ଵାଚସ୍ତୀକ୍ଷ୍ଣାସ୍ଥିଭେଦିନ୍ଯଃ ସୂତପୁତ୍ରେଣ ଭାଷିତାଃ। ଅତିତୀଵ୍ରା ମଯା କ୍ଷାନ୍ତାସ୍ତେନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ସଂଶଯଂ
ସୂତପୁତ୍ର କଠିନ ଓ ହୃଦୟ ଭେଦିବା ମନ୍ତ୍ରଣା କହିଥିଲେ; ମୁଁ ସେହି ଅତି ତୀବ୍ର ଉପାଳମ୍ବ ସହିଥିଲି, ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ ।
ଶକୁନିସ୍ତ୍ଵାଂ ଯଦାଽଜୈଷୀଦକ୍ଷଦ୍ଯୂତେନ ଭାରତ। ସ ମଯା ନ ହତସ୍ତତ୍ରତେନ ପ୍ରାପ୍ତାଃ ସ୍ମ ସଂଶଯମ୍
ଶକୁନି ଚତୁର ଦ୍ୟୁତରେ ତୁମକୁ ହରାଇଥିଲେ, ମୁଁ ସେତେବେଳେ ତାଙ୍କୁ ମାରିଲି ନାହିଁ; ଏହି କାରଣରୁ ଆମେ ଏହି ସନ୍ଦେହରେ ପଡ଼ିଛୁ ।
ତତୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରୋ ରାଜା ନକୁଲଂ ଵାକ୍ଯମବ୍ରଵୀତ୍। ଆରୁହ୍ଯ ଵୃକ୍ଷଂ ମାଦ୍ରେଯ ନିରୀକ୍ଷସ୍ଵ ଦିଶୋ ଦଶ
ତାପରେ ରାଜା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ନକୁଳଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର, ଏକ ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ଦେଖ ।'
ପାନୀଯମନ୍ତିକେ ପଶ୍ଯ ଵୃକ୍ଷାନ୍ଵାପ୍ଯୁଦକାଶ୍ରଯାନ୍। ଏତେ ହି ଭ୍ରାତରଃ ଶ୍ରାନ୍ତାସ୍ତଵ ତାତ ପିପାସିତାଃ
'ନିକଟରେ କେଉଁଠି ଜଳ ଅଛି, କିମ୍ବା ଜଳ ଥିବା ଗଛ କିମ୍ବା ପୋଖରୀ ଦେଖ; ତୋର ଭାଇମାନେ ଖୁବ କ୍ଳାନ୍ତ ଓ ତ୍ରୁଷ୍ଣାର୍ତ୍ତ ।'
ନକୁଲସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଽଷ୍ଠସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ତତ ଉତ୍ଥାଯ ମତିମାଞ୍ଶୀଘ୍ରମାରୁହ୍ଯ ପାଦପମ୍। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧାଂତରଂ ଜ୍ଯେଷ୍ମଭିଵୀକ୍ଷ୍ଯ ସମନ୍ତତଃ
ନକୁଳ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଭାଇଙ୍କ ଆଦେଶରେ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ଗଛ ଉପରେ ଚଢ଼ି, ସମସ୍ତ ଦିଗ ଧ୍ୟାନପୂର୍ବକ ଦେଖିଲେ ।
ପଶ୍ଯାମି ବହୁଲାନ୍ରାଜନ୍ଵୃକ୍ଷାନୁଦକସଂଶ୍ରଯାନ୍। ସାରସାନାଂ ଚ ନିର୍ହ୍ରାଦସ୍ତତ୍ରୋଦକମସଂଶଯମ୍
'ହେ ରାଜା, ମୁଁ ଦେଖୁଛି ଅନେକ ଗଛ ଯାହା ଜଳ ନିକଟରେ ଅଛି; ଏଠାରେ ସାରସ ପକ୍ଷୀମାନେ ଚିତ୍କାର କରୁଛନ୍ତି—ନିଶ୍ଚୟ ଏଠାରେ ଜଳ ଅଛି ।'
ତତୋଽବ୍ରଵୀତ୍ସତ୍ଯଧୃତିଃ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଗଚ୍ଛ ସୌମ୍ଯ ତତଃ ଶୀଘ୍ରଂ ତୂଣୈଃ ରପାନୀଯମାନଯ
ତାପରେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଓ ଧୃତିଶୀଳ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ, "ସୁମଧୁର ମନେ, ତୁମେ ଏଠାରୁ ଶୀଘ୍ର ଯାଅ ଏବଂ ତୁଣୀରରେ ପାଣି ଆଣ।"
ନକୁଲସ୍ତୁ ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ଭ୍ରାତୁର୍ଜ୍ଯେଷ୍ଠସ୍ଯ ଶାସନାତ୍। ପ୍ରାଦ୍ରଵଦ୍ଯତ୍ର ପାନୀଯଂ ଶୀଘ୍ରଂ ଚୈଵାନ୍ଵପଦ୍ଯତ
ନକୁଳ ଭାଇଙ୍କ ଆଗ୍ରହକୁ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ମାନି, ତୁରନ୍ତ ପାଣି ଯେଉଁଠି ଅଛି ସେଠାକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ଚାଲିଗଲେ।
ସ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵିମଲଂ ତୋଯଂ ସାରସୈଃ ପରିଵାରିତମ୍। ପାତୁକାମସ୍ତତୋ ଵାଚମନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ସ ଶୁଶ୍ରୁଵେ
ସେ ସ୍ବଚ୍ଛ ପାଣି ଚାରିପାଖରେ ସାରସ ପକ୍ଷୀ ଦେଖିଲେ, ପିଇବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ, ତେବେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ବର ଶୁଣିଲେ।
ମା ତାତ ସାହସଂ କାର୍ଷୀର୍ମମ ପୂର୍ଵପରିଗ୍ରହଃ। ପ୍ରଶ୍ନାନୁକ୍ତ୍ଵା ତୁ ମାଦ୍ରେଯ ତତଃ ପିବ ହରସ୍ଵ ଚ
"ବାପା, ଅତି ଉତ୍ସାହ କରିନାହ, ଏହି ପାଣି ପ୍ରଥମେ ମୋର ଅଧିକାର। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ମାତ୍ର, ମାଦ୍ରୀପୁତ୍ର, ପିଇପାରିବ ଏବଂ ନେଇପାରିବ।"
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନକୁଲଃ ସୁପିପାସିତଃ। ଅପିବଚ୍ଛୀତଲଂ ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚ ନିପପାତ ହ
କିନ୍ତୁ ସେଇ କଥାକୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିବା, ଅତି ପିପାସିତ ନକୁଳ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ପିଲେ, ପିଇସାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଚିରାଯମାଣେ ନକୁଲେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଅବ୍ରଵୀଦ୍ଧ୍ରାତରଂ ଵୀରଂ ସହଦେଵମରିଂଦମମ୍
ନକୁଳ ବହୁ ଦିନ ଲାଗିଲେ, କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ତାଙ୍କର ପ୍ରଭଳ ଭାଇ ସହଦେବଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଭ୍ରାତା ଚିରାଯତେ ତାତ ସହଦେଵ ତଵାଗ୍ରଜଃ। ତଂ ଚୈଵାନଯ ସୋଦର୍ଯଂ ପାନୀଯଂ ଚ ତ୍ଵମାନଯ
"ତୋ ଆଗଜା ଭାଇ ସହଦେବ ବହୁ ସମୟ ହେଲା ଫେରିନାହାନ୍ତି, ବାପା। ତୁମେ ଯାଅ, ତାଙ୍କୁ ଏବଂ ପାଣି ଆଣ।"
ସହଦେଵସ୍ତଥେତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତାଂ ଦିଶଂ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ। ଦଦର୍ଶ ଚ ହତଂ ଭୂମୌ ଭ୍ରାତରଂ ନକୁଲଂ ତଦା
ସହଦେବ 'ଠିକ୍ ଅଛି' ବୋଲି ସେଇ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ ଏବଂ ସେଠାରେ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଥିବା ନକୁଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଭ୍ରାତୃଶୋକାଭିସଂତପ୍ତସ୍ତୃଷଯା ଚ ପ୍ରପୀଡିତଃ। ଅଭିଦୁଦ୍ରାଵ ରପାନୀଯଂ ତତୋ ଵାଗଭ୍ଯଭାଷତ
ଭାଇଙ୍କ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଏବଂ ପିପାସାରେ କ୍ଲାନ୍ତ, ସେ ପାଣି ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ, ତେବେ ଏକ ସ୍ବର ତାଙ୍କୁ ଉଦ୍ବୋଧନ କଲା।
ମା ତାତ ସାହସଂ କାର୍ଷୀର୍ମମ ପୂର୍ଵପରିଗ୍ରହଃ। ପ୍ରଶ୍ନାନୁକ୍ତ୍ଵା ଯଥାକାମଂ ପିବସ୍ଵ ଚ ହରସ୍ଵ ଚ
"ବାପା, ଅତି ଉତ୍ସାହ କରିନାହ, ଏହି ପାଣି ପ୍ରଥମେ ମୋର ଅଧିକାର। ମୋ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକୁ ଉତ୍ତର ଦେଲେ ମାତ୍ର, ଇଚ୍ଛାମତେ ପିଇପାରିବ ଏବଂ ନେଇପାରିବ।"
ଅନାଦୃତ୍ଯ ତୁ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ସହଦେଵଃ ପିପାସିତଃ। ଅପିବଚ୍ଛୀତଲଂ ତୋଯଂ ପୀତ୍ଵା ଚ ନିପପାତ ହ
କିନ୍ତୁ ସେଇ କଥାକୁ ଅଗ୍ରହ କରିନଥିବା, ପିପାସିତ ସହଦେବ ଠଣ୍ଡା ପାଣି ପିଲେ, ପିଇସାରି ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।
ଅଥାବ୍ରଵୀତ୍ସ ଵିଜଯଂ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରୋ ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ। ଭ୍ରାତରୌ ତେ ଚିରଗତୌ ବୀଭତ୍ସୋ ଶତ୍ରୁକର୍ଶନ
ତାପରେ କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଯୁଧିଷ୍ଠିର ବିଜୟୀଙ୍କୁ କହିଲେ, "ତୋ ଦୁଇ ଭାଇ ବହୁ ସମୟ ହେଲା ଫେରିନାହାନ୍ତି, ଭୀମସେନ, ଶତ୍ରୁ ଦଳନ କର୍ତ୍ତା।"
ତୌ ଚୈଵାନଯ ଭଦ୍ରଂ ତେ ପାନୀଯଂ ଚ ତ୍ଵମାନଯ। ତ୍ଵଂ ହି ନସ୍ତାତ ସର୍ଵେଷାଂ ଦୁଃଖିତାନାମପାଶ୍ରଯଃ
"ତୁମେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଆଣ ଏବଂ ପାଣି ମଧ୍ୟ ଆଣ। ବାପା, ଆମେ ସମସ୍ତେ ଦୁଃଖରେ ଥିଲେ ତୁମେ ଆମର ଆଶ୍ରୟ।"
ଏଵମୁକ୍ତୋ ଗୁଡାକେଶଃ ପ୍ରଗୃହ୍ଯ ସଶରଂ ଧନୁଃ। ଆମୁକ୍ତଖଙ୍ଗୋ ମେଧାଵୀ ତତ୍ସରଃ ପ୍ରତ୍ଯପଦ୍ଯତ
ଏପରି କହାଯିବା ପରେ, ଗୁଡାକେଶ ତୀର-ଧନୁଷ ଧରି, ତାଲୱାର ବାନ୍ଧି, ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାବାନ୍ ସେଇ ପୋଖରୀକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଯତଃ ପୁରୁଷଶାର୍ଦୂଲୌ ପାନୀଯହରଣେ ଗତୌ। ତୌ ଦଦର୍ଶ ହତୌ ତତ୍ରଭ୍ରାତରୌ ଶ୍ଵେତଵାହନଃ
ଯେଉଁଠି ସେଇ ପୁରୁଷଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ ପାଣି ଆଣିବାକୁ ଗଲେ, ସେଠି ଶ୍ୱେତାଶ୍ୱ ବିର ତାଙ୍କର ଦୁଇ ଭାଇଙ୍କୁ ମୃତ ଅବସ୍ଥାରେ ଦେଖିଲେ।
ଵିଗତାସୂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ରୌ ଶଯାନୌ ଵସୁଧାତଲେ'। ପ୍ରସୁପ୍ତାଵିଵ ତୌ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ନରସିଂହଃ ସୁଦୁଃଖିତଃ। ଧନୁରୁଦ୍ଯମ୍ଯ କୌନ୍ତେଯୋ ଵ୍ଯଲୋକଯତ ତଦ୍ଵନମ୍
ସେଇ ନରବାଘମାନେ ପ୍ରାଣ ଛାଡ଼ି ଭୂମିରେ ଶୁଇଥିଲେ, ଶୁଏଇଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା; ଦେଖି, ନରସିଂହ ଗଭୀର ଦୁଃଖିତ ହେଲେ। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନୁଷ ଉଠାଇ ସେ ଅରଣ୍ୟକୁ ଦେଖିଲେ।
ନାପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ରକିଂଚିତ୍ସ ଭୂତମସ୍ମିନ୍ମହାଵନେ। ସଵ୍ଯସାଚୀ ପିପାସାର୍ତଃ ପାନୀଯଂ ସୋଭ୍ଯଧାଵତ
ସେ ସେଠାରେ, ସେଇ ବଡ଼ ଅରଣ୍ୟରେ, କିଛି ଜୀବ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ। ପିପାସାରେ କ୍ଲାନ୍ତ ସବ୍ୟସାଚୀ ପାଣି ପାଇଁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।
ଅଭିଧାଵଂସ୍ତତୋ ଵାଚମନ୍ତରିକ୍ଷାତ୍ସ ଶୁଶ୍ରୁଵେ। ଯତ୍ତ୍ଵମିଚ୍ଛସି ପାନୀଯଂ ନୈତଚ୍ଛକ୍ଯଂ ବଲାତ୍ତ୍ଵଯା
ଦୌଡ଼ୁଥିବାବେଳେ ସେ ଆକାଶରୁ ଏକ ସ୍ବର ଶୁଣିଲେ, "ତୁମେ ଯଦି ଏହି ପାଣି ଚାହଁ, ଶକ୍ତିବଳରେ ଏହା ନେଇପାରିବ ନାହିଁ।"
କୌନ୍ତେଯ ଯଦି ଵୈ ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ମଯୋକ୍ତାନ୍ପ୍ରତିଵକ୍ଷ୍ଯସି। ତତଃ ପାସ୍ଯସି ପାନୀଯଂ ହରିଷ୍ଯସି ଚ ଭାରତ
କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର, ଯଦି ତୁମେ ମୋ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକର ଉତ୍ତର ଦେବ, ତେବେ ଜଳ ପିଇପାରିବ ଏବଂ ଏହା ନେଇପାରିବ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ଵାରିତସ୍ତ୍ଵବ୍ରଵୀତ୍ପାର୍ଥୋ ଦୃଶ୍ଯମାନୋ ନିଵାରଯ। ଯାଵଦ୍ବାଣୈର୍ଵିନିର୍ଭିନ୍ନଃ ପୁନର୍ନୈଵଂ ଵଦିଷ୍ଯସି
ବାରଣ କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ ଓ ସ୍ପଷ୍ଟ ଚେତାବନି ଦିଆଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ପାର୍ଥ କହିଲେ, 'ତୁମେ ନିଜକୁ ରୋକ। ମୋ ତୀରରେ ବିଦ୍ଧ ହେଲେ, ପୁଣି ଏଭଳି କହିପାରିବେ ନାହିଁ।'
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ତତଃ ପାର୍ଥଃ ଶରୈରସ୍ତ୍ରାନୁମନ୍ତ୍ରିତୈଃ। ପ୍ରଵଵର୍ଷ ରଦିଶଃ କୃତ୍ସ୍ନାଃ ଶବ୍ଦଵେଧଂ ଚ ଦର୍ଶଯନ୍। କର୍ଣିନାଲୀକନାରାଚାନୁତ୍ସୃଜନ୍ଭରତର୍ଷଭଃ
ଏପରି କହି, ପାର୍ଥ ତାପରେ ମନ୍ତ୍ରଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ସଜିତ ତୀରମାନେ ସହିତ ସମସ୍ତ ଦିଗକୁ ବର୍ଷା କଲେ, ଶବ୍ଦ ଶିକାର କୌଶଳ ଦେଖାଇ, ବିସ୍ତୃତ ମୁଣ୍ଡ, ଲମ୍ବା ଏବଂ ଲୋହା ମୁଣ୍ଡ ତୀର ଛାଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ସ ତ୍ଵମୋଘାନିଷୂନ୍ମୁକ୍ତ୍ଵା ତୃଷ୍ଣଯାଽଭିପ୍ରପୀଡିତଃ। ଅନେକୈରିଷୁସଂଘାତୈରନ୍ତରିକ୍ଷେ ଵଵର୍ଷ ହ
ତିବ୍ର ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ଅନେକ ଅସଫଳ ତୀର ଛାଡ଼ି, ଆକାଶକୁ ତୀରମାନେ ବର୍ଷା କଲେ।
କିଂ ଵିଧାନେନ ତେ ପାର୍ଥ ପ୍ରଶ୍ନାନୁକ୍ତ୍ଵା ପଯଃ ପିବ। ଅନୁକ୍ତ୍ଵା ଚ ପିବନ୍ପ୍ରଶ୍ନାନ୍ପୀତ୍ଵୈଵ ନଭଵିଷ୍ଯସି
ହେ ପାର୍ଥ, କେଉଁ ଉପାୟରେ ତୁମେ ପ୍ରଶ୍ନଗୁଡ଼ିକ ଉତ୍ତର ଦେଇ ଜଳ ପିବିବ? ଉତ୍ତର ନ ଦେଇ ଯଦି ପିଉଛ, ତେବେ ପିଇଲା ପରେ ମଧ୍ୟ ବଞ୍ଚିପାରିବ ନାହିଁ।
ସ ଚ ମୋଘାନିଷୂନ୍ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାତୃଷ୍ଣଯା ଚ ପ୍ରପୀଡିତଃ। ଅଵଜ୍ଞାଯୈଵ ତାଂ ଵାଚଂ ପୀତ୍ଵୈଵ ନିପପାତ୍ ହ
ତାହାପରେ, ତୀରମାନେ ବ୍ୟର୍ଥ ହେବା ଦେଖି ଏବଂ ତ୍ରୁଷ୍ଣାରେ ଅତିକ୍ରମିତ ହୋଇ, ସେ ସେଇ କଥାକୁ ଅବହେଳା କରି, ଜଳ ପିଇଲେ ଏବଂ ସାଙ୍ଗେସାଙ୍ଗ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଗଲେ।