ଵିଶ୍ଵାମିତ୍ରମମିତ୍ରଘ୍ନମମ୍ବରୀଷଂ ମହାବଲମ୍। ମରୁତ୍ତଂ ମନୁମିକ୍ଷ୍ଵାକୁଂ ଗଯଂ ଭରତମେଵ ଚ
ଶତ୍ରୁଙ୍କୁ ନଶ୍ଟ କରିଥିବା ବିଶ୍ୱାମିତ୍ର, ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅମ୍ବରୀଷ, ମାରୁତ୍ତ, ମନୁ, ଇକ୍ଷ୍ୱାକୁ, ଗୟା ଏବଂ ଭାରତ।
ରାମଂ ଦାଶରଥିଂ ଚୈଵ ଶଶବିନ୍ଦୁଂ ଭଗୀରଥମ୍। କୃତଵୀର୍ଯଂ ମହାଭାଗଂ ତଥୈଵ ଜନମେଜଯମ୍
ଦଶରଥଙ୍କ ପୁଅ ରାମ, ଶଶବିନ୍ଦୁ, ଭଗୀରଥ, ମହାପୁଣ୍ୟବାନ କୃତବୀର୍ୟ ଏବଂ ଏହିପରି ଜନମେଜୟ।
ଯଯାତିଂ ଶୁଭକର୍ମାଣଂ ଦେଵୈର୍ଯୋ ଯାଜିତଃ ସ୍ଵଯମ୍। `ଚୈତ୍ଯଯୂପାଙ୍କିତା ଭୂମିର୍ଯସ୍ଯେଯଂ ସଵନାକରା
ଯୟାତି, ଯିଏ ନିଜେ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ କରିଥିଲେ, ଦେବତାମାନେ ତାଙ୍କୁ ନିଜେ ଯଜ୍ଞ ପାଇଁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରିଥିଲେ। ଏହି ପୃଥିବୀ, ଯାହା ଯଜ୍ଞର ଯୂପ ଚିହ୍ନରେ ଭରିଥିଲା, ସେ ଅନେକ ସୋମ ଯଜ୍ଞ କରିଥିବା ତାଙ୍କର ଥିଲା।
ଇତି ରାଜ୍ଞାଂ ଚତୁର୍ଵିଂଶନ୍ନାରଦେନ ସୁରର୍ଷିଣା। ପୁତ୍ରଶୋକାଭିତପ୍ତାଯ ପୁରା ଶ୍ଵୈତ୍ଯାଯ କୀର୍ତିତମ୍
ଏହିପରି ରାଜାମାନଙ୍କ ବିଷୟରେ, ଦେବତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ମହାନ ଋଷି ନାରଦ ପୂର୍ବେ ତାଙ୍କର ପୁଅ ଶୋକରେ ପିଡିତ ଶ୍ୱେତଙ୍କୁ କହିଥିଲେ।
ତେଭ୍ଯଶ୍ଚାନ୍ଯେ ଗତାଃ ପୂର୍ଵଂ ରାଜାନୋ ବଲଵତ୍ତରାଃ। ମହାରଥା ମହାତ୍ମାନଃ ସର୍ଵୈଃ ସମୁଦିତା ଗୁଣୈଃ
ତାଙ୍କଠାରୁ ଆଗରେ ମଧ୍ୟ, ଅଧିକ ଶକ୍ତିଶାଳୀ, ମହାବୀର ଓ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଅନେକ ରାଜା ଥିଲେ।
ପୂରୁଃ କୁରୁର୍ଯଦୁଃ ଶୂରୋ ଵିଷ୍ଵଗଶ୍ଵୋ ମହାଦ୍ଯୁତିଃ। ଅଣୁହୋ ଯୁଵନାଶ୍ଵଶ୍ଚ କକୁତ୍ସ୍ଥୋ ଵିକ୍ରମୀ ରଘୁଃ
ପୁରୁ, କୁରୁ, ଯଦୁ, ଶୂର, ବିଶ୍ୱଗଶ୍ୱ, ଅଣୁହ, ଯୁବନାଶ୍ୱ, କକୁତ୍ସ୍ଥ, ଏବଂ ପ୍ରବଳ ରଘୁ—
ଵିଜଯୋ ଵୀତିହୋତ୍ରୋଽହ୍ଗୋ ଭଵଃ ଶ୍ଵେତୋ ବୃହଦ୍ଗୁରୁଃ। ଉଶୀନରଃ ଶତରଥଃ କଙ୍କୋ ଦୁଲିଦୁହୋ ଦ୍ରୁମଃ
ବିଜୟ, ବୀତିହୋତ୍ର, ଅଙ୍ଗ, ଭବ, ଶ୍ୱେତ, ବୃହଦ୍ଗୁରୁ, ଉଶୀନର, ଶତରଥ, କଙ୍କ, ଦୁଲିଦୁହ, ଦ୍ରୁମ—
