ଵୀର୍ଯଵନ୍ତୋଽଵଲିପ୍ତାସ୍ତେ ନାନାରୂପଧରା ମହୀମ୍। ଇମାଂ ସାଗରପର୍ଯନ୍ତାଂ ପରୀଯୁରରିମର୍ଦନାଃ
ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଓ ଅହଂକାରୀ, ବିଭିନ୍ନ ରୂପ ଧାରଣ କରି, ଏହି ଶତ୍ରୁଦଳନୀ ମାନେ ସମୁଦ୍ରସୀମା ଅନ୍ତର୍ଗତ ପୃଥିବୀରେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ବ୍ରାହ୍ମଣାନ୍କ୍ଷତ୍ରିଯାନ୍ଵୈଶ୍ଯାଞ୍ଶୂଦ୍ରାଂଶ୍ଚୈଵାପ୍ଯପୀଡଯନ୍। ଅନ୍ଯାନି ଚୈଵ ସତ୍ଵାନି ପୀଡଯାମାସୁରୋଜସା
ସେମାନେ ତାଙ୍କର ଶକ୍ତି ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣ, କ୍ଷତ୍ରିୟ, ବୈଶ୍ୟ, ଶୂଦ୍ର ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ପ୍ରାଣୀମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖ ଦେଉଥିଲେ।
ତ୍ରାସଯନ୍ତୋଽଭିନିଘ୍ନନ୍ତଃ ସର୍ଵଭୂତଗଣାଂଶ୍ଚ ତେ। ଵିଚେରୁଃ ସର୍ଵଶୋ ରାଜନ୍ମହୀଂ ଶତସହସ୍ରଶଃ
ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଗୁଡ଼ିକୁ ଭୟଭୀତ କରି ଓ ଆକ୍ରମଣ କରି, ସେମାନେ ଶତ-ଶହ ଦଳରେ ପୃଥିବୀରେ ଚାଲିଫେରୁଥିଲେ, ରାଜନ।
ଆଶ୍ରମସ୍ଥାନ୍ମହର୍ଷୀଂଶ୍ଚ ଧର୍ଷଯନ୍ତସ୍ତତସ୍ତତଃ। ଅବ୍ରହ୍ମଣ୍ଯା ଵୀର୍ଯମଦା ମତ୍ତା ମଦବଲେନ ଚ
ଏଠାଠି ଆଶ୍ରମରେ ରହୁଥିବା ମହାର୍ଷିମାନେକୁ ମଧ୍ୟ ଅପମାନ କରି, ଶକ୍ତି ଓ ଅହଂକାରରେ ମତ୍ତ ହୋଇ, ଅଧର୍ମ କାମ କରୁଥିଲେ।
ଏଵଂ ଵୀର୍ଯବଲୋତ୍ସିକ୍ତୈର୍ଭୂରିଯଂ ତୈର୍ମହାସୁରୈଃ। ପୀଡ୍ଯମାନା ମହୀ ରାଜନ୍ବ୍ରହ୍ମାଣମୁପଚକ୍ରମେ
ଏଭଳି ଶକ୍ତି ଓ ପ୍ରଭାବରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ମହାସୁରମାନେ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀ ଦୁଃଖିତ ହେଉଥିବାବେଳେ, ରାଜନ, ସେ ମହାବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲା।
ନ ହ୍ଯମୀ ଭୂତସତ୍ଵୌଘାଃ ପନ୍ନଗାଃ ସନଗାଂ ମହୀମ୍। ତଦା ଧାରଯିତୁଂ ଶେକୁରାକ୍ରାନ୍ତାଂ ଦାନଵୈର୍ବଲାତ୍
ସେଇ ସମୟରେ, ଦାନବମାନେ ଶକ୍ତିବାନ୍ ହୋଇ ପୃଥିବୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ, ତେଣୁ ପ୍ରାଣୀମାନେ, ନାଗମାନେ, ପାହାଡ଼ମାନେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀର ଭାର ବହିପାରୁନଥିଲେ।
ତତୋ ମହୀ ମହୀପାଲ ଭାରାର୍ତା ଭଯପୀଡିତା। ଜଗାମ ଶରଣଂ ଦେଵଂ ସର୍ଵଭୂତପିତାମହମ୍
ତାପରେ, ମହୀପାଳ, ପୃଥିବୀ ଭାରରେ ଦବିଯାଇ ଓ ଭୟରେ ପୀଡ଼ିତ ହୋଇ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପିତାମହ ଦେବଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲା।
ସା ସଂଵୃତଂ ମହାଭାଗୈର୍ଦେଵଦ୍ଵିଜମହର୍ଷିଭିଃ। ଦଦର୍ଶ ଦେଵଂ ବ୍ରହ୍ମାଣଂ ଲୋକକର୍ତାରମଵ୍ଯଯମ୍
ସେ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଦେବତା, ଋଷି ଓ ମହାର୍ଷିମାନେ ଦ୍ୱାରା ଘିରିଥିବା, ଲୋକସୃଷ୍ଟିକାରୀ ଅବିନାଶୀ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଦେଖିଲା।
ଗନ୍ଧର୍ଵୈରପ୍ସରୋଭିଶ୍ଚ ବନ୍ଦିକର୍ମସୁ ନିଷ୍ଠିତୈଃ। ଵନ୍ଦ୍ଯମାନଂ ମୁଦୋପତୈର୍ଵଵନ୍ଦେ ଚୈନମେତ୍ଯ ସା
ଗନ୍ଧର୍ବ, ଅପ୍ସରା ଓ ସ୍ତୁତିରେ ନିୟୋଜିତ ଲୋକମାନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିଲେ, ଏବଂ ସେ ମଧୁର ଆନନ୍ଦରେ ତାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲା।
ଅଥ ଵିଜ୍ଞାପଯାମାସ ଭୂମିସ୍ତଂ ଶରଣାର୍ଥିନୀ। ସନ୍ନିଧୌ ଲୋକପାଲାନାଂ ସର୍ଵେଷାମେଵ ଭାରତ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ଲୋକପାଳଙ୍କ ସାମ୍ନାରେ, ଭୂମି ଦେବତାଙ୍କ ଶରଣ ନେଇ ନିଜ ଅନୁରୋଧ ରଖିଲା, ହେ ଭାରତ।
ତତ୍ପ୍ରଧାନାତ୍ମନସ୍ତସ୍ଯ ଭୂମେଃ କୃତ୍ଯଂ ସ୍ଵଯଂଭୁଵଃ। ପୂର୍ଵମେଵାଭଵଦ୍ରାଜନ୍ଵିଦିତଂ ପରମେଷ୍ଠିନଃ
ହେ ରାଜା, ପ୍ରାଚୀନ ସ୍ୱରୂପ ଭୂମିର କାର୍ଯ୍ୟ ସ୍ୱୟଂଭୂ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ଏହି ଜଣାଯାଇଥିଲା।
ସ୍ରଷ୍ଟା ହି ଜଗତଃ କସ୍ମାନ୍ନ ସଂବୁଧ୍ଯେତ ଭାରତ। ସସୁରାସୁରଲୋକାନାମଶେଷେଣ ମନୋଗତମ୍
ହେ ଭାରତବଂଶୀ, ସମସ୍ତ ସୃଷ୍ଟିର ସୃଷ୍ଟା ପ୍ରଭୁ କାହିଁକି ଦେବତା ଓ ଦାନବମାନଙ୍କ ସମସ୍ତ ଲୋକର ମନରେ ଯାହା ଆସେ, ତାହା ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ?
ତାମୁଵାଚ ମହାରାଜ ଭୂମିଂ ଭୂମିପତିଃ ପ୍ରଭୁଃ। ପ୍ରଭଵଃ ସର୍ଵଭୂତାନାମୀଶଃ ଶଂଭୁଃ ପ୍ରଜାପତିଃ
ତାପରେ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିକାରୀ, ଭୂମିର ନାଥ, ସମସ୍ତଙ୍କ ମାଲିକ, ଶିବ, ପ୍ରଜାପତି ଭୂମିକୁ କହିଲେ, ହେ ମହାରାଜ।
ଯଦର୍ଥମଭିସଂପ୍ରାପ୍ତା ମତ୍ସକାଶଂ ଵସୁନ୍ଧରେ। ତଦର୍ଥଂ ସନ୍ନିଯୋକ୍ଷ୍ଯାମି ସର୍ଵାନେଵ ଦିଵୌକସଃ
ହେ ବସୁଧା, ତୁମେ ଯେ କାରଣରେ ମୋ ପାଖକୁ ଆସିଛ, ସେଇ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ମୁଁ ସମସ୍ତ ସ୍ୱର୍ଗବାସୀଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କରିବି।
ଇତ୍ଯୁକ୍ତ୍ଵା ସ ମହୀଂ ଦେଵୋ ବ୍ରହ୍ମା ରାଜନ୍ଵିସୃଜ୍ଯ ଚ। ଆଦିଦେଶ ତଦା ସର୍ଵାନ୍ଵିବୁଧାନ୍ଭୂତକୃତ୍ସ୍ଵଯମ୍
ଏପରି କହି, ଦେବତା ବ୍ରହ୍ମା ଭୂମିକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଓ ସେଥିରେ ସ୍ୱୟଂ ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ ଦେଲେ, ହେ ରାଜନ।
ଅସ୍ଯା ଭୂମେର୍ନିରସିତୁଂ ଭାରଂ ଭାଗୈଃ ପୃଥକ୍ପୃଥକ୍। ଅସ୍ଯାମେଵ ପ୍ରସୂଯଧ୍ଵଂ ତିରୋଧାଯେତି ଚାବ୍ରଵୀତ୍
ସେ କହିଲେ: 'ଏହି ଭୂମିର ଭାର କମାଇବା ପାଇଁ, ତୁମେ ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ଅଂଶରେ ଅବତରଣ କର; ଏଠି ଜନ୍ମ ନିଅ, ତୁମର ସ୍ୱରୂପ ଲୁଚାଇ ରଖ।'
ତଥୈଵ ଚ ସମାନୀଯ ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ଗଣାନ୍। ଉଵାଚ ଭଗଵାନ୍ସର୍ଵାନିଦଂ ଵଚନମର୍ଥଵତ୍
ଏହିପରି ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନେ ମିଶି, ପ୍ରଭୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅର୍ଥପୂର୍ଣ୍ଣ କଥା କହିଲେ।
ଅଥ ଶକ୍ରାଦଯଃ ସର୍ଵେ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ସୁରଗୁରୋର୍ଵଚଃ। ତଥ୍ଯମର୍ଥ୍ଯଂ ଚ ପଥ୍ଯଂ ଚ ତସ୍ଯ ତେ ଜଗୃହୁସ୍ତଦା
ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ସମସ୍ତ ଦେବତା, ସ୍ୱର୍ଗର ଗୁରୁଙ୍କ କଥା ଶୁଣି, ତାହାକୁ ସତ୍ୟ, ଉପକାରୀ ଓ ମଙ୍ଗଳକାରୀ ବୋଲି ଗ୍ରହଣ କଲେ।
ଅଥ ତେ ସର୍ଵଶୋଂଶୈଃ ସ୍ଵୈର୍ଗନ୍ତୁଂ ଭୂମିଂ କୃତକ୍ଷଣାଃ। ନାରାଯଣମମିତ୍ରଘ୍ନଂ ଵୈକୁଣ୍ଠମୁପଚକ୍ରମୁଃ
ତାପରେ ସେମାନେ ସ୍ୱଂଅଂଶରେ ଭୂମିକୁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଶତ୍ରୁନାଶକ, ବୈକୁଣ୍ଠବାସୀ ନାରାୟଣଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।
ଯଃ ସ ଚକ୍ରଗଦାପାଣିଃ ପୀତଵାସାଃ ଶିତିପ୍ରଭଃ। ପଦ୍ମନାଭଃ ସୁରାରିଘ୍ନଃ ପୃଥୁଚାର୍ଵଞ୍ଚିତେକ୍ଷଣଃ
ଯିଏ ହାତରେ ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧରିଛନ୍ତି, ପିତାମ୍ବର ପିନ୍ଧିଛନ୍ତି, ଧଳା ଆଭାରେ ଦୀପ୍ତିମାନ, ପଦ୍ମନାଭ, ଦେବତାଙ୍କ ଶତ୍ରୁଙ୍କ ନାଶକ, ବଡ଼ ଓ ସୁନ୍ଦର ଚକ୍ଷୁବିଶିଷ୍ଟ।
ପ୍ରଜାପତିପତିର୍ଦେଵଃ ସୁରନାଥୋ ମହାବଲଃ। ଶ୍ରୀଵତ୍ସାଙ୍କୋ ହୃଷୀକେଶଃ ସର୍ଵଦୈଵତପୂଜିତଃ
ଯିଏ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ନାଥ, ଦେବତାମାନଙ୍କ ମହାଶକ୍ତିଶାଳୀ ନାୟକ, ଶ୍ରୀବତ୍ସ ଚିହ୍ନଧାରୀ, ହୃଷୀକେଶ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ପୂଜିତ।
ତଂ ଭୁଵଃ ଶୋଧନାଯେନ୍ଦ୍ର ଉଵାଚ ପୁରୁଷୋତ୍ତମମ୍। ଅଂଶେନାଵତରେତ୍ଯେଵଂ ତଥେତ୍ଯାହ ଚ ତଂ ହରିଃ
ଭୂମିର ପବିତ୍ରତା ପାଇଁ, ଇନ୍ଦ୍ର ସେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ କହିଲେ: 'ଅଂଶରେ ଅବତାରଣ କର।' ତେଣୁ ହରି କହିଲେ: 'ଏହିପରି ହେଉ।'
ତ୍ଵତ୍ତଃ ଶ୍ରୁତମିଦଂ ବ୍ରହ୍ମନ୍ଦେଵଦାନଵରକ୍ଷସାମ୍। ଅଂଶାଵତରଣଂ ସମ୍ଯଗ୍ଗନ୍ଧର୍ଵାପ୍ସରସାଂ ତଥା
ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ମୁଁ ଦେବ, ଦାନବ, ରାକ୍ଷସ ଓ ଗନ୍ଧର୍ବ ଅପ୍ସରାମାନେ କିପରି ଅଂଶରେ ଅବତରିଲେ, ଏହି କଥା ଶୁଣିଛି।
ଇମଂ ତୁ ଭୂଯ ଇଚ୍ଛାମି କୁରୂଣାଂ ଵଂଶମାଦିତଃ। କଥ୍ଯମାନଂ ତ୍ଵଯା ଵିପ୍ର ଵିପ୍ରର୍ଷିଗଣସନ୍ନିଧୌ
କିନ୍ତୁ ଏବେ ମୁଁ ଚାହେଁ ଆପଣଙ୍କ ଠାରୁ କୁରୁବଂଶର ଆରମ୍ଭରୁ ବିବରଣୀ ଶୁଣିବାକୁ, ଯେପରି ଆପଣ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମିଳନୀରେ କହୁଛନ୍ତି।
ଧର୍ମାର୍ଥକାମସହିତଂ ରାଜର୍ଷୀଣାଂ ପ୍ରକୀର୍ତିତମ୍। ପଵିତ୍ରଂ କୀର୍ତ୍ଯମାନଂ ମେ ନିବୋଧେଦଂ ମନୀଷିଣାମ୍
ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ ଓ କାମ ସହିତ ରାଜାର୍ଷିମାନେ ଯେପରି ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ପବିତ୍ର ଓ ପ୍ରଶଂସିତ, ମୋ ପାଖରୁ ଏହା ଶୁଣ।
ପ୍ରଜାପତେସ୍ତୁ ଦକ୍ଷସ୍ଯ ମନୋର୍ଵୈଵସ୍ଵତସ୍ଯ ଚ। ଭରତସ୍ଯ କୁରୋଃ ପୂରୋରାଜମୀଢସ୍ଯ ଚାନଘ
ପ୍ରଜାପତି ଦକ୍ଷ, ମନୁ ବୈବସ୍ବତ, ଭରତ, କୁରୁ, ପୁରୁ ଓ ରାଜମୀଢ଼ଙ୍କ ବଂଶ।
ଯାଦଵାନାମିମଂ ଵଂଶଂ କୌରଵାଣାଂ ଚ ସର୍ଵଶଃ। ତଥୈଵ ଭରତାନାଂ ଚ ପୁଣ୍ଯଂ ସ୍ଵସ୍ତ୍ଯଯନଂ ମହତ୍
ଏହି ଯାଦବ, କୌରବ ଓ ଭାରତବଂଶର ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିବରଣୀ, ପବିତ୍ର ଓ ମହାମଙ୍ଗଳମୟ।
ଧନ୍ଯଂ ଯଶସ୍ଯମାଯୁଷ୍ଯଂ କୀର୍ତଯିଷ୍ଯାମି ତେଽନଘ। ତେଜୋଭିରୁଦିତାଃ ସର୍ଵେ ମହର୍ଷିସମତେଜସଃ
ଧନ୍ୟ, ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଓ ଆୟୁଦାୟକ, ମୁଁ ଏହା ତୁମକୁ କହିବି, ହେ ନିର୍ମଳ; ସମସ୍ତେ ତେଜସ୍ୱୀ, ମହାର୍ଷିମାନଙ୍କ ସମାନ ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।
ଦଶ ପ୍ରାଚେତସଃ ପୁତ୍ରାଃ ସନ୍ତଃ ପୁଣ୍ଯଜନାଃ ସ୍ମୃତାଃ। ମୁଖଜେନାଗ୍ନିନା ଯୈସ୍ତେ ପୂର୍ଵଂ ଦଗ୍ଧା ମହୌଜସଃ
ପ୍ରଚେତସଙ୍କର ଦଶଜଣ ପୁଅ ଧର୍ମିକ ଏବଂ ପୁଣ୍ୟବାନ୍ ବୋଲି ଚିହ୍ନାଯାଆନ୍ତି; ସେମାନେ ପୂର୍ବରୁ ମୁଖରୁ ବିସର୍ଜିତ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଗ୍ନିରେ ପୁଡ଼ିଯାଇଥିଲେ।
ତେଭ୍ଯଃ ପ୍ରାଚେତସୋ ଜଜ୍ଞେ ଦକ୍ଷୋ ଦକ୍ଷାଦିମାଃ ପ୍ରଜାଃ। ସଂଭୂତାଃ ପୁରୁଷଵ୍ଯାଘ୍ର ସ ହି ଲୋକପିତାମହଃ
ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରଚେତସଙ୍କ ପୁଅ ଦକ୍ଷ ଜନ୍ମ ନେଲେ; ଦକ୍ଷଠାରୁ ଅନେକ ପ୍ରଜାର ଉତ୍ପତ୍ତି ହେଲା, କାରଣ ସେ ହେଉଛନ୍ତି ସମସ୍ତ ଜଗତର ପ୍ରଥମ ପିତାମହ।