ତତ୍ପ୍ରଧାନାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଭୂମେଃ କୃତ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ପୂର୍ଵମେଵାଭଵଦ୍ରାଜନ୍ଵିଦିତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱରୂପ ଭୂମିର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ସ୍ରଷ୍ଟା ହି ଜଗତଃ କସ୍ମାନ୍ନ ସଂବୁଧ୍ଯେତ ଭାରତ। ସସୁରାସୁରଲୋକାନାମଶେଷେଣ ମନୋଗତମ୍
ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁ କାହିଁକି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମନରେ ଯାହା ଆସେ, ତାହା ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ?
ତାମୁଵାଚ ମହାରାଜ ଭୂମିଂ ଭୂମିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଭଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମୀଶଃ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ, ଭୂମିର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ, ଶିବ, ପ୍ରଜାପତି ଭୂମିକୁ କହିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଯଦର୍ଥମଭିସଂପ୍ରାପ୍ତା ମତ୍ସକାଶଂ ଵସୁନ୍ଧରେ। ତଦର୍ଥଂ ସନ୍ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵ ଦିଵୌକସଃ
ହେ ବସୁଧା, ତୁମେ ଯେ କାରଣରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହୀଂ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ରାଜନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ। ଆଦିଦେଶ ତଦା ସର୍ଵାନ୍ଵିବୁଧାନ୍ଭୂତକୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କହି, ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ସେଥିରେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ହେ ରାଜନ।
ଅସ୍ଯା ଭୂମେର୍ନିରସିତୁଂ ଭାରଂ ଭାଗୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରସୂଯଧ୍ଵଂ ତିରୋଧାଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କହିଲେ: 'ଏହି ଭୂମିର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ, ତୁମେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଂଶରେ ଅବତରଣ କର; ଏଠି ଜନ୍ମ ନିଅ, ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ଲୁଚାଇ ରଖ।'
ତଥୈଵ ଚ ସମାନୀଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାନ୍। ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍
ଏହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମିଶି, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଅଥ ଶକ୍ରାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁରଗୁରୋର୍ଵଚଃ। ତଥ୍ଯମର୍ଥ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ତେ ଜଗୃହୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାହାକୁ ସତ୍ୟ, ଉପକାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଥ ତେ ସର୍ଵଶୋଂଶୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଗନ୍ତୁଂ ଭୂମିଂ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ନାରାଯଣମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ଵୈକୁଣ୍ଠମୁପଚକ୍ରମୁଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ସ୍ୱଂଅଂଶରେ ଭୂମିକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଯଃ ସ ଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସାଃ ଶିତିପ୍ରଭଃ। ପଦ୍ମନାଭଃ ସୁରାରିଘ୍ନଃ ପୃଥୁଚାର୍ଵଞ୍ଚିତେକ୍ଷଣଃ
ଯିଏ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଧଳା ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପଦ୍ମନାଭ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ବଡ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟ।
ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଦେଵଃ ସୁରନାଥୋ ମହାବଲଃ। ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କୋ ହୃଷୀକେଶଃ ସର୍ଵଦୈଵତପୂଜିତଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନାଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜିତ।
ତଂ ଭୁଵଃ ଶୋଧନାଯେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ଅଂଶେନାଵତରେତ୍ଯେଵଂ ତଥେତ୍ଯାହ ଚ ତଂ ହରିଃ
ଭୂମିର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅଂଶରେ ଅବତାରଣ କର।' ତେଣୁ ହରି କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ଅଂଶାଵତରଣଂ ସମ୍ଯଗ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଅପ୍ସରାମାନେ କିପରି ଅଂଶରେ ଅବତରିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି।
ଇମଂ ତୁ ଭୂଯ ଇଚ୍ଛାମି କୁରୂଣାଂ ଵଂଶମାଦିତଃ। କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରର୍ଷିଗଣସନ୍ନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ କୁରୁବଂଶର ଆରମ୍ଭରୁ ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ, ଯେପରି ଆପଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀରେ କହୁଛନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତଂ ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ପଵିତ୍ରଂ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ମେ ନିବୋଧେଦଂ ମନୀଷିଣାମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ମୋ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣ।
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ। ଭରତସ୍ଯ କୁରୋଃ ପୂରୋରାଜମୀଢସ୍ଯ ଚାନଘ
ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ମନୁ ବୈବସ୍ବତ, ଭରତ, କୁରୁ, ପୁରୁ ଓ ରାଜମୀଢ଼ଙ୍କ ବଂଶ।
ଯାଦଵାନାମିମଂ ଵଂଶଂ କୌରଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ତଥୈଵ ଭରତାନାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍
ଏହି ଯାଦବ, କୌରବ ଓ ଭାରତବଂଶର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତେଽନଘ। ତେଜୋଭିରୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷିସମତେଜସଃ
ଧନ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଆୟୁଦାୟକ, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ନିର୍ମଳ; ସମସ୍ତେ ତେଜସ୍ୱୀ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମାନ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଦଶ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁତ୍ରାଃ ସନ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା ଯୈସ୍ତେ ପୂର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧା ମହୌଜସଃ
ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଖରୁ ବିସର୍ଜିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷାଦିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ସଂଭୂତାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସ ହି ଲୋକପିତାମହଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦକ୍ଷଠାରୁ ଅନେକ ପ୍ରଜାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, କାରଣ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଥମ ପିତାମହ।
ଵୀରିଣ୍ଯା ସହ ସଙ୍ଗମ୍ଯ ଦକ୍ଷଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ମୁନିଃ। ଆତ୍ମତୁଲ୍ଯାନଜନଯତ୍ସହସ୍ରଂ ସଂଶିତଵ୍ରତାନ୍
ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ମୁନି ବିରିଣୀ ସହିତ ଏକତ୍ରିତ ହୋଇ, ନିଜ ପରି ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ଦୃଢ଼ ନିୟମରେ ଅଟୁଟ ଥିବା ହଜାର ପୁଅଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ସହସ୍ରସଙ୍ଖ୍ଯାନସଂଭୂତାନ୍ଦକ୍ଷପୁତ୍ରାଂଶ୍ଚ ନାରଦଃ। ମୋକ୍ଷମଧ୍ଯାପଯାମାସ ସାଙ୍ଖ୍ଯଜ୍ଞାନମନୁତ୍ତମମ୍
ଦକ୍ଷଙ୍କ ଏହି ହଜାର ପୁଅଙ୍କୁ ନାରଦ ଉତ୍ତମ ସାଂଖ୍ୟ ଜ୍ଞାନ ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ଉପାୟ ବିଷୟରେ ଶିଖାଇଲେ।
ନାଶାର୍ଥଂ ଯୋଜଯାମାସ ଦିଗନ୍ତଜ୍ଞାନକର୍ମସୁ'। ତତଃ ପଞ୍ଚାଶତଂ କନ୍ଯା ପୁତ୍ରିକା ଅଭିସନ୍ଦଧେ। ପ୍ରଜାପତିଃ ପ୍ରଜା ଦକ୍ଷଃ ସିସୃକ୍ଷୁର୍ଜନମେଜଯ
ସେମାନଙ୍କୁ ନାରଦ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଜ୍ଞାନ ଓ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଲାଗିବା ପାଇଁ ପ୍ରେରିତ କଲେ, ଯାହା ଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ଏହାପରେ, ଦକ୍ଷ ପ୍ରଜା ସୃଷ୍ଟି କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ପଞ୍ଚାଶଟି କନ୍ୟାଙ୍କୁ ପୁତ୍ରୀକା ଭାବରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ, ହେ ଜନମେଜୟ।
ଦଦୌ ଦଶ ସ ଧର୍ମାଯ କଶ୍ଯପାଯ ତ୍ରଯୋଦଶ। କାଲସ୍ଯ ନଯନେ ଯୁକ୍ତାଃ ସପ୍ତଵିଂଶତିମିନ୍ଦଵେ
ସେ ଦଶଜଣ କନ୍ୟାକୁ ଧର୍ମଙ୍କୁ, ତେରଜଣ କନ୍ୟାକୁ କଶ୍ୟପଙ୍କୁ ଏବଂ ସତାଇଶଜଣ, ଯେଉଁମାନେ ସମୟ ନିୟନ୍ତ୍ରଣରେ ପାରଙ୍ଗତ, ସେମାନେ ସୋମଙ୍କୁ ଦେଲେ।
ତ୍ରଯୋଦଶାନାଂ ପତ୍ନୀନାଂ ଯା ତୁ ଦାକ୍ଷାଯଣୀ ଵରା। ମାରୀଚଃ କଶ୍ଯପସ୍ତ୍ଵସ୍ଯାମାଦିତ୍ଯାନ୍ସମଜୀଜନତ୍
ତେରଜଣ ପତ୍ନୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ, ଦକ୍ଷଙ୍କ ସର୍ବଶ୍ରେଷ୍ଠ କନ୍ୟାଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ମାରୀଚି ଏବଂ କଶ୍ୟପ ଏହି ଆଦିତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।
ଇନ୍ଦ୍ରାଦୀନ୍ଵୀର୍ଯସଂପନ୍ନାନ୍ଵିଵସ୍ଵନ୍ତମଥାପି ଚ। ଵିଵସ୍ଵତଃ ସୁତୋ ଜଜ୍ଞେ ଯମୋ ଵୈଵସ୍ଵତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟମାନେ, ଏବଂ ବିବସ୍ବତ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ବିବସ୍ବତଙ୍କଠାରୁ ବଳବାନ୍ ଏବଂ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ ଯମ ଜନ୍ମିଲେ।
ମାର୍ତାଣ୍ଡସ୍ଯ ଯମୀ ଚାପି ସୁତା ରାଜନ୍ନଜାଯତ'। ମାର୍ତଣ୍ଡସ୍ଯ ମନୁର୍ଧୀମାନଜାଯତ ସୁତଃ ପ୍ରଭୁଃ
ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ପୁଅ ଯମୀ ଏବଂ ରାଜା, ମାର୍ତ୍ତଣ୍ଡଙ୍କ ଅନ୍ୟ ଏକ ପୁଅ ଧୀମାନ୍ ମନୁ ଜନ୍ମିଲେ।
ଧର୍ମାତ୍ମା ସ ମନୁର୍ଧୀମାନ୍ଯତ୍ର ଵଂଶଃ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତଃ। ମନୋର୍ଵଂଶୋ ମାନଵାନାଂ ତତୋଽଯଂ ପ୍ରଥିତୋଽଭଵତ୍
ଏହି ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ମନୁଙ୍କୁ ନେଇ ଏହି ବଂଶର ଆରମ୍ଭ ହେଲା; ମନୁଙ୍କ ବଂଶରୁ ମାନବ ଜାତି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲା।
ବ୍ରହ୍ମକ୍ଷତ୍ରାଦଯସ୍ତସ୍ମାନ୍ମନୋର୍ଜାତାସ୍ତୁ ମାନଵାଃ। ତତୋଽଭଵନ୍ମହାରାଜ ବ୍ରହ୍ମ କ୍ଷତ୍ରେଣ ସଙ୍ଗତମ୍
ମନୁଠାରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ଅନ୍ୟମାନେ ଜନ୍ମିଲେ; ଏଭଳି ହେଇ, ହେ ମହାରାଜା, ବ୍ରହ୍ମ ଓ କ୍ଷତ୍ର ଏକାତ୍ମ ହେଲା।
ବ୍ରାହ୍ମଣା ମାନଵାସ୍ତେଷାଂ ସାଙ୍ଗଂ ଵେଦମଦାରଯନ୍। ଵେନଂ ଧୃଷ୍ଣୁଂ ନରିଷ୍ଯନ୍ତଂ ନାଭାଗେକ୍ଷ୍ଵାକୁମେଵ ଚ
ସେଇ ମାନବ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ସମସ୍ତ ବେଦ ସହିତ ତାହାର ଅଂଗମାନେ ରକ୍ଷା କଲେ; ବେନ, ଧୃଷ୍ଣୁ, ନରିଷ୍ୟନ୍ତ, ନାଭାଗ ଏବଂ ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ ମଧ୍ୟ ଏହି ବଂଶରେ ଥିଲେ।