ମୃତସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ଯା କିଂ କାର୍ଯଂ ଭସ୍ମୀଭୂତସ୍ଯ ଦେହିନଃ। ମୃତଃ କୀର୍ତିଂ ନ ଜାନୀତେ ଜୀଵନ୍କୀର୍ତି ସମଶ୍ନୁତେ
ମୃତ ଲୋକର କୀର୍ତିର କଣ ଉପଯୋଗ, ଯାହାର ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି? ମୃତ ଲୋକ କୀର୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର କୀର୍ତି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ମୃତସ୍ଯ କୀର୍ତିର୍ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯଥା ମାଲା ଗତାଯୁଷଃ। ଅହଂ ତୁ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯେତଦ୍ଭକ୍ତୋସୀତି ହିତେପ୍ସଯା
ମୃତ ମନୁଷ୍ୟର କୀର୍ତି ମରିଥିବା ମାଳା ପରି; ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଭକ୍ତି ଓ ଭଲ ଚାହିଁ କହୁଛି।
ଭକ୍ତିମନ୍ତୋ ହି ମେ ରକ୍ଷ୍ଯା ଇତ୍ଯେତେନାପି ହେତୁନା। ଭକ୍ତୋଯଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ମାମିତ୍ଯେଵ ମହାଭୁଜ
ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଲୋକ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ମହାବାହୁ।
ମମାପି ଭକ୍ତିରୁତ୍ପନ୍ନା ସ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵଚୋ ମମ। ଅସ୍ତି ଚାତ୍ର ପରଂ କିଂଚିଦଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍। ଅତଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯେତତ୍କ୍ରିଯତାମଵିଶଙ୍କଯା
ମୋର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ମୋର କଥା ଶୁଣି କର। ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଷୟ ଅଛି, ଦେବତାମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କର।
ଦେଵଗୁହ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଜ୍ଞାତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ନସ୍ମାନ୍ନାଖ୍ଯାମି ତେ ଗୁହ୍ଯଂ କାଲେ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହୁନାହିଁ। ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ।
ପୁନରୁକ୍ତଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ରାଧେଯ ନିବୋଧ ତତ୍। ମାଽସ୍ମୈ ତେ କୁଣ୍ଡଲେ ଦଦ୍ଯା ଭିକ୍ଷିତେ ଵଜ୍ରାପାଣିନା
ମୁଁ ପୁଣି କହିବି, ରାଧେୟ, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ବଜ୍ରଧାରୀ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ, ତୁମର କୁଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶୋଭସେ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ରୁଚିରାଭ୍ଯାଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଵିଶାଖଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତଃ ଶଶୀଵ ଵିମଲେ ଦିଵି
