୋଟି ବର୍ଷ ଆମେ ରାଜ୍ୟ ଛାଡି ରହିଲୁ; ଏବେ ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷ, ସବୁଠାରୁ କଷ୍ଟଦାୟକ, ଆସିଗଲା। ତେଣୁ, ଅର୍ଜୁନ, ଏଠାରୁ ଆମେ କେଉଁଠି ବସିବା ଭଲ ହେବ, ତୁମେ ଚୟନ କର।
ତ୍ରଯୋଦଶମିଦଂ ପ୍ରାପ୍ତଂ କ୍ଵନୁ ଵତ୍ସ୍ଯାମହେଽର୍ଜୁନ। ଅବୁଦ୍ଧା ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରୈଶ୍ଚ ସମଗ୍ରାଃ ସହ କୃଷ୍ଣଯା ।। 4
ଏହି ତେରୋଟିଏ ବର୍ଷ ଆସିଗଲା, ଅର୍ଜୁନ, ଆମେ କେଉଁଠି ଲୁଚି ରହିବା, ଯେଉଁଠି ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ପୁଅମାନେ ଆମକୁ ଚିହ୍ନିପାରିବେନି, ସମସ୍ତେ ଏକାଠି କୃଷ୍ଣା ସହିତ?
ତସ୍ଯୈଵ ଵରଦାନେନ ଧର୍ମସ୍ଯ ମନୁଜାଧିପ। ଅଜ୍ଞାତା ଵିଚରିଷ୍ଯାମୋ ନରାଣାଂ ଭରତର୍ଷଭ ।। 5
ଧର୍ମଙ୍କର ଦିଆଯାଇଥିବା ଆଶୀର୍ବାଦ ଦ୍ୱାରା, ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅଜଣା ହୋଇ ଆମେ ଘୁଞ୍ଚିବା, ଓ ଭାରତମାନଙ୍କର ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଛି।
ଯାନି ରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଵାସାଯ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି କାନିଚିତ୍ । ରମଣୀଯାନି ଗୁପ୍ତାନି ତେଷାଂ କିଂଚିତ୍ତୁ ରୋଚଯ ।। 6
ମୁଁ କିଛି ଦେଶର ନାମ କହିବି, ଯେଉଁଠାରେ ରହିବାକୁ ସୁଯୋଗ ଅଛି; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା, ସେଠି ଚୟନ କର।
ରମ୍ଯା ଜନପଦାଃ ସନ୍ତି ବହଵସ୍ତ୍ଵଭିତଃ କୁରୂନ୍ । ପାଞ୍ଚାଲାଶ୍ଚୈଵ ମତ୍ସ୍ଯାଶ୍ଚ ସାଲ୍ଵଵୈଦେହବାହ୍ଲିକାଃ । ଦଶାର୍ଣାଃ ଶୂରସେନାଶ୍ଚ କଲିଙ୍ଗା ମାଗଧା ଅପି ।। 7
କୁରୁମାନଙ୍କ ଚାରିପାଖରେ ଅନେକ ସୁନ୍ଦର ଦେଶ ଅଛି—ପାଞ୍ଚାଳ, ମତ୍ସ୍ୟ, ସାଲ୍ବ, ବୈଦେହ, ବାହ୍ଲିକ, ଦଶାର୍ଣ୍ଣ, ଶୂରସେନ, କଳିଙ୍ଗ, ମାଗଧ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ।
ଵିରାଟନଗରଂ ଚାପି ଶ୍ରୂଯତେ ଶତ୍ରୁସୂଦନ । ରମଣୀଯଂ ଜନାକୀର୍ଣଂ ସୁଭିକ୍ଷଂ ସ୍ଫୀତମେଵ ଚ ।। 8
ବିରାଟ ନଗର ମଧ୍ୟ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ; ସେଠି ସୁନ୍ଦରତା, ଲୋକମାନେ ଭରିଥିବା, ଅନେକ ଖାଦ୍ୟ ଓ ଧନ-ଧାନ୍ୟ ରହିଛି।
