ଵସୁଵର୍ମଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ବାଲଂ ହେମକୁଣ୍ଡଲମ୍। ନାମାସ୍ଯ ଵସୁଷେଣେତି ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ସେହି ଶିଶୁ ସୁନା କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବସୁବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବସୁସେଣ' ଭାବରେ ନାମ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସ ସୂତପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଜଗାମାମିତଵିକ୍ରମଃ। ଵସୁଷେଣ ଇତିଖ୍ଯାତୋ ଵୃଷ ଇତ୍ଯେଵ ଚ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି, ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଜେ ସୂତର ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; 'ବସୁସେଣ' ଏବଂ 'ବୃଷ' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଗଲେ।
ସୂତସ୍ଯ ଵଵୃଧେଽଙ୍ଗେଷୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଚାରେଣ ଵିଦିତଶ୍ଚାସୀତ୍ପୃଥଯା ଦିଵ୍ଯଵର୍ମଭୃତ୍
ସୂତ ଅଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଏହି ବଳବାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲା; ଗୁପ୍ତ ତଦନ୍ତରେ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁଅ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।
ସୂତସ୍ତ୍ଵଧିରଥଃ ପୁତ୍ରଂ ଵିଵୃଦ୍ଧଂ ସମଯେନ ତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ପୁରଂ ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ସୂତ ଅଧିରଥ, ଏହି ପୁଅକୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବାରଣବତ ନାମକ ସହରକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତ୍ରୋପସଦନଂ ଚକ୍ରେ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରକର୍ମଣି। ସଖ୍ଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନୈଵମଗମତ୍ସ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ, ସେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ନେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସହ ମିତ୍ରତା କଲେ; ଏଭଳି, ସେ ବଳବାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଦ୍ରୋଣାତ୍କୃପାଚ୍ଚ ରାମାଚ୍ଚ ସୋଽସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍। ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୋକେଽଭଵତ୍ଖ୍ଯାତଃ ପରମେଷ୍ଵାସତାଂ ଗତଃ
ଡ୍ରୋଣ, କୃପା ଏବଂ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଶିଖି, ସେ ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନୁର୍ଧର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସଂଧାଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପାର୍ଥାନାଂ ଵିପ୍ରିଯେ ରତଃ। ଯୋଦ୍ଧୁମାଶଂସତେ ନିତ୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁନେନ ମହାତ୍ମନା
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ ସହ ଏକତା କରି, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରୋଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ମହାତ୍ମା ଫଳ୍ଗୁନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ସଦା ହି ତସ୍ ସ୍ପର୍ଧାଽଽସୀଦର୍ଜୁନନ ଵିଶାଂପତେ। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ କର୍ଣେନ ଯତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ବଭୂଵ ହ
ସଦା କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ଥିଲା, ନରପତି; ଏହିପରି, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଏତଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସୂର୍ଯସ୍ଯାସୀନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଯଃ ସୂର୍ଯସଂଭଵଃ କର୍ଣଃ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରତିକୁଲେ ରତଃ
ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା, ମହାରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଥିଲା; କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କର୍ଣ୍ଣ, ବିରୋଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ତଂ ତୁ କୁଣ୍ଡଲିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵର୍ମଣା ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍। ଅଵଧ୍ଯଂ ସମରେ ମତ୍ଵା ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବର୍ମରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଯଦା ଚ କର୍ଣୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭାନୁମନ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍। ସ୍ତୌତି ମଧ୍ଯଂଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସଲିଲୋତ୍ଥିତଃ
ଏବଂ ଯେତେବେଳେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କର୍ଣ୍ଣ ଜଳରୁ ଉଠି, ହାତ ଜୋଡି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଭାସ୍କରକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ—
ତତ୍ରୈନମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣା ଧନହେତୁନା। ନାଦେଯଂ ତସ୍ଯ ତତ୍କାଲେ କିଂଚିଦସ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦେବାରେ ସେ କଦାପି ଅପରାହ୍ନ କରୁନଥିଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭୂତ୍ଵା ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ସ୍ଵାଗତଂ ଚେତି ରାଧେଯସ୍ତମଥ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷ ଧରି, ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ; ରାଧେୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵରାଜମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଚ୍ଛଦ୍ମନାଽଽଵୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ଵାଗତମିତ୍ଯାହ ନ ବୁବୋଧାସ୍ଯ ମାନସମ୍
ଦେବରାଜା ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ସ୍ବାଗତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ହିରଣ୍ଯକଣ୍ଠୀଃ ପ୍ରମଦା ଗ୍ରାମାନ୍ଵା ବହୁଗୋକୁଲାନ୍। କିଂ ଦଦାନୀତି ତଂ ଵିପ୍ରମୁଵାଚାଧିରଥିସ୍ତତଃ
ତାପରେ ଅଧିରଥଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁନାର ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନୀମାନେ ଦେବି, କିମ୍ବା ଅନେକ ଗାଁ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଗାଈ ଅଛି, ଦେବି?'
ହିରଣ୍ଯକଣ୍ଠ୍ଯଃ ପ୍ରମଦା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍। ନାହ ଦତ୍ତମିହେଚ୍ଛାମି ତଦର୍ଥିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସୁନାର ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜୀବନୀମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଦାନ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ସେଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ.'
ଯଦେତତ୍ସହଜଂ ଵର୍ମ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ ତଵାନଘ। ଏତଦୁତ୍କୃତ୍ଯ ମେ ଦେହି ଯଦି ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଭଵାନ୍
‘ତୁମର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ, ଏହି ଦୁଇଟି ମୋତେ ଦେଇଦିଅ, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅଛ.'
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଭିକ୍ଷାଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତାଂ ପରଂତପ। ଏଷ ମେ ସର୍ଵଲାଭାନାଂ ଲାଭଃ ପରମକୋ ମତଃ
‘ମୁଁ ଏହି ଦାନ ଚାହେଁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶালী; ଏହି ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲାଭ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ.'
ଅଵନିଂ ପ୍ରମଦା ଗାଶ୍ଚ ନିର୍ଵାପଂ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍। ତତ୍ତେ ଵିପ୍ର ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ନ ତୁ ଵର୍ମ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନୀମାନେ, ଗାଈ, ଜମି, ଏବଂ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଅନେକ ଦାନ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ମୋର କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ.'
ଏଵଂ ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଵାର୍ଯମାଣଃ ସ ତୁ ଦ୍ଵିଜଃ। ରକର୍ଣେନ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାନ୍ଯଂ ଵରମଯାଚତ
ଭାରତମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଅଟକାଇବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ସାନ୍ତ୍ଵିତଶ୍ଚ ଯଥାଶକ୍ତି ପୂଜିତଶ୍ଚ ଯଥାଵିଧି। ନ ଚାନ୍ଯଂ ସ ଦ୍ଵିଜଶ୍ରେଷ୍ଠଃ କାମଯାମାସ ଵୈ ଵରମ୍
ସମ୍ଭବ ଯଥାଶକ୍ତି ସମ୍ମାନ ଏବଂ ପୂଜା କରାଯିବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।
ଯଦା ନାନ୍ଯ ପ୍ରଵୃଣୁତେ ଵରଂ ଵୈ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମଃ। `ଵିନାଽସ୍ ସହଜଂ ଵର୍ମ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ ଵିଶାଂପତେ'। ତଦୈନମବ୍ରଵୀଦ୍ଭୂଯୋ ରାଧେଯଃ ପ୍ରହସନ୍ନିଵ