ତୁମେ ସେ ଚମତ୍କାର କୁଣ୍ଡଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରା ବିଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଜୀଵତଃ ସାଧ୍ଵୀ ପୁରୁଷସ୍ଯେତି ଵିଦ୍ଧି ତତ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯେଯସ୍ତ୍ଵଯା ତାତ କୁଣ୍ଡଲାର୍ଥେ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁରୁଷର କୀର୍ତି ସତ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତମ—ଏହି କଥା ଜାଣ। ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, କୁଣ୍ଡଳ ନେବାକୁ ଦେବତାର ଅନୁରୋଧକୁ ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କର।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ଭିକ୍ଷନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷଧୃତ୍'। ଶକ୍ତ୍ଯା ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କୁଣ୍ଡଲେପ୍ସା ତ୍ଵଯାଽନଘ। ଵିହନ୍ତୁଂ ଦେଵରାଜସ୍ ହେତୁଯୁକ୍ତୈଃ ପୁନଃପୁନଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ଭେଷ ନେଇ ଯାଇଥିଲା; ଅନେକ ଚତୁର୍ ଭାଷାରେ, ଓ ନିର୍ମଳ କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ କୁଣ୍ଡଳ ଚାହିଲା, ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଏହା ଦେବା ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ଉପାୟ ଖୋଜିଥିଲା।
ଉପପତ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନାର୍ଥୈର୍ମାଧୁର୍ଯକୃତଭୂଷଣୈଃ। ପୁରଂଦରସ୍ଯ କର୍ଣ ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିମେତାମପାନୁଦ
ଯୁକ୍ତି ଓ ମିଠା କଥାରେ ସଜାଇ, ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କର ମନକୁ ଦୂର କରିଦେଲା।
ତ୍ଵଂ ହି ନିତ୍ଯଂ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ସ୍ପର୍ଧସେ ସଵ୍ଯସାଚିନା। ସଵ୍ଯସାଚୀ ତ୍ଵଯା ଚେହ ଯୁଧି ଶୂରଃ ସମେଷ୍ଯତି
ନରମଧ୍ୟରେ ସିଂହ, ତୁମେ ସବ୍ୟସାଚୀଙ୍କ ସହ ସଦା ପ୍ରତିସ୍ପର୍ଦ୍ଧା କରିଥିଲା; ସବ୍ୟସାଚୀ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମ ସହ ମୁହାଁମୁହିଁ ହେବେ।
ନ ତୁ ତ୍ଵାମର୍ଜୁନଃ ଶକ୍ତଃ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ସମନ୍ଵିତମ୍। ଵିଜେତୁଂ ଯୁଧି ଯଦ୍ଯସ୍ଯ ସ୍ଵଯମିନ୍ଦ୍ରଃ ଶରୋ ଭଵେତ୍
କୁଣ୍ଡଳ ଥିଲେ, ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ, ଯଦି ଇନ୍ଦ୍ର ନିଜେ ତାଙ୍କର ଅସ୍ତ୍ର ହେଇଯାଉଥିବେ ମଧ୍ୟ।
ତସ୍ମାନ୍ନ ଦେଯେ ଶଖ୍ରାଯ ତ୍ଵଯୈତେ କୁଣ୍ଡଲେ ଶୁଭେ। ସଂଗ୍ରାମେ ଯଦି ନିର୍ଜେତୁଂ କର୍ଣ କାମଯସେଽର୍ଜୁନମ୍
ତେଣୁ, କର୍ଣ୍ଣ, ଯଦି ତୁମେ ଅର୍ଜୁନକୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ଏହି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ତୁମେ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଵୈଶଂପାଯନ ଉଵାଚ
ୱୈଶଂପାୟନ କହିଲେ:
ଭଗଵନ୍ତମହଂ ଭକ୍ତୋ ଯଥା ମାଂ ଵେତ୍ଥ ଗୋପତେ। ତଥା ପରମତିଗ୍ମାଂଶୋ ନାସ୍ତ୍ଯଦେଯଂ କଥଂଚନ
ଗୋପତି, ଆପଣ ଯେପରି ମୋତେ ଭକ୍ତ ଭାବରେ ଜାଣିଛନ୍ତି, ସେପରି, ତୀବ୍ର ରଶ୍ମି ଧାରୀ, ମୋ ପାଖରେ ଦେବାକୁ ଅସମ୍ଭବ କିଛି ନାହିଁ।
ନ ମେ ଦାରା ନ ମେପୁତ୍ରା ନ ଚାତ୍ମା ସୁହୃଦୋ ନ ଚ। ତଥେଷ୍ଟା ଵୈ ସଦା ଭକ୍ତ୍ଯା ଯଥା ତ୍ଵଂ ଗୋପତେ ମମ
ମୋ ପାଖରେ ଜନାନୀ, ପୁଅ, ନିଜ ଆତ୍ମା କିମ୍ବା ମିତ୍ର ନାହିଁ; ସବୁକୁ ସଦା ଭକ୍ତିରେ ଆପଣଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପଣ କରିଛି, ଯେପରି ଆପଣ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ।
ଇଷ୍ଟାନାଂ ଚ ମହାତ୍ମାନୋ ଭକ୍ତାନାଂ ଚ ନ ସଂଶଯଃ। କୁର୍ଵନ୍ତି ଭକ୍ତିମିଷ୍ଟାଂ ଚ ଜାନୀଷେ ତ୍ଵଂ ଚ ଭାସ୍କର
ମହାତ୍ମାମାନେ ନିଜ ଭକ୍ତଙ୍କ ପ୍ରିୟ କାମ କରନ୍ତି, ଏହାର କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ; ଆପଣ ଏହି କଥା ଜାଣିଛନ୍ତି, ଓ ଭାସ୍କର।
ଇଷ୍ଟୋ ଭକ୍ତଶ୍ଚ ମେ କର୍ଣୋ ନ ଚାନ୍ଯଦ୍ଦୈଵତଂ ଦିଵି। ଜାନୀତ ଇତିଵୈ କୃତ୍ଵା ଭଗଵାନାହ ମଦ୍ଧିତମ୍
କର୍ଣ୍ଣ ମୋ ପାଇଁ ପ୍ରିୟ ଓ ଭକ୍ତ; ଆକାଶରେ ଏପରି ଆଉ କୌଣସି ଦେବତାକୁ ମୁଁ ଜାଣି ନାହିଁ—ଏହିପରି ଭାବି, ଭଗବାନ ମୋ ଭଲ ପାଇଁ କହିଲେ।
ଭୂଯଶ୍ଚ ଶିରସା ଯାଚେ ପ୍ରସାଦ୍ଯ ଚ ପୁନଃପୁନଃ। ଇତି ବ୍ରଵୀମି ତିଗ୍ମାଂଶୋ ତ୍ଵଂ ତୁ ମେ କ୍ଷନ୍ତୁମର୍ହସି
ମୁଁ ପୁନିପୁନି ମୁଣ୍ଡ ନମାଇ, ଆପଣଙ୍କୁ ଅନୁରୋଧ କରି, ଏହି କଥା କହୁଛି, ତୀବ୍ର ରଶ୍ମି ଧାରୀ; ଆପଣ ମୋତେ ଖ୍ଷମା କରିବା ଉଚିତ୍।
ବିଭେମି ନ ତଥା ମୃତ୍ଯୋର୍ଯଥା ବିଭ୍ଯେଽନୃତାଦହମ୍। ଵିଶେଷେଣ ଦ୍ଵିଜାତୀନାଂ ସର୍ଵେଷାଂ ସର୍ଵଦା ସତାମ୍
ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଏତେ ଭୟ କରେ ନାହିଁ, ଯେତେ ଅସତ୍ୟକୁ ଭୟ କରେ; ବିଶେଷ କରି ଦ୍ୱିଜମାନେ ଓ ସଦା ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ପାଇଁ।
ପ୍ରଦାନେ ଜୀଵିତସ୍ଯାପି ନ ମେଽତ୍ରାସ୍ତି ଵିଚାରଣା। ଯଚ୍ଚ ମାମାତ୍ଥ ଦେଵ ତ୍ଵଂ ପାଣ୍ଡଵଂ ଫଲ୍ଗୁନଂ ପ୍ରତି
ଜୀବନ ଦେବାରେ ମଧ୍ୟ ମୋର କିଛି ଦ୍ୱିଧା ନାହିଁ; ଦେବ, ଆପଣ ଯେ କଥା ମୋତେ ପାଣ୍ଡବ ଫଳ୍ଗୁନ ସମ୍ବନ୍ଧରେ ପଚାରିଛନ୍ତି—
ଵ୍ଯେତୁ ସଂତାପଜଂ ଦୁଃଖଂ ତଵ ଭାସ୍କର ମାନସମ୍। ଅର୍ଜୁନପ୍ରତିମଂ ଚୈଵ ଵିଜେଷ୍ଯାମି ରଣେଽର୍ଜୁନମ୍
ଭାସ୍କର, ଆପଣଙ୍କ ମନର ଦୁଃଖ ଦୂର ହେଉ; ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ଅର୍ଜୁନକୁ, ଅର୍ଜୁନ ସମାନ, ଜିତିବି।
ତଵାପି ଵିଦିତଂ ଦେଵ ମମାପ୍ଯସ୍ତ୍ରବଲଂ ମହତ୍। ଜାମଦଗ୍ନ୍ଯାଦୁପାତ୍ତଂ ଯତ୍ତଥା ଦ୍ରୋଣାନ୍ମହାତ୍ମନଃ
ଦେବ, ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛନ୍ତି, ମୋର ଅସ