ନାନାରାଷ୍ଟ୍ରାଣି ଚାନ୍ଯାନି ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ସୁବହୂନି ଚ । ଯତ୍ର ତେ ରୋଚତେ ରାଜଂସ୍ତତ୍ର ଗଚ୍ଛାମହେ ଵଯମ୍ ।। 9
ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଦେଶ ମଧ୍ୟ ଶୁଣାଯାଇଛି, ଯେଉଁଠାରେ ତୁମେ ଚାହିବା, ରାଜା, ଆମେ ସେଠି ଯିବା।
କତମସ୍ମିଞ୍ଜନପଦେ ମହାରାଜ ନିଵତ୍ସ୍ଯସି । ମା ଵିଷାଦେ ମନଃ କାର୍ଯଂ ରାଜ୍ଯଭ୍ରଂଶ ଇତି କ୍ଵଚିତ୍ ।। 10
ମହାରାଜ, କେଉଁ ଦେଶରେ ତୁମେ ରହିବା? ରାଜ୍ୟ ହରାଇବା ଦୁଃଖରେ ମନକୁ କେଉଁଠି ମନ୍ତ୍ରଣା କରିବା ଦରକାର ନୁହେଁ।
ଏଵମେତନ୍ମହାବାହୋ ଯଥା ସ ଭଗଵାନ୍ପ୍ରଭୁଃ। ଅବ୍ରଵୀତ୍ସର୍ଵଭୂତେଶସ୍ତଥୈତନ୍ନ ତଦନ୍ଯଥା ।। 11
ଏହିପରି ହେବ, ମହାବାହୁ, ଯେପରି ଭଗବାନ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କର ନାୟକ କହିଛନ୍ତି; ଏହିପରି ହେବ, ଏହା ଅନ୍ୟ ଭାବେ ହେବ ନାହିଁ।
ଅଵଶ୍ଯଂ ତ୍ଵେଵ ଵାସାର୍ଥଂ ରମଣୀଯଂ ଶିଵଂ ସୁଖମ୍। ସଂମନ୍ତ୍ର୍ଯ ସହିତୈଃ ସର୍ଵୈର୍ଦ୍ରଵ୍ଯମକୁତୋଽଭଯମ୍ ।। 12
ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ, ରହିବା ପାଇଁ ଆମେ ଏକ ସୁନ୍ଦର, ଶୁଭ, ସୁଖଦ ଥାନ ଚୟନ କରିବା ଦରକାର; ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ମନ୍ତ୍ରଣା କରି, ଆମର ସମ୍ପତ୍ତି ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବା ଥାନ ଚୟନ କରିବା ଉଚିତ।
ମାତ୍ସ୍ଯୋ ଵିରାଟୋ ବଲଵାନଭିରକ୍ତୋଥ ପାଣ୍ଡଵାନ୍। ଧର୍ମଶୀଲୋ ଵଦାନ୍ଯଶ୍ଚ ଵୃଦ୍ଧଃ ସତ୍ସ୍ଵପି ସଂମତଃ ।। 13
ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜା ବିରାଟ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ପାଣ୍ଡବମାନେ ପ୍ରତି ଉତ୍ସାହିତ; ସେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦାନଶୀଳ, ବୟସ୍କ ଓ ସଦ୍ଗୁଣୀ ମଧ୍ୟରେ ସମ୍ମାନିତ।
ଗୁଣଵାଁଲ୍ଲୋକଵିଖ୍ଯାତୋ ଦୃଢଭକ୍ତିର୍ଜିତେନ୍ଦ୍ରିଯଃ । ତତ୍ର ମେ ରୋଚତେ ପାର୍ଥ ମତ୍ସ୍ଯରାଜାନ୍ତିକେଽନଘ ।। 14
ସେ ଗୁଣବାନ, ଲୋକମାନେ ମଧ୍ୟରେ ଖ୍ୟାତିପ୍ରାପ୍ତ, ଦୃଢ଼ ଭକ୍ତି ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିବା; ତେଣୁ, ନିର୍ମଳ, ମତ୍ସ୍ୟ ରାଜାଙ୍କ ନିକଟରେ ରହିବାକୁ ମୋତେ ଭଲ ଲାଗେ।
ଵିରାଟନଗରେ ତାତ ମାସାନ୍ଦ୍ଵାଦଶସଂମିତାନ୍। କୁର୍ଵନ୍ତସ୍ତସ୍ଯ କର୍ମାଣି ଵସାମୋ ଯଦି ରୋଚତେ ।। 15
ବିରାଟ ନଗରରେ, ପ୍ରିୟ, ଦ୍ୱାଦଶ ମାସ ଯାଏଁ ତାଙ୍କର କାମ କରି, ଯଦି ତୁମେ ଚାହିବା, ଆମେ ରହିବା।
ଯାନିଯାନି ଚ କର୍ମାଣି ତସ୍ଯ ଶକ୍ଷ୍ଯାମହେ ଵଯମ୍। କର୍ତୁଂ ଯୋ ଯତ୍ସ ତତ୍କର୍ମ ବ୍ରଵୀତୁ କୁରୁନନ୍ଦନ ।। 16
ତାଙ୍କର ଯେଉଁ କାମ ଆମେ କରିପାରିବା, ସେ କାମ ନିଜେ କହ; କୁରୁମାନ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ଯେଉଁ କାମ ଯେଉଁଜଣ କରିପାରିବ, ସେ କହ।
ନରଦେଵ କଥଂ କର୍ମ ତସ୍ଯ ରାଷ୍ଟ୍ରେ କରିଷ୍ଯସି । ମନୁଜେନ୍ଦ୍ର ଵିରାଟସ୍ଯ ରଂସ୍ଯସେ କେନ କର୍ମଣା ।। 17
ରାଜା, ତୁମେ ତାଙ୍କର ଦେଶରେ କେଉଁ କାମ କରିବା? ମନୁଷ୍ୟମାନ୍ୟର ନାୟକ, ବିରାଟ ରାଜ୍ୟରେ କେଉଁ କାମ କରି ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରିବା?
ଅକ୍ଲିଷ୍ଟଵେଷଧାରୀ ଚ ଧାର୍ମିକୋ ହ୍ଯନସୂଯକଃ । ନ ତଵାଭ୍ଯୁଚିତଂ କର୍ମ ନୃଶଂସଂ ନାପି କୈତଵମ୍ ।। 18
ତୁମେ ନିର୍ମଳ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଛ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ଇର୍ଷ୍ୟା ନାହିଁ; ନିର୍ଦୟ କିମ୍ବା ଚତୁର କାମ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।
ସତ୍ଯଵାଗସି ଯାଜ୍ଞୀକୋ ଲୋଭକ୍ରୋଧଵିଵର୍ଜିତଃ । ମୃଦୁର୍ଵଦାନ୍ଯୋ ହ୍ରୀମାଂଶ୍ଚ ଧାର୍ମିକଃ ସତ୍ଯଵିକ୍ରମଃ ।। 19
ତୁମେ ସତ୍ୟ କଥା କହ, ଯଜ୍ଞ କର, ଲୋଭ ଓ କ୍ରୋଧ ରହିତ, ମୃଦୁ, ଦାନଶୀଳ, ଲଜ୍ଜାଶୀଳ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଓ ସତ୍ୟବାନ।
ସ ରାଜଂସ୍ତପସା କ୍ଲିଷ୍ଟଃ କଥଂ ତସ୍ଯ କରିଷ୍ଯସି। ନ ଦୁଃଖମୁଚିତଂ କିଂଚିଦ୍ରାଜନ୍ପାପମତେର୍ଯଥା। ସ ଇମାମାପଦଂ ପ୍ରାପ୍ଯ କଥଂ ଘୋରାଂ ତରିଷ୍ଯସି ।। 20
ରାଜା, ତୁମେ ତପସ୍ୟାରେ କ୍ଲିଷ୍ଟ; କିପରି ତାଙ୍କର ସେବା କରିବା? ଦୁଃଖଦାୟକ କିମ୍ବା ପାପ କାମ ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ; ଏହି ଭୟଙ୍କର ଅବସ୍ଥାକୁ ଆସି, କିପରି ତୁମେ ଏହାକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା?
