ରୁଦତୀ ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତା ନିଶୀଥେ କମଲେକ୍ଷଣା। ଧାତ୍ର୍ଯା ସହ ପୃଥା ରାଜନ୍ପୁତ୍ରଦର୍ଶନଲାଲସା
ପୁଅର ଶୋକରେ ଅତି ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, କମଳ ନୟନ ଥିବା କୁନ୍ତୀ ରାତି ସାରା ନିଜ ଧାତ୍ରୀ ସହିତ ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ଆଶାରେ କାନ୍ଦି କାନ୍ଦି ରହିଲେ।
ଵିସର୍ଜଯିତ୍ଵା ମଞ୍ଜୂଷାଂ ସଂବୋଧନଭଯାତ୍ପିତୁଃ। ଵିଵେଶ ରାଜଭଵନଂ ପୁନଃ ଶୋକାତୁରା ତତଃ
ପିତାଙ୍କର ଜଣାଯିବା ଭୟରେ କୁନ୍ତୀ ମଞ୍ଜୁଷାକୁ ଛାଡିଦେଲେ, ତାପରେ ଶୋକରେ ଭରି ରାଜମହଳକୁ ପୁନି ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ମଞ୍ଜୂଷା ତ୍ଵଶ୍ଵନଦ୍ଯାଃ ସା ଯଯୌ ଚର୍ମଯଣ୍ଵତୀଂ ନଦୀମ୍। ଚର୍ମଣ୍ଵତ୍ଯାଶ୍ଚଯମୁନାଂ ତତୋ ଗଙ୍ଗାଂ ଜଗାମ ହ
ସେ ମଞ୍ଜୁଷା ଅଶ୍ୱନଦୀରୁ ଚର୍ମବତୀ ନଦୀକୁ ଯାଇଲା, ଚର୍ମବତୀରୁ ଯମୁନାକୁ, ତାପରେ ଗଙ୍ଗାକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।
ଗଙ୍ଗାଯାଃ ସୂତଵିଷଯଂ ଚମ୍ପାମନୁଯଯୌ ପୁରୀମ୍। ସ ମଞ୍ଜୂଷାଗତୋ ଗର୍ଭସ୍ତରଙ୍ଗୈରୁହ୍ଯମାନକଃ
ଗଙ୍ଗାରୁ ମଞ୍ଜୁଷା ସୂତମାନଙ୍କ ଭୂମି, ଚମ୍ପା ନଗରକୁ ଯାଇଲା, ତରଙ୍ଗରେ ଉଠାଯାଉଥିବା ଶିଶୁ ସେଠାରେ ଥିଲା।
ଅମୃତାଦୁତ୍ଥିତଂ ଦିଵ୍ଯଂ ତନୁଵର୍ମ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍। ଧାରଯାମାସ ତଂ ଗର୍ଭଂ ଦୈଵଂ ଚ ଵିଧିନିର୍ମିତମ୍
ମଞ୍ଜୁଷା ଭିତରେ ଦେବତା ସମାନ ଶିଶୁ ଥିଲା, ତାଙ୍କର ଦେହରେ କବଚ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଥିଲା, ମନେ ଲାଗୁଥିଲା ମଧୁରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ, ଭାଗ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ନିର୍ମିତ।
ଏତଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସୂର୍ଯସ୍ଯାସୀନ୍ମହାତ୍ମନଃ। ସ ସୂର୍ଯସଂଭଵୋ ଗର୍ଭଃ କୁନ୍ତ୍ଯା ଗର୍ଭେଣ ଧାରିତଃ
ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା, ମହାରାଜ, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କର, ଏହି ଶିଶୁ ସୂର୍ଯ୍ୟର ଜନ୍ମ, କୁନ୍ତୀଙ୍କ ଗର୍ଭରେ ଥିଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରସ୍ଯ ଵୈ ସଖା। ସୂତୋଽଧିରଥ ଇତ୍ଯେଵ ସଦାରୋ ଜାହ୍ନଵୀଂ ଯଯୌ
ଏହି ସମୟରେ, ମହାରାଜ, ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ସଂଗୀ ସୂତ ଅଧିରଥ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସହିତ ଗଙ୍ଗାକୁ ଗଲେ।
ତସ୍ଯ ଭାର୍ଯାଽଭଵଦ୍ରାଜନ୍ରୂପେଣାସଦୃଶୀ ଭୁଵି। ରାଧା ନାମ ମହାଭାଗା ନ ସା ପୁତ୍ରମଵିନ୍ଦତ। ଅପତ୍ଯାର୍ଥେ ପରଂ ଯତ୍ନମକରୋଚ୍ଚ ଵିଶେଷତଃ
ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ, ମହାରାଜ, ପୃଥିବୀରେ ଅଦ୍ୱିତୀୟ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଥିଲା; ତାଙ୍କ ନାମ ରାଧା, ଅତି ଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, କିନ୍ତୁ ଶିଶୁ ନଥିଲେ, ଶିଶୁ ପାଇଁ ଅନେକ ଚେଷ୍ଟା କରିଥିଲେ।
ସା ଦଦର୍ଶାଥ ମଞ୍ଜୂଷାମୁହ୍ଯମାନାଂ ଯଦୃଚ୍ଛଯା। ଦତ୍ତରକ୍ଷାପ୍ରତିସରାମନ୍ଵାଲମ୍ଭନଶୋଭନାମ୍
ସେ ଯାହାକି ଅପେକ୍ଷା ଅନୁସାରେ ଏକ ମଞ୍ଜୁଷା ତରଙ୍ଗରେ ଉଠାଯାଉଥିବା ଦେଖିଲେ, ତାହାରେ ରକ୍ଷା ଦାଗା ଓ ଶୁଭ୍ର ହ୍ୟାଣ୍ଡଲ ଥିଲା।
ଊର୍ମୀତରଙ୍ଗୈର୍ଜାହ୍ନଵ୍ଯାଃ ସମାନୀତାମୁପହ୍ଵରମ୍। `ଵିଵର୍ତମାନାଂ ବହୁଶଃ ପୁନଃପୁନରିତସ୍ତତଃ
ଗଙ୍ଗାର ତରଙ୍ଗ ଓ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମଞ୍ଜୁଷା ଏକାଠି ଏଠି ସେଠି ଘୁଞ୍ଚି ନଦୀକୁଳକୁ ଆଣିଦେଲା।
ତତଃ ସା ଵାଯୁନା ରାଜନ୍ସ୍ରୋତସା ଚ ବଲୀଯସା। ଉପାନୀତୋ ଯତଃ ସୂତଃ ସଭାର୍ଯୋ ଜଲମାଶ୍ରିତଃ
ତାପରେ, ମହାରାଜ, ପବନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଧାରା ଦ୍ୱାରା ମଞ୍ଜୁଷା ସୂତ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଯେଉଁଠି ଜଳ ଉପରେ ଥିଲେ, ସେଠାକୁ ଆଣିଦେଲା।
ସା ତୁ କୌତୂହଲାତ୍ପ୍ରାପ୍ତାଂ ଗ୍ରାହଯାମାସ ଭାମିନୀ। ତତୋ ନିଵେଦଯାମାସ ସୂତସ୍ଯାଧିରଥସ୍ଯ ଵୈ
କୁତୁହଳରେ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଞ୍ଜୁଷାକୁ ଧରିଲେ, ତାପରେ ଅଧିରଥ ସୂତଙ୍କୁ ଏହି ବିଷୟ ଜଣାଇଲେ।
ସ ତାମୁଦ୍ଧୃତ୍ଯ ମଞ୍ଜୂଷାମୁତ୍ସାର୍ଯ ଜଲମନ୍ତିକାତ୍। ଯନ୍ତ୍ରୈରୁଦ୍ଘାଟଯାମାସ ସୋଽପଶ୍ଯତ୍ତତ୍ରବାଲକମ୍
ସୂତ ମଞ୍ଜୁଷାକୁ ଉଠାଇ, ଜଳରୁ ଦୂରେ ରଖି, ଯନ୍ତ୍ର ଦ୍ୱାରା ଖୋଲିଲେ, ଭିତରେ ଏକ ଶିଶୁ ଦେଖିଲେ।
ମୃଷ୍ଟକୁଣ୍ଡଲଯୁକ୍ତେନ ଵଦନେନ ଵିରାଜିତମ୍। `ପରିମ୍ଲାନମୁଖଂ ବାଲଂ ରୁଦନ୍ତଂ କ୍ଷୁଧିତଂ ଭୃଶମ୍
ଶିଶୁର ମୁହଁ ଚମକୁଥିଲା, ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ କୁଣ୍ଡଳ ଲାଗିଥିଲା, କିନ୍ତୁ ମୁହଁ ଅଳ୍ପ ଫିକା ଥିଲା, ଶିଶୁ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଭୋକରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା।
ସ ତୁ ତଂ ପରଯା ଲକ୍ଷ୍ମ୍ଯା ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଯୁକ୍ତଂ ଵରାତ୍ମଜମ୍'। ସ ସୂତୋ ଭାର୍ଯଯା ସାର୍ଧଂ ଵିସ୍ମଯୋତ୍ଫୁଲ୍ଲଲୋଚନଃ। ଅଙ୍କମାରୋପ୍ଯ ତଂ ବାଲଂ ଭାର୍ଯାଂ ଵଚନମବ୍ରଵୀତ୍
ଅସାଧାରଣ ସୌନ୍ଦର୍ଯ୍ୟ ଦେଖି, ସୂତ ଓ ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟରେ ଚକିତ ଚକିତ ଚକ୍ଷୁ ଦେଖିଲେ, ଶିଶୁକୁ ଆଞ୍ଚଳରେ ଉଠାଇ, ସୂତ ପତ୍ନୀକୁ କହିଲେ।
ଇଦମତ୍ଯଦ୍ଭୁତଂ ଭୀରୁ ଯତୋ ଜାତୋସ୍ମି ଭାମିନି। ଦୃଷ୍ଟଵାନ୍ଦେଵଗର୍ଭୋଽଯଂ ମନ୍ଯେଽସ୍ମାକମୁପାଗତଃ
ଏହି ଦୃଶ୍ୟ ଏତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ, ଭୟଭିତା; ମୁଁ ଜନ୍ମରୁ ଏପରି ଦେଖିନଥିଲି। ମନେ ହୁଏ ଦେବତା ଶିଶୁ ଆମ ପାଖକୁ ଆସିଛି।
ଅନପତ୍ଯସ୍ଯ ପୁତ୍ରୋଽଯଂ ଦେଵୈର୍ଦତ୍ତୋ ଧ୍ରୁଵଂ ମମ। ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ତଂ ଦଦୌ ପୁତ୍ରଂ ରାଧାଯୈ ସ ମହୀପତେ
ଏହି ପୁଅ, ଦେବତାମାନେ ମୋତେ ଦେଇଥିବା, ନିଶ୍ଚୟ ନିସ୍ସନ୍ତାନ ପାଇଁ ଅଟୁଟ୍ ଭାବରେ ଆସିଛି—ଏହିପରି କହି, ସେ ରାଧାଙ୍କୁ ଏହି ପୁଅକୁ ଦେଇଦେଲେ, ରାଜା।
ରପ୍ରତିଜଗ୍ରାହ ତଂ ରାଧା ଵିଧିଵଦ୍ଦିଵ୍ଯରୂପିଣମ୍। ପୁତ୍ରଂ କମଲଗର୍ଭାଭଂ ଦେଵଗର୍ଭଂ ଶ୍ରିଯା ଵୃତମ୍
ରାଧା ଏହି ଦିବ୍ୟ ରୂପର ପୁଅକୁ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଗ୍ରହଣ କଲେ; ସେ ଏକ କମଳର ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ପରି, ଦେବତାଙ୍କ ପୁଅ, ଶ୍ରୀରେ ଶୋଭିତ।
ସ୍ତନ୍ଯଂ ସମସ୍ରଵଚ୍ଚାସ୍ଯ ଦୈଵାଦିତ୍ଥ ନିଶ୍ଚଯଃ'। ପୁପୋଷ ଚୈନଂ ଵିଧିଵଦ୍ଵଵୃଧେ ସ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ତତଃ ପ୍ରଭୃତି ଚାପ୍ଯନ୍ଯେ ପ୍ରାଭଵନ୍ନୌରସାଃ ସୁତାଃ
ତାଙ୍କର ଦୁଧ ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାରେ ଏହି ପୁଅ ପାଇଁ ଝରିଲା; ସେ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ଏହି ପୁଅକୁ ପାଳିଲେ, ଏହି ପୁଅ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଏବଂ ବଳବାନ ହେଲା। ଏହି ଦିନରୁ ଅନ୍ୟ ଜନ୍ମିତ ପୁଅମାନେ ମଧ୍ୟ ଆସିଲେ।
ନାମକର୍ମ ଚ ଚକ୍ରୁସ୍ତେ କୁଣ୍ଡଲେ ତସ୍ ଦୃଶ୍ଯତେ। କର୍ଣ ଇତ୍ଯେଵ ତଂ ବାଲଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା କର୍ଣଂ ସକୁଣ୍ଡଲମ୍
ନାମକରଣ କାର୍ଯ୍ୟ କରାଗଲା, ଏବଂ ତାଙ୍କ କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଖି, ସେହି ଶିଶୁକୁ 'କର୍ଣ୍ଣ' ଭାବରେ ଡାକିଲେ, କାନରେ କୁଣ୍ଡଳ ଥିବା ପାଇଁ।
ଵସୁଵର୍ମଧରଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ତଂ ବାଲଂ ହେମକୁଣ୍ଡଲମ୍। ନାମାସ୍ଯ ଵସୁଷେଣେତି ତତଶ୍ଚକ୍ରୁର୍ଦ୍ଵିଜାତଯଃ
ସେହି ଶିଶୁ ସୁନା କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବସୁବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ଦେଖି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ 'ବସୁସେଣ' ଭାବରେ ନାମ ଦେଲେ।
ଏଵଂ ସ ସୂତପୁତ୍ରତ୍ଵଂ ଜଗାମାମିତଵିକ୍ରମଃ। ଵସୁଷେଣ ଇତିଖ୍ଯାତୋ ଵୃଷ ଇତ୍ଯେଵ ଚ ପ୍ରଭୁଃ
ଏଭଳି, ସେ ଅପାର ଶକ୍ତିଶାଳୀ ନିଜେ ସୂତର ପୁଅ ଭାବରେ ପରିଚିତ ହେଲେ; 'ବସୁସେଣ' ଏବଂ 'ବୃଷ' ଭାବରେ ମଧ୍ୟ ଜଣାଗଲେ।
ସୂତସ୍ଯ ଵଵୃଧେଽଙ୍ଗେଷୁ ଜ୍ଯେଷ୍ଠଃ ପୁତ୍ରଃ ସ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। ଚାରେଣ ଵିଦିତଶ୍ଚାସୀତ୍ପୃଥଯା ଦିଵ୍ଯଵର୍ମଭୃତ୍
ସୂତ ଅଙ୍ଗରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଏହି ବଳବାନ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ପୁଅ ବଡ଼ ହେଲା; ଗୁପ୍ତ ତଦନ୍ତରେ କୁନ୍ତୀ ତାଙ୍କର ଦିବ୍ୟ ବର୍ମ ପିନ୍ଧିଥିବା ପୁଅ ବିଷୟରେ ଜାଣିଲେ।
ସୂତସ୍ତ୍ଵଧିରଥଃ ପୁତ୍ରଂ ଵିଵୃଦ୍ଧଂ ସମଯେନ ତମ୍। ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ପ୍ରସ୍ଥାପଯାମାସ ପୁରଂ ଵାରଣସାହ୍ଵଯମ୍
ସୂତ ଅଧିରଥ, ଏହି ପୁଅକୁ ସମୟ ଅନୁଯାୟୀ ବଡ଼ ହେଇଥିବା ଦେଖି, ତାଙ୍କୁ ବାରଣବତ ନାମକ ସହରକୁ ପଠାଇଦେଲେ।
ତତ୍ରୋପସଦନଂ ଚକ୍ରେ ଦ୍ରୋଣସ୍ଯେଷ୍ଵସ୍ତ୍ରକର୍ମଣି। ସଖ୍ଯଂ ଦୁର୍ଯୋଧନେନୈଵମଗମତ୍ସ ଚ ଵୀର୍ଯଵାନ୍
ସେଠାରେ, ସେ ଡ୍ରୋଣଙ୍କ ପାଖରେ ଅସ୍ତ୍ର ଶିକ୍ଷା ନେଲେ, ଦୁର୍ୟୋଧନ ସହ ମିତ୍ରତା କଲେ; ଏଭଳି, ସେ ବଳବାନ ଆଗକୁ ବଢ଼ିଲେ।
ଦ୍ରୋଣାତ୍କୃପାଚ୍ଚ ରାମାଚ୍ଚ ସୋଽସ୍ତ୍ରଗ୍ରାମଂ ଚତୁର୍ଵିଧମ୍। ଲବ୍ଧ୍ଵା ଲୋକେଽଭଵତ୍ଖ୍ଯାତଃ ପରମେଷ୍ଵାସତାଂ ଗତଃ
ଡ୍ରୋଣ, କୃପା ଏବଂ ରାମଙ୍କଠାରୁ ଚାରିପ୍ରକାର ଅସ୍ତ୍ର ବିଦ୍ୟା ଶିଖି, ସେ ଜଗତରେ ସର୍ବୋତ୍ତମ ଧନୁର୍ଧର ଭାବରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।
ସଂଧାଯ ଧାର୍ତରାଷ୍ଟ୍ରେଣ ପାର୍ଥାନାଂ ଵିପ୍ରିଯେ ରତଃ। ଯୋଦ୍ଧୁମାଶଂସତେ ନିତ୍ଯଂ ଫଲ୍ଗୁନେନ ମହାତ୍ମନା
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରପୁତ ସହ ଏକତା କରି, ସେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ବିରୋଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଇଥିଲେ, ଏବଂ ସଦା ମହାତ୍ମା ଫଳ୍ଗୁନ ସହ ଯୁଦ୍ଧ କରିବାକୁ ଆଶା କରୁଥିଲେ।
ସଦା ହି ତସ୍ ସ୍ପର୍ଧାଽଽସୀଦର୍ଜୁନନ ଵିଶାଂପତେ। ଅର୍ଜୁନସ୍ଯ ଚ କର୍ଣେନ ଯତୋ ଦ୍ଵନ୍ଦ୍ଵଂ ବଭୂଵ ହ
ସଦା କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା ଥିଲା, ନରପତି; ଏହିପରି, କର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ଅର୍ଜୁନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ବ ଯୁଦ୍ଧ ହେଲା।
ଏତଦ୍ଗୁହ୍ଯଂ ମହାରାଜ ସୂର୍ଯସ୍ଯାସୀନ୍ନ ସଂଶଯଃ। ଯଃ ସୂର୍ଯସଂଭଵଃ କର୍ଣଃ କୁର୍ଯାତ୍ପ୍ରତିକୁଲେ ରତଃ
ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା, ମହାରାଜା, ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସଂପର୍କରେ ଥିଲା; କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ—ସୂର୍ଯ୍ୟରୁ ଜନ୍ମିଥିବା କର୍ଣ୍ଣ, ବିରୋଧରେ ଆନନ୍ଦ ପାଉଥିଲେ।
ତଂ ତୁ କୁଣ୍ଡଲିନଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଵର୍ମଣା ଚ ସମନ୍ଵିତମ୍। ଅଵଧ୍ଯଂ ସମରେ ମତ୍ଵା ପର୍ଯତପ୍ଯଦ୍ଯୁଧିଷ୍ଠିରଃ
କୁଣ୍ଡଳ ଏବଂ ବର୍ମରେ ଶୋଭିତ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅଜୟ ଭାବି, ଯୁଧିଷ୍ଠିର ଚିନ୍ତିତ ହେଲେ।