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭଵଃ ପରୋ ଵେନଃ ସଗରଃ ସଂକୃତିର୍ନିମିଃ। ଅଜେଯଃ ପରଶୁଃ ପୁଣ୍ଡ୍ରଃ ଶଂଭୁର୍ଦେଵାଵୃଧୋଽନଘଃ
ଦମ୍ଭୋଦ୍ଭବ, ପରୋବେନ, ସାଗର, ସଂକୃତି, ନିମି, ଅଜେୟ, ପରଶୁ, ପୁଣ୍ଡ୍ର, ଶମ୍ଭୁ, ଦେବବୃଦ୍ଧ, ଅନଘ—
ଦେଵାହ୍ଵଯଃ ସୁପ୍ରତିମଃ ସୁପ୍ରତୀକୋ ବୃହଦ୍ରଥଃ। ମହୋତ୍ସାହୋ ଵିନୀତାତ୍ମା ସୁକ୍ରତୁର୍ନୈଷଧୋ ନଲଃ
ଦେବାହ୍ୱୟ, ସୁପ୍ରତିମ, ସୁପ୍ରତୀକ, ବୃହଦ୍ରଥ, ମହୋତ୍ସାହ, ବିନୀତାତ୍ମା, ସୁକ୍ରତୁ, ନୈଷଧ, ନଳ—
ସତ୍ଯଵ୍ରତଃ ଶାନ୍ତଭଯଃ ସୁମିତ୍ରଃ ସୁବଲଃ ପ୍ରଭୁଃ। ଜାନୁଜଙ୍ଘୋଽନରଣ୍ଯୋଽର୍କଃ ପ୍ରିଯଭୃତ୍ଯଃ ଶୁଚିଵ୍ରତଃ
ସତ୍ୟବ୍ରତ, ଶାନ୍ତଭୟ, ସୁମିତ୍ର, ସୁବଳ ପ୍ରଭୁ, ଜାନୁଜଂଘ, ଅନରଣ୍ୟ, ଅର୍କ, ପ୍ରିୟଭୃତ୍ୟ, ଶୁଚିବ୍ରତ—
ବଲବନ୍ଧୁର୍ନିରାମର୍ଦଃ କେତୁଶୃଙ୍ଗୋ ବୃହଦ୍ବଲଃ। ଧୃଷ୍ଟକେତୁର୍ବୃହତ୍କେତୁର୍ଦୀପ୍ତକେତୁର୍ନିରାମଯଃ
ବଳବନ୍ଧୁ, ନିରାମର୍ଦ୍ଧ, କେତୁଶୃଙ୍ଗ, ବୃହଦ୍ବଳ, ଧୃଷ୍ଟକେତୁ, ବୃହତ୍କେତୁ, ଦୀପ୍ତକେତୁ, ନିରାମୟ—
ଅଵିକ୍ଷିଚ୍ଚପଲୋ ଧୂର୍ତଃ କୃତବନ୍ଧୁର୍ଦୃଢେଷୁଧିଃ। ମହାପୁରାଣସଂଭାଵ୍ଯଃ ପ୍ରତ୍ଯଙ୍ଗଃ ପରହା ଶ୍ରୁତିଃ
ଅବିକ୍ଷି, ଚପଳ, ଧୂର୍ତ୍ତ, କୃତବନ୍ଧୁ, ଦୃଢେଷୁଧି, ମହାପୁରାଣସଂଭାବ୍ୟ, ପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ, ପରହା, ଶ୍ରୁତି—
ଏତେ ଚାନ୍ଯେ ଚ ରାଜାନଃ ଶତଶୋଽଥ ସହସ୍ରଶଃ। ଶ୍ରୂଯନ୍ତେ ଶତଶଶ୍ଚାନ୍ଯେ ସଙ୍ଖ୍ଯାତାଶ୍ଚୈଵ ପଦ୍ମଶଃ
ଏମିତି ଅନେକ ରାଜା, ଶତେ ଶତେ ଏବଂ ହଜାରେ ହଜାରେ ଶୁଣିଯାଏ; ଏହାଠାରୁ ଅଧିକ, ଲକ୍ଷେ ଲକ୍ଷେ ଗଣନା କରାଯାଇଛି।
ହିତ୍ଵା ସୁଵିପୁଲାନ୍ଭୋଗାନ୍ବୁଦ୍ଧିମନ୍ତୋ ମହାବଲାଃ। ରାଜାନୋ ନିଧନଂ ପ୍ରାପ୍ତାସ୍ତଵ ପୁତ୍ରୈର୍ମହତ୍ତରଃ
ବିଶାଳ ଭୋଗ ଛାଡି, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ରାଜାମାନେ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି—ତୁମ ପୁଅମାନେଠାରୁ ମଧ୍ୟ ବଡ଼।
ଯେଷାଂ ଦିଵ୍ଯାନି କର୍ମାଣି ଵିକ୍ରମସ୍ତ୍ଯାଗ ଏଵ ଚ। ମାହାତ୍ମ୍ଯମପି ଚାସ୍ତିକ୍ଯଂ ସତ୍ଯଂ ଶୌଚଂ ଦଯାଽର୍ଜଵମ୍
ତାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ଦିବ୍ୟ, ପ୍ରଭାବ, ତ୍ୟାଗ, ମହତ୍ତ୍ୱ, ଆସ୍ଥା, ସତ୍ୟ, ପବିତ୍ରତା, ଦୟା ଓ ସରଳତା—
ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣୈଃ କଵିସତ୍ତମୈଃ। ସର୍ଵର୍ଦ୍ଧିଗୁଣସଂପନ୍ନାସ୍ତେ ଚାପି ନିଧନଂ ଗତାଃ
ଏହି ସବୁ କଥା ବିଦ୍ୱାନମାନେ, ପୁରାତନ କବିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁରାଣରେ ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତଥାପି ସମସ୍ତ ଉତ୍ତମ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ମୃତ୍ୟୁ ବରଣ କରିଛନ୍ତି।
ତଵ ପୁତ୍ରା ଦୁରାତ୍ମାନଃ ପ୍ରତପ୍ତାଶ୍ଚୈଵ ମନ୍ଯୁନା। ଲୁବ୍ଧା ଦୁର୍ଵୃତ୍ତଭୂଯିଷ୍ଠା ନ ତାଞ୍ଛୋଚିତୁମର୍ହସି
କିନ୍ତୁ ତୁମ ପୁଅମାନେ ଦୁଷ୍ଟ ସ୍ୱଭାବର, କ୍ରୋଧରେ ଦଗ୍ଧ, ଲୋଭୀ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ଆଚରଣର; ତେଣୁ ତୁମେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୋକ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶ୍ରୁତଵାନସି ମେଧାଵୀ ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ପ୍ରାଜ୍ଞସଂମତଃ। ଯେଷାଂ ଶାସ୍ତ୍ରାନୁଗା ବୁଦ୍ଧିର୍ନ ତେ ମୁହ୍ଯନ୍ତି ଭାରତ
ତୁମେ ଶାସ୍ତ୍ର ଜ୍ଞାନରେ ପାରଙ୍ଗତ, ବୁଦ୍ଧିମାନ ଓ ପଣ୍ଡିତମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ; ଯେଉଁମାନେ ଶାସ୍ତ୍ର ଅନୁସାରେ ବୁଝନ୍ତି, ସେମାନେ ଭ୍ରମିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ନିଗ୍ରହାନୁଗ୍ରହୌ ଚାପି ଵିଦିତୌ ତେ ନରାଧିପ। ନାତ୍ଯନ୍ତମେଵାନୁଵୃତ୍ତିଃ କାର୍ଯା ତେ ପୁତ୍ରରକ୍ଷଣେ
ତୁମେ ନିୟମ ଓ କୃପା, ଦୁହିଁ ଭଲଭାବରେ ଜାଣିଛ; ତେଣୁ ପୁଅମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବାରେ ଅତିରିକ୍ତ ଦୟା ଦେଖାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଭଵିତଵ୍ଯଂ ତଥା ତଚ୍ଚ ନାନୁଶୋଚିତୁମର୍ହସି। ଦୈଵଂ ପୁରୁଷକାରେଣ କୋ ନିଵର୍ତିତୁମର୍ହତି
ଯାହା ହେବାକୁ ଥିବ, ତାହା ହେବ; ତାହା ପାଇଁ ଦୁଃଖ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ଦେବତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାକୁ ମଣିଷର ଚେଷ୍ଟା ଦ୍ୱାରା କିଏ ରୋକିପାରିବ?
ଵିଧାତୃଵିହିତଂ ମାର୍ଗଂ ନ କଶ୍ଚିଦତିଵର୍ତତେ। କାଲମୂଲମିଦଂ ସର୍ଵଂ ଭାଵାଭାଵୌ ସୁଖାସୁଖେ
ସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତାଙ୍କ ନିର୍ଦ୍ଦେଶ କରିଥିବା ପଥକୁ କେହି ଉଲ୍ଲଙ୍ଘନ କରିପାରେନାହାନ୍ତି। ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତି ଓ ଅନୁପସ୍ଥିତି, ସୁଖ ଓ ଦୁଃଖ ସବୁ କାଳରେ ନିର୍ଭର କରିଛି।
କାଲଃ ସୃଜତି ଭୂତାନି କାଲଃ ସଂହରତେ ପ୍ରଜାଃ। ସଂହରନ୍ତଂ ପ୍ରଜାଃ କାଲଂ କାଲଃ ଶମଯତେ ପୁନଃ
କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀକୁ ସୃଷ୍ଟି କରେ, କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ କରେ। ପ୍ରଜାମାନେ ନିଶ୍ଚିହ୍ନ ହେଉଥିବାବେଳେ କାଳକୁ ମଧ୍ୟ କାଳ ଶାନ୍ତ କରେ।
କାଲୋ ଵିକୁରୁତେ ଭାଵାନ୍ସର୍ଵାଂଲ୍ଲୋକେ ଶୁଭାଶୁଭାନ୍। କାଲଃ ସଂକ୍ଷିପତେ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରଜା ଵିସୃଜତେ ପୁନଃ
କାଳ ଏହି ସମସ୍ତ ଜଗତରେ ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ସମସ୍ତ ଘଟଣାକୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରେ। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାକୁ ସଂକୁଚିତ କରେ, ପୁଣି ସେମାନେକୁ ମୁକ୍ତ କରେ।
କାଲଃ ସୁପ୍ତେଷୁ ଜାଗର୍ତି କାଲୋ ହି ଦୁରତିକ୍ରମଃ। କାଲଃ ସର୍ଵେଷୁ ଭୂତେଷୁ ଚରତ୍ଯଵିଧତଃ ସମଃ
ସମସ୍ତେ ଶୁଏ ଯେତେବେଳେ, କାଳ ଜାଗିଥାଏ। କାଳକୁ କେହି ଅଟକାଇପାରେନାହାନ୍ତି। କାଳ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସମଭାବରେ ଏବଂ ନିୟମରେ ଚଳିଥାଏ।
ଅତୀତାନାଗତା ଭାଵା ଯେ ଚ ଵର୍ତନ୍ତି ସାଂପ୍ରତମ୍। ତାନ୍କାଲନିର୍ମିତାନ୍ବୁଦ୍ଧ୍ଵା ନ ସଂଜ୍ଞାଂ ହାତୁମର୍ହସି
ଅତୀତ, ଭବିଷ୍ୟତ ଓ ବର୍ତ୍ତମାନ ଯେଉଁ ସମସ୍ତ ଘଟଣା ଅଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ କାଳ ତିଆରି କରିଛି ବୋଲି ଜାଣି, ତୁମେ ନିଜ ଜ୍ଞାନକୁ ଛାଡ଼ିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଇତ୍ଯେଵଂ ପୁତ୍ରଶୋକାର୍ତଂ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଂ ଜନେଶ୍ଵରମ୍। ଆଶ୍ଵାସ୍ଯ ସ୍ଵସ୍ଥମକରୋତ୍ସୂତୋ ଗାଵଲ୍ଗଣିସ୍ତଦା
ଏଭଳି ଭାବେ, ତାଙ୍କ ପୁଅ ଶୋକରେ ଦୁଃଖିତ ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କୁ ଗାବଲ୍ଗଣି ନାମକ ସାରଥି ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ଶାନ୍ତ କରିଦେଲେ।
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ରୋଽପି ତଚ୍ଛ୍ରୁତ୍ଵା ଧୃତିମେଵ ସମାଶ୍ରଯତ୍। ଦିଷ୍ଟ୍ଯେଦମାଗତମିତି ମତ୍ତ୍ଵା ସ ପ୍ରାଜ୍ଞସତ୍ତମଃ
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର ଏହି କଥା ଶୁଣି, 'ଏହା ଭାଗ୍ୟରେ ଲିଖାଯାଇଛି' ବୋଲି ବୁଝି, ନିଜକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରିଲେ। ସେ ଜ୍ଞାନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ମନୁଷ୍ୟ ଥିଲେ।
ଲୋକାନାଂ ଚ ହିତାର୍ଥାଯ କାରୁଣ୍ଯାନ୍ମୁନିସତ୍ତମଃ। ଅତ୍ରୋପନିଷଦଂ ପୁଣ୍ଯାଂ କୃଷ୍ଣଦ୍ଵୈପାଯନୋଽବ୍ରଵୀତ୍
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ଓ ଦୟାବଶତଃ, ମହାମୁନି କୃଷ୍ଣଦ୍ୱୈପାୟନ ଏଠାରେ ପବିତ୍ର ଉପନିଷଦ କଥା କହିଥିଲେ।
ଵିଦ୍ଵଦ୍ଭିଃ କଥ୍ଯତେ ଲୋକେ ପୁରାଣେ କଵିସତ୍ତମୈଃ। ଭାରତାଧ୍ଯଯନଂ ପୁଣ୍ଯମପି ପାଦମଧୀଯତଃ। ଶ୍ରଦ୍ଦଧାନସ୍ଯ ପୂଯନ୍ତେ ସର୍ଵପାପାନ୍ଯଶେଷତଃ
ବିଦ୍ୱାନମାନେ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ କବିମାନେ ପୁରାଣରେ କହିଛନ୍ତି, ଯେଉଁ ଜଣେ ଭକ୍ତିସହିତ ମହାଭାରତର ଏକ ଅଂଶ ପଢ଼ନ୍ତି, ସେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ପରିଶୁଦ୍ଧ ହୁଅନ୍ତି।
ଦେଵା ଦେଵର୍ଷଯୋ ହ୍ଯତ୍ର ତଥା ବ୍ରହ୍ମର୍ଷଯୋଽମଲାଃ। କୀର୍ତ୍ଯନ୍ତେ ଶୁମକର୍ମାଣସ୍ତଥା ଯକ୍ଷା ମହୋରଗାଃ
ଏଠାରେ ଦେବତାମାନେ, ଦେବଋଷିମାନେ, ପବିତ୍ର ବ୍ରହ୍ମଋଷିମାନେ, ଏବଂ ଯକ୍ଷ ଓ ମହାନ ନାଗମାନେ, ସମସ୍ତେ ନିଜ ଶୁଭ କାର୍ଯ୍ୟ ପାଇଁ ପ୍ରଶଂସିତ।