ଅର୍ଜୁନେନୈଵମୁକ୍ତସ୍ତୁ ପ୍ରତ୍ଯୁଵାଚ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ । ଶୃଣୁ ତ୍ଵଂ ଯତ୍କରିଷ୍ଯାମି କର୍ମ ଵୈ କୁରୁନନ୍ଦନ ।। 21
ଏପରି ଅର୍ଜୁନ କହିଲାପରେ, ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ: 'କୁରୁମାନ୍ୟର ଆନନ୍ଦ, ମୁଁ କେଉଁ କାମ କରିବି, ଶୁଣ।'
ଵିରାଟଂ ସମନୁପ୍ରାପ୍ଯ ରାଜାନଂ ମାତ୍ସ୍ଯନନ୍ଦନମ୍ । ସଭାସ୍ତାରୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଵିରାଟସ୍ଯେତି ମେ ମତିଃ ।। 22
ବିରାଟ ରାଜା, ମତ୍ସ୍ୟର ପୁତ୍ର, ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚି, ମୁଁ ତାଙ୍କର ସଭାର ଦେଖାଶୁଣା କରିବି—ଏହି ମୋ ନିଶ୍ଚୟ।
କଙ୍କୋ ନାମ ବ୍ରୁଵାଣୋଽହଂ ମତାକ୍ଷଃ ସାଧୁଦେଵିତା। ଵୈଡୂର୍ଯାନ୍କାଞ୍ଚନାନ୍ଦାନାନ୍ସ୍ଫାଟିକାନ୍ରାଜତାନପି ।। 23
ମୁଁ ମୋତେ କଙ୍କ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଇ, ଦାଉ ଖେଳିବାରେ ପାରଦର୍ଶୀ ବୋଲି କହିବି। ମୁଁ ବେଳୁର, ସୁନା, ସ୍ଫଟିକ ଓ ଚାଁଦିର ଦାଉ ମାନେ ଉପହାର ଦେଇବି।
କୃଷ୍ଣାକ୍ଷାଁଲ୍ଲୋହିତାକ୍ଷାଂଶ୍ଚ ନିଵପ୍ସ୍ଯାମି ମନୋରମାନ୍। ଅରିଷ୍ଟାନ୍ରାଜଗୋଲିଙ୍ଗାନ୍ଦର୍ଶନୀଯାନ୍ସୁଵର୍ଚସଃ ।। 24
ମୁଁ କଳା ଓ ଲାଲ ଆଖିର ଦାଉ, ଶୁଭ ଓ ରାଜସିକ ଦେଖାଯାଉଥିବା, ଦେଖିଲେ ମନକୁ ଭଲ ଲାଗେ ଏମିତି ଦାଉ ମାନେ ଖେଳିବା ପାଇଁ ରଖିବି।
ଲୋହିତାଶ୍ଚାଶ୍ମଗର୍ଭାଶ୍ଚ ସନ୍ତି ତାତ ଧନାନି ମେ। ଦର୍ଶନୀଯାଃ ସଭାନନ୍ଦାଃ କୁଶଲୈଃ ସାଧୁନିଷ୍ଠିତାଃ ।। 25
ମୋ ପାଖରେ ଲାଲ ଓ ମଣି ଝଡ଼ିଥିବା ମୂଲ୍ୟବାନ ପଥର ଅଛି, ସେମାନେ ଦେଖିବାକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥାଏ, ଏବଂ ସଭାକୁ ଖୁସି କରେ, ଦକ୍ଷ ହାତରେ ତିଆରି।
ଅପ୍ଯେତାନ୍ପାଣିନା ସ୍ପୃଷ୍ଟ୍ଵା ସଂପ୍ରହୃଷ୍ଯନ୍ତି ମାନଵାଃ ।। 26
ସେମାନେ ମାନେ ହାତରେ ଛୁଇଁଲେ ମଧ୍ୟ ଲୋକେ ଖୁସିରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହୋଇଯାନ୍ତି।
ତାନ୍ଵିକୀର୍ଯ ସମେ ଦେଶେ ରମଣୀଯେ ଵିପାଂସୁଲେ। ଦେଵିଷ୍ଯାମି ଯଥାକାମଂ ସ ଵିହାରୋ ଭଵିଷ୍ଯତି ।। 27
ସେଇ ଦାଉ ମାନେକୁ ସମ ଓ ମନଭଲ ଝାଡ଼ିଆ ମାଟିରେ ଛିଟିଇ, ମୁଁ ଇଚ୍ଛାମୁତାବକ ଖେଳିବି; ଏହି ହେବ ମୋ ବିନୋଦ।
କଙ୍କୋ ନାମ୍ନା ପରିଵ୍ରାଟ୍ ଚ ଵିରାଟସ୍ଯ ସଭାସଦଃ। ଜ୍ଯୋତିଷେ ଶକୁନଜ୍ଞାନେ ନିମିତ୍ତେ ଚାକ୍ଷକୌଶଲେ । ବ୍ରାହ୍ମେ ଵେଦେ ମଯାଽଧୀତେ ଵେଦାଙ୍ଗେଷୁ ଚ ସର୍ଵଶଃ ।। 28
ମୁଁ କଙ୍କ ନାମରେ ଏକ ଭ୍ରମଣଶୀଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ବିରାଟଙ୍କ ସଭାରେ ଅଟେଣ୍ଡେଣ୍ଟ ହେବି, ଗ୍ରହ ଗଣନା, ଶୁଭ-ଅଶୁଭ ଚିହ୍ନ, ଦାଉ ଖେଳ ଓ ବେଦ ଏବଂ ସମସ୍ତ ବେଦାଙ୍ଗରେ ନିପୁଣ।
ଧର୍ମକାମାର୍ଥମୋକ୍ଷେଷୁ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରେଷୁ ପାରଗଃ। ପୃଷ୍ଟୋଽହଂ କଥଯିଷ୍ଯାମି ରାଜ୍ଞଃ ପ୍ରିଯତମଂ ଵଚଃ ।। 29
ଧର୍ମ, କାମ, ଅର୍ଥ ଓ ମୋକ୍ଷ ଏବଂ ନୀତି ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦକ୍ଷ ଥିବା ଦ୍ୱାରା, ରାଜା ପଚାରିଲେ ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସବୁଠାରୁ ପ୍ରିୟ କଥା କହିବି।
ଆସଂ ଯୁଧିଷ୍ଠିରସ୍ଯାହଂ ପୁରା ପ୍ରାଣସମଃ ସଖା। ଇତି ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ରାଜାନଂ ଯଦି ମାମନୁଯୋକ୍ଷ୍ଯତେ ।। 30
ରାଜା ଯଦି ପଚାରିବେ, ମୁଁ କହିବି—'ମୁଁ କେବଳ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଙ୍କର ପ୍ରାଣ ସମାନ ବନ୍ଧୁ ଥିଲି'।
ଵିରାଟନଗରେ ଛନ୍ନ ଏଵଂ ଯୁକ୍ତଃ ସଦା ଵସେ। ଇତ୍ଯେଵଂ ମେ ପ୍ରତିଜ୍ଞାତଂ ଵିଚରିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଯଥା ।। 31
ଏଭଳି ଭାବରେ ବିରାଟ ନଗରେ ଲୁଚି ରହି, ସବୁବେଳେ ଏହିପରି ଆଚରଣ କରିବି; ଏହା ମୋ ପ୍ରତିଜ୍ଞା, ଏଭଳି ଚାଲିବି।
ଏଵଂ ନିର୍ଦିଶ୍ଯ ଚାତ୍ମାନଂ ନିଶ୍ଵସନ୍ନୁଷ୍ଣମାର୍ତିଜମ୍ । ଵିମୁଞ୍ଚନ୍ନଶ୍ରୁ ନେତ୍ରାଭ୍ଯାଂ ଭୀମସେନମୁଵାଚ ହ
ଏପରି ଭାବେ ନିଜକୁ ଉପସ୍ଥାପନ କରି, ଦୁଃଖର ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି, ଆଖିରୁ ଲୁହ ଝରାଇ, ସେ ଭୀମସେନଙ୍କୁ କହିଲେ।