ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଦେଵଃ ସୁରନାଥୋ ମହାବଲଃ। ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କୋ ହୃଷୀକେଶଃ ସର୍ଵଦୈଵତପୂଜିତଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନାଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜିତ।
ତଂ ଭୁଵଃ ଶୋଧନାଯେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ଅଂଶେନାଵତରେତ୍ଯେଵଂ ତଥେତ୍ଯାହ ଚ ତଂ ହରିଃ
ଭୂମିର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅଂଶରେ ଅବତାରଣ କର।' ତେଣୁ ହରି କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ଅଂଶାଵତରଣଂ ସମ୍ଯଗ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଅପ୍ସରାମାନେ କିପରି ଅଂଶରେ ଅବତରିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି।
ଇମଂ ତୁ ଭୂଯ ଇଚ୍ଛାମି କୁରୂଣାଂ ଵଂଶମାଦିତଃ। କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରର୍ଷିଗଣସନ୍ନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ କୁରୁବଂଶର ଆରମ୍ଭରୁ ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ, ଯେପରି ଆପଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀରେ କହୁଛନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତଂ ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ପଵିତ୍ରଂ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ମେ ନିବୋଧେଦଂ ମନୀଷିଣାମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ମୋ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣ।
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ। ଭରତସ୍ଯ କୁରୋଃ ପୂରୋରାଜମୀଢସ୍ଯ ଚାନଘ
ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ମନୁ ବୈବସ୍ବତ, ଭରତ, କୁରୁ, ପୁରୁ ଓ ରାଜମୀଢ଼ଙ୍କ ବଂଶ।
ଯାଦଵାନାମିମଂ ଵଂଶଂ କୌରଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ତଥୈଵ ଭରତାନାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍
ଏହି ଯାଦବ, କୌରବ ଓ ଭାରତବଂଶର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତେଽନଘ। ତେଜୋଭିରୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷିସମତେଜସଃ
ଧନ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଆୟୁଦାୟକ, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ନିର୍ମଳ; ସମସ୍ତେ ତେଜସ୍ୱୀ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମାନ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଦଶ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁତ୍ରାଃ ସନ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା ଯୈସ୍ତେ ପୂର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧା ମହୌଜସଃ
ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଖରୁ ବିସର୍ଜିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷାଦିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ସଂଭୂତାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସ ହି ଲୋକପିତାମହଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦକ୍ଷଠାରୁ ଅନେକ ପ୍ରଜାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, କାରଣ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଥମ ପିତାମହ।
ଵୀରିଣ୍ଯା ସହ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ମୁନିଃ। ଆତ୍ମତୁଲ୍ଯାନଜନଯତ୍ସହସ୍ରଂ ସଂଶିତଵ୍ରତାନ୍
ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ମୁନି ବିରିଣୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିଜ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ହଜାର ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସହସ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାନସଂଭୂତାନ୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ନାରଦଃ। ମୋକ୍ଷମଧ୍ଯାପଯାମାସ ସାଙ୍ଖ୍ଯଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏହି ହଜାର ପୁଅଙ୍କୁ ନାରଦ ଉତ୍ତମ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଶିଖାଇଲେ।
ନାଶାର୍ଥଂ ଯୋଜଯାମାସ ଦିଗନ୍ତଜ୍ଞାନକର୍ମସୁ'। ତତଃ ପଞ୍ଚାଶତଂ କନ୍ଯା ପୁତ୍ରିକା ଅଭିସନ୍ଦଧେ। ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା ଦକ୍ଷଃ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଜନମେଜଯ
ସେମାନଙ୍କୁ ନାରଦ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଜ୍ଞାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପଞ୍ଚାଶଟି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରୀକା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ହେ ଜନମେଜୟ।
ଦଦୌ ଦଶ ସ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ। କାଲସ୍ଯ ନଯନେ ଯୁକ୍ତାଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିମିନ୍ଦଵେ
ସେ ଦଶଜଣ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କନ୍ୟାକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଏବଂ ସତାଇଶଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତ୍ରଯୋଦଶାନାଂ ପତ୍ନୀନାଂ ଯା ତୁ ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଵରା। ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପସ୍ତ୍ଵସ୍ଯାମାଦିତ୍ଯାନ୍ସମଜୀଜନତ୍
ତେରଜଣ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମାରୀଚି ଏବଂ କଶ୍ୟପ ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନ୍ଵୀର୍ଯସଂପନ୍ନାନ୍ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମଥାପି ଚ। ଵିଵସ୍ଵତଃ ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ଯମୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବିବସ୍ବତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିବସ୍ବତଙ୍କଠାରୁ ବଳବାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯମ ଜନ୍ମିଲେ।
ମାର୍ତାଣ୍ଡସ୍ଯ ଯମୀ ଚାପି ସୁତା ରାଜନ୍ନଜାଯତ'। ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ମନୁର୍ଧୀମାନଜାଯତ ସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ ଯମୀ ଏବଂ ରାଜା, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ଧୀମାନ୍ ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ମନୁର୍ଧୀମାନ୍ଯତ୍ର ଵଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ମନୋର୍ଵଂଶୋ ମାନଵାନାଂ ତତୋଽଯଂ ପ୍ରଥିତୋଽଭଵତ୍
ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନୁଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ବଂଶର ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ମନୁଙ୍କ ବଂଶରୁ ମାନବ ଜାତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାଦଯସ୍ତସ୍ମାନ୍ମନୋର୍ଜାତାସ୍ତୁ ମାନଵାଃ। ତତୋଽଭଵନ୍ମହାରାଜ ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଷତ୍ରେଣ ସଙ୍ଗତମ୍
ମନୁଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏଭଳି ହେଇ, ହେ ମହାରାଜା, ବ୍ରହ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ର ଏକାତ୍ମ ହେଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ମାନଵାସ୍ତେଷାଂ ସାଙ୍ଗଂ ଵେଦମଦାରଯନ୍। ଵେନଂ ଧୃଷ୍ଣୁଂ ନରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ନାଭାଗେକ୍ଷ୍ଵାକୁମେଵ ଚ
ସେଇ ମାନବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦ ସହିତ ତାହାର ଅଂଗମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ; ବେନ, ଧୃଷ୍ଣୁ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ନାଭାଗ ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶରେ ଥିଲେ।
କାରୂଷମଥ ଶର୍ଯାତିଂ ତଥା ଚୈଵାଷ୍ଟମୀମିଲାମ୍। ପୃଷ୍ଟଧ୍ରଂ ନଵମଂ ପ୍ରାହୁଃ କ୍ଷତ୍ରଧର୍ମପରାଯଣମ୍
ତାପରେ କାରୂଷ, ଶର୍ୟାତି ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ଇଲିଳା; ପ୍ରଷ୍ଢ୍ରକୁ ନବମ କୁହାଯାଏ, ଯିଏ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ।
ନାଭାଗାରିଷ୍ଟଦଶମାନ୍ମନୋଃ ପୁତ୍ରାନ୍ପ୍ରଚକ୍ଷତେ। ପଞ୍ଚାଶତ୍ତୁ ମନୋଃ ପୁତ୍ରାସ୍ତଥୈଵାନ୍ଯେଽଭଵନ୍କ୍ଷିତୌ
ନାଭାଗ ଏବଂ ଅରିଷ୍ଟ ମନୁଙ୍କ ଦଶମ ପୁଅ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ ମିଳେ; ମନୁଙ୍କ ମୋଟ ପଞ୍ଚାଶିଜଣ ପୁଅ ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀରେ ଥିଲେ।
ଅନ୍ଯୋନ୍ଯଭେଦାତ୍ତେ ସର୍ଵେ ଵିନେଶୁରିତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ପୁରୂରଵାସ୍ତତୋ ଵିଦ୍ଵାନିଲାଯାଂ ସମପଦ୍ଯତ
ପରସ୍ପର ବିରୋଧ ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ନଷ୍ଟ ହେଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ଏହାପରେ ଇଲାଠାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ପୁରୁରବା ଜନ୍ମିଲେ।
ସା ଵୈ ତସ୍ଯାଭଵନ୍ମାତା ପିତା ଚୈଵେତି ନଃ ଶ୍ରୁତମ୍। ତ୍ରଯୋଦଶ ସମୁଦ୍ରସ୍ଯ ଦ୍ଵୀପାନଶ୍ନନ୍ପୁରୂରଵାଃ
ସେ ତାଙ୍କର ମାତା ଓ ପିତା ଉଭୟ ଥିଲେ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ପୁରୁରବା ସମୁଦ୍ରର ତେରଟି ଦ୍ୱୀପ ଅଧିକାର କଲେ।
ଅମାନୁଷୈର୍ଵୃତଃ ସତ୍ଵୈର୍ମାନୁଷଃ ସନ୍ମହାଯଶାଃ। ଵିପ୍ରୈଃ ସ ଵିଗ୍ରହଂ ଚକ୍ରେ ଵୀର୍ଯୋନ୍ମତ୍ତଃ ପୁରୂରଵାଃ
ମହାପ୍ରସିଦ୍ଧି ପାଇଥିବା ମାନବ ପୁରୁରବା ଅମାନବ ପ୍ରଜାମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ; ସେ ନିଜ ଶକ୍ତିରେ ଅହଂକାରୀ ହୋଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସହିତ ବିବାଦ କଲେ।
ଜହାର ଚ ସ ଵିପ୍ରାଣାଂ ରତ୍ନାନ୍ଯୁତ୍କ୍ରୋଶତାମପି। ସନତ୍କୁମାରସ୍ତଂ ରାଜନ୍ବ୍ରହ୍ମଲୋକାଦୁପେତ୍ଯ ହ
ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଥିବା ସମୟରେ ସେମାନଙ୍କର ରତ୍ନ ଛିଣିନେଲେ; ଏହାପରେ, ହେ ରାଜା, ସନତ୍କୁମାର ବ୍ରହ୍ମଲୋକରୁ ତାଙ୍କଠାରେ ଆସିଲେ।
ଅନୁଦର୍ଶଂ ତତଶ୍ଚକ୍ରେ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାନ୍ନ ଚାପ୍ଯସୌ। ତତୋ ମହର୍ଷିଭିଃ କ୍ରୁଦ୍ଧୈଃ ସଦ୍ଯଃ ଶପ୍ତୋ ଵ୍ଯନଶ୍ଯତ
ସେ ତାପରେ ଅନୁଦର୍ଶ ନାମକ କ୍ରିୟା କଲେ, କିନ୍ତୁ ଏହାକୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ଏହି କାରଣରେ କ୍ରୋଧିତ ମହାର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ସଙ୍ଗେସଙ୍ଗେ ଶାପ ଦେଲେ, ଏବଂ ସେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲେ।
ଲୋଭାନ୍ଵିତୋ ବଲମଦାନ୍ନଷ୍ଟସଂଜ୍ଞୋ ନରାଧିପଃ। ସ ହି ଗନ୍ଧର୍ଵଲୋକସ୍ଥାନୁର୍ଵଶ୍ଯା ସହିତୋ ଵିରାଟ୍
ଲୋଭ ଓ ଶକ୍ତିର ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ରାଜା ନିଜ ହୁଷ ହାରାଇଦେଲେ। ଏପରି ଭାବରେ ଉର୍ବଶୀ ସହିତ ବିରାଟ ଗନ୍ଧର୍ବ ଲୋକରେ ରହିଗଲେ।
ଆନିନାଯ କ୍ରିଯାର୍ଥେଽଗ୍ନୀନ୍ଯଥାଵଦ୍ଵିହିତାଂସ୍ତ୍ରିଧା। ଷଟ୍ ସୁତା ଜଜ୍ଞିରେ ଚୈଲାଦାଯୁର୍ଧୀମାନମାଵସୁଃ
ସେ ନିୟମ ଅନୁସାରେ କ୍ରିୟା ପାଇଁ ତିନି ପ୍ରକାରର ଅଗ୍ନିକୁ ଆଣିଲେ। ଚୈଳରୁ ଛଅଟି ପୁଅ ଜନ୍ମ ନେଲେ—ଆୟୁ, ଧୀମାନ, ଅମାବସୁ,
ଦୃଢାଯୁଶ୍ଚ ଵନାଯୁଶ୍ଚ ଶତାଯୁଶ୍ଚୋର୍ଵଶୀସୁତାଃ। ନହୁଷଂ ଵୃଦ୍ଧଶର୍ମାଣଂ ରଜିଂ ଗଯମନେନସମ୍
ଦୃଢ଼ାୟୁ, ବନାୟୁ ଓ ଶତାୟୁ—ଏହେଁମାନେ ଉର୍ବଶୀଙ୍କର ପୁଅ। ତାପରେ ନହୁଷ, ବୃଦ୍ଧଶର୍ମା, ରଜି, ଗୟା ଓ ଅନେନସ।