ତତଃ ସା ଵାଯୁନା ରାଜନ୍ସ୍ରୋତସା ଚ ବଲୀଯସା। ଉପାନୀତୋ ଯତଃ ସୂତଃ ସଭାର୍ଯୋ ଜଲମାଶ୍ରିତଃ
ତାପରେ, ମହାରାଜ, ପବନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମଞ୍ଜୁଷା ସୂତ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଯେଉଁଠି ଜଳ ଉପରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆଣିଦେଲା।
ସା ତୁ କୌତୂହଲାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଗ୍ରାହଯାମାସ ଭାମିନୀ। ତତୋ ନିଵେଦଯାମାସ ସୂତସ୍ଯାଧିରଥସ୍ଯ ଵୈ
କୁତୁହଳରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଞ୍ଜୁଷାକୁ ଧରିଲେ, ତାପରେ ଅଧିରଥ ସୂତଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ।
ସ ତାମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ମଞ୍ଜୂଷାମୁତ୍ସାର୍ଯ ଜଲମନ୍ତିକାତ୍। ଯନ୍ତ୍ରୈରୁଦ୍ଘାଟଯାମାସ ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ରବାଲକମ୍
ସୂତ ମଞ୍ଜୁଷାକୁ ଉଠାଇ, ଜଳରୁ ଦୂରେ ରଖି, ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିଲେ, ଭିତରେ ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖିଲେ।
ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲଯୁକ୍ତେନ ଵଦନେନ ଵିରାଜିତମ୍। `ପରିମ୍ଲାନମୁଖଂ ବାଲଂ ରୁଦନ୍ତଂ କ୍ଷୁଧିତଂ ଭୃଶମ୍
ଶିଶୁର ମୁହଁ ଚମକୁଥିଲା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳ ଲାଗିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୁହଁ ଅଳ୍ପ ଫିକା ଥିଲା, ଶିଶୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଭୋକରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା।
ସ ତୁ ତଂ ପରଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ଵରାତ୍ମଜମ୍'। ସ ସୂତୋ ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ। ଅଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ତଂ ବାଲଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଅସାଧାରଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସୂତ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ, ଶିଶୁକୁ ଆଞ୍ଚଳରେ ଉଠାଇ, ସୂତ ପତ୍ନୀକୁ କହିଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଭୀରୁ ଯତୋ ଜାତୋସ୍ମି ଭାମିନି। ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ଦେଵଗର୍ଭୋଽଯଂ ମନ୍ଯେଽସ୍ମାକମୁପାଗତଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଭୟଭିତା; ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଏପରି ଦେଖିନଥିଲି। ମନେ ହୁଏ ଦେବତା ଶିଶୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଅନପତ୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ଦେଵୈର୍ଦତ୍ତୋ ଧ୍ରୁଵଂ ମମ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ଦଦୌ ପୁତ୍ରଂ ରାଧାଯୈ ସ ମହୀପତେ
ଏହି ପୁଅ, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଦେଇଥିବା, ନିଶ୍ଚୟ ନିସ୍ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅଟୁଟ୍ ଭାବରେ ଆସିଛି—ଏହିପରି କହି, ସେ ରାଧାଙ୍କୁ ଏହି ପୁଅକୁ ଦେଇଦେଲେ, ରାଜା।
ରପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ରାଧା ଵିଧିଵଦ୍ଦିଵ୍ଯରୂପିଣମ୍। ପୁତ୍ରଂ କମଲଗର୍ଭାଭଂ ଦେଵଗର୍ଭଂ ଶ୍ରିଯା ଵୃତମ୍
ରାଧା ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପର ପୁଅକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ଏକ କମଳର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ।
ସ୍ତନ୍ଯଂ ସମସ୍ରଵଚ୍ଚାସ୍ଯ ଦୈଵାଦିତ୍ଥ ନିଶ୍ଚଯଃ'। ପୁପୋଷ ଚୈନଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵଵୃଧେ ସ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ପ୍ରାଭଵନ୍ନୌରସାଃ ସୁତାଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଧ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପୁଅ ପାଇଁ ଝରିଲା; ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପୁଅକୁ ପାଳିଲେ, ଏହି ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଳବାନ ହେଲା। ଏହି ଦିନରୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମିତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ନାମକର୍ମ ଚ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ କୁଣ୍ଡଲେ ତସ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ। କର୍ଣ ଇତ୍ଯେଵ ତଂ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ଣଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍
ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଖି, ସେହି ଶିଶୁକୁ 'କର୍ଣ୍ଣ' ଭାବରେ ଡାକିଲେ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଥିବା ପାଇଁ।
ଵସୁଵର୍ମଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ବାଲଂ ହେମକୁଣ୍ଡଲମ୍। ନାମାସ୍ଯ ଵସୁଷେଣେତି ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ସେହି ଶିଶୁ ସୁନା କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବସୁବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବସୁସେଣ' ଭାବରେ ନାମ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସ ସୂତପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଜଗାମାମିତଵିକ୍ରମଃ। ଵସୁଷେଣ ଇତିଖ୍ଯାତୋ ଵୃଷ ଇତ୍ଯେଵ ଚ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି, ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଜେ ସୂତର ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; 'ବସୁସେଣ' ଏବଂ 'ବୃଷ' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଗଲେ।
ସୂତସ୍ଯ ଵଵୃଧେଽଙ୍ଗେଷୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଚାରେଣ ଵିଦିତଶ୍ଚାସୀତ୍ପୃଥଯା ଦିଵ୍ଯଵର୍ମଭୃତ୍
ସୂତ ଅଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଏହି ବଳବାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲା; ଗୁପ୍ତ ତଦନ୍ତରେ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁଅ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।
ସୂତସ୍ତ୍ଵଧିରଥଃ ପୁତ୍ରଂ ଵିଵୃଦ୍ଧଂ ସମଯେନ ତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ପୁରଂ ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ସୂତ ଅଧିରଥ, ଏହି ପୁଅକୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବାରଣବତ ନାମକ ସହରକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତ୍ରୋପସଦନଂ ଚକ୍ରେ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରକର୍ମଣି। ସଖ୍ଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନୈଵମଗମତ୍ସ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ, ସେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ନେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସହ ମିତ୍ରତା କଲେ; ଏଭଳି, ସେ ବଳବାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଦ୍ରୋଣାତ୍କୃପାଚ୍ଚ ରାମାଚ୍ଚ ସୋଽସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍। ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୋକେଽଭଵତ୍ଖ୍ଯାତଃ ପରମେଷ୍ଵାସତାଂ ଗତଃ
ଡ୍ରୋଣ, କୃପା ଏବଂ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଶିଖି, ସେ ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନୁର୍ଧର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସଂଧାଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପାର୍ଥାନାଂ ଵିପ୍ରିଯେ ରତଃ। ଯୋଦ୍ଧୁମାଶଂସତେ ନିତ୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁନେନ ମହାତ୍ମନା
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ ସହ ଏକତା କରି, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରୋଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ମହାତ୍ମା ଫଳ୍ଗୁନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ସଦା ହି ତସ୍ ସ୍ପର୍ଧାଽଽସୀଦର୍ଜୁନନ ଵିଶାଂପତେ। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ କର୍ଣେନ ଯତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ବଭୂଵ ହ
ସଦା କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ଥିଲା, ନରପତି; ଏହିପରି, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଏତଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସୂର୍ଯସ୍ଯାସୀନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଯଃ ସୂର୍ଯସଂଭଵଃ କର୍ଣଃ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରତିକୁଲେ ରତଃ
ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା, ମହାରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଥିଲା; କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କର୍ଣ୍ଣ, ବିରୋଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ତଂ ତୁ କୁଣ୍ଡଲିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵର୍ମଣା ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍। ଅଵଧ୍ଯଂ ସମରେ ମତ୍ଵା ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବର୍ମରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।
ଯଦା ଚ କର୍ଣୋ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଭାନୁମନ୍ତଂ ଦିଵାକରମ୍। ସ୍ତୌତି ମଧ୍ଯଂଦିନେ ପ୍ରାପ୍ତେ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିଃ ସଲିଲୋତ୍ଥିତଃ
ଏବଂ ଯେତେବେଳେ, ରାଜେନ୍ଦ୍ର, କର୍ଣ୍ଣ ଜଳରୁ ଉଠି, ହାତ ଜୋଡି, ମଧ୍ୟାହ୍ନ ସମୟରେ ଭାସ୍କରକୁ ସ୍ତୁତି କରୁଥିଲେ—
ତତ୍ରୈନମୁପତିଷ୍ଠନ୍ତି ବ୍ରାହ୍ମଣା ଧନହେତୁନା। ନାଦେଯଂ ତସ୍ଯ ତତ୍କାଲେ କିଂଚିଦସ୍ତି ଦ୍ଵିଜାତିଷୁ
ସେଠାରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଧନ ପାଇଁ ତାଙ୍କୁ ଆସୁଥିଲେ; ସେ ସମୟରେ, ଦ୍ୱିଜମାନେ ପାଇଁ କିଛି ଦେବାରେ ସେ କଦାପି ଅପରାହ୍ନ କରୁନଥିଲେ।
ତମିନ୍ଦ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣୋ ଭୂତ୍ଵା ଭିକ୍ଷାଂ ଦେହୀତ୍ଯୁପସ୍ଥିତଃ। ସ୍ଵାଗତଂ ଚେତି ରାଧେଯସ୍ତମଥ ପ୍ରତ୍ଯଭାଷତ
ଇନ୍ଦ୍ର, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷ ଧରି, ଭିକ୍ଷା ଦେବାକୁ ଆସିଲେ; ରାଧେୟ ତାଙ୍କୁ ସ୍ବାଗତ କରି, ଉତ୍ତର ଦେଲେ।
ଦେଵରାଜମନୁପ୍ରାପ୍ତଂ ବ୍ରାହ୍ମଣଚ୍ଛଦ୍ମନାଽଽଵୃତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସ୍ଵାଗତମିତ୍ଯାହ ନ ବୁବୋଧାସ୍ଯ ମାନସମ୍
ଦେବରାଜା ନିଜେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷରେ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, କର୍ଣ୍ଣ ସ୍ବାଗତ କଲେ; କିନ୍ତୁ ତାଙ୍କ ମନରେ ଚିହ୍ନିପାରିଲେ ନାହିଁ।
ହିରଣ୍ଯକଣ୍ଠୀଃ ପ୍ରମଦା ଗ୍ରାମାନ୍ଵା ବହୁଗୋକୁଲାନ୍। କିଂ ଦଦାନୀତି ତଂ ଵିପ୍ରମୁଵାଚାଧିରଥିସ୍ତତଃ
ତାପରେ ଅଧିରଥଙ୍କ ପୁଅ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ, 'ମୁଁ ତୁମକୁ ସୁନାର ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜଣେ ଜଣେ ଜୀବନୀମାନେ ଦେବି, କିମ୍ବା ଅନେକ ଗାଁ ଯେଉଁଠାରେ ବହୁ ଗାଈ ଅଛି, ଦେବି?'
ହିରଣ୍ଯକଣ୍ଠ୍ଯଃ ପ୍ରମଦା ଯଚ୍ଚାନ୍ଯତ୍ପ୍ରୀତିଵର୍ଧନମ୍। ନାହ ଦତ୍ତମିହେଚ୍ଛାମି ତଦର୍ଥିଭ୍ଯଃ ପ୍ରଦୀଯତାମ୍
ବ୍ରାହ୍ମଣ କହିଲେ, 'ମୁଁ ସୁନାର ହାର ପିନ୍ଧିଥିବା ଜୀବନୀମାନେ କିମ୍ବା ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଆନନ୍ଦ ଦେଇଥିବା ଦାନ ଚାହେଁ ନାହିଁ; ସେଗୁଡିକ ଅନ୍ୟ ଦାନ ଚାହୁଥିବା ଲୋକଙ୍କୁ ଦେଇଦିଅ.'
ଯଦେତତ୍ସହଜଂ ଵର୍ମ କୁଣ୍ଡଲେ ଚ ତଵାନଘ। ଏତଦୁତ୍କୃତ୍ଯ ମେ ଦେହି ଯଦି ସତ୍ଯଵ୍ରତୋ ଭଵାନ୍
‘ତୁମର ଜନ୍ମସିଦ୍ଧ କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ, ଏହି ଦୁଇଟି ମୋତେ ଦେଇଦିଅ, ଯଦି ତୁମେ ସତ୍ୟବ୍ରତ ଅଛ.'
ଏତଦିଚ୍ଛାମ୍ଯହଂ ଭିକ୍ଷାଂ ତ୍ଵଯା ଦତ୍ତାଂ ପରଂତପ। ଏଷ ମେ ସର୍ଵଲାଭାନାଂ ଲାଭଃ ପରମକୋ ମତଃ
‘ମୁଁ ଏହି ଦାନ ଚାହେଁ, ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ଦଳାଇବାରେ ପ୍ରଭାବଶালী; ଏହି ଦାନ ମୋ ପାଇଁ ସମସ୍ତ ଲାଭ ମଧ୍ୟରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଲାଭ ଭାବରେ ଗଣାଯାଏ.'
ଅଵନିଂ ପ୍ରମଦା ଗାଶ୍ଚ ନିର୍ଵାପଂ ବହୁଵାର୍ଷିକମ୍। ତତ୍ତେ ଵିପ୍ର ପ୍ରଦାସ୍ଯାମି ନ ତୁ ଵର୍ମ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍
‘ମୁଁ ତୁମକୁ ଜୀବନୀମାନେ, ଗାଈ, ଜମି, ଏବଂ ବହୁ ବର୍ଷ ଧରି ଅନେକ ଦାନ ଦେଇପାରିବି, କିନ୍ତୁ ମୋର କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇପାରିବି ନାହିଁ.'
ଏଵଂ ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈର୍ଵାର୍ଯମାଣଃ ସ ତୁ ଦ୍ଵିଜଃ। ରକର୍ଣେନ ଭରତଶ୍ରେଷ୍ଠ ନାନ୍ଯଂ ଵରମଯାଚତ
ଭାରତମାନ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଅନେକ ପ୍ରକାର ଉପାୟରେ ଅଟକାଇବା ସତ୍ତ୍ୱେ, ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ କର୍ଣ୍ଣଙ୍କୁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଦାନ ଚାହିଲେ ନାହିଁ।