ଯେତେବେଳେ ଦ୍ୱିଜ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ବିନା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, ତେବେ ରାଧାଙ୍କ ପୁଅ କର୍ଣ୍ଣ ହସିକି ସେଠିଏ ଆଉଥର କହିଲେ।
ସହଜଂ ଵର୍ମ ମେ ଵିପ୍ର କୁଣ୍ଡଲେ ଚାମୃତୋଦ୍ଭଵେ। ତେନାଵଧ୍ଯୋସ୍ମି ଲୋକେଷୁ ତତୋ ନୈତଜ୍ଜହାମ୍ଯହମ୍
‘ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ମୋ ସହ ଜନ୍ମିଛି; ଏହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ଅଜୟ ଅଛି, ତେଣୁ ଏହା ଛାଡିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଵିଶାଲଂ ପୃଥିଵୀରାଜ୍ଯଂ କ୍ଷେମଂ ନିହତକଣ୍ଟକମ୍। ପ୍ରତିଗୃହ୍ଣୀଷ୍ଵ ମତ୍ତସ୍ତ୍ଵଂ ସାଧୁ ବ୍ରାହ୍ମଣପୁଙ୍ଗଵ
‘ମୋଠାରୁ ବଡ଼ ଏବଂ ସୁଖଦ ରାଜ୍ୟ, ଶତ୍ରୁ ଶୂନ୍ୟ ଭୂମି ଗ୍ରହଣ କର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।'
କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଵିମୁକ୍ତୋଽହଂଵର୍ମଣା ସହଜେନ ଚ। ଦମନୀଯୋ ଭଵିଷ୍ଯାମି ଶତ୍ରୂଣାଂ ଦ୍ଵିଜସତ୍ତମ
‘ମୁଁ ଯଦି କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ କବଚ ବିନା ହେବି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତେବେ ଶତ୍ରୁମାନେ ମୋତେ ଦଳାଇପାରିବେ।'
ଯଦନ୍ଯଂ ନ ଵରଂ ଵଵ୍ରେ ଭଗଵାନ୍ପାକଶାସନଃ। ତତଃ ପ୍ରହସ୍ କର୍ଣସ୍ତଂ ପୁନରିତ୍ଯବ୍ରଵୀଦ୍ଵଚଃ
ଯେତେବେଳେ ଭଗବାନ ବଜ୍ରଧାରୀ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ, କର୍ଣ୍ଣ ହସିକି ଆଉଥର ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
ଵିଦିତୋ ଦେଵଦେଵେଶ ପ୍ରାଗେଵାସି ମମ ପ୍ରଭୋ। ନ ତୁ ନ୍ଯାଯ୍ଯଂ ମଯା ଦାତୁଂ ତଵ ଶକ୍ର ଵୃଥା ଵରମ୍
‘ଦେବଦେବଙ୍କ ମହାପ୍ରଭୁ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଆଗରୁ ଚିହ୍ନିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ଶକ୍ର, ମୁଁ ଅନ୍ୟଥା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।'
ତ୍ଵଂ ହି ଦେଵେଶ୍ଵରଃ ସାକ୍ଷାତ୍ତ୍ଵଯା ଦେଯୋ ଵରୋ ମମ। ଅନ୍ଯେଷାଂ ଚୈଵ ଭୂତାନାମୀଶ୍ଵରୋ ହ୍ଯସି ଭୂତକୃତ୍
‘ତୁମେ ଦେବମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦାନ ମୋଠାରୁ ଦେବା ଉଚିତ; ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ନାୟକ ଓ ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା।'
ଯଦି ଦାସ୍ଯାମି ତେ ଦେଵ କୁଣ୍ଡଲେ କଵଚଂ ତଥା। ଵଧ୍ଯତାମୁପଯାସ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ଚ ଶକ୍ରାଵହାସ୍ଯତାମ୍
‘ଦେବ, ଯଦି ମୁଁ ତୁମକୁ କୁଣ୍ଡଳ ଓ କବଚ ଦେଇଦିଅ, ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁରେ ପହଞ୍ଚିବି, ତୁମେ ଶକ୍ର ଉପହାସ ହେବେ।'
ତସ୍ମାଦ୍ଵିନିମଯଂ କୃତ୍ଵା କୁଣ୍ଡଲେଵର୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍। ହରସ୍ଵ ଶକ୍ରକାମଂ ମେ ନ ଦଦ୍ଯାମହମନ୍ଯଥା
‘ସେଥିପାଇଁ ଆମେ ବିନିମୟ କରିବା; ମୋର ଉତ୍ତମ କୁଣ୍ଡଳ ଓ କବଚ ନିଅ, ଶକ୍ର, ମୁଁ ଅନ୍ୟଥା ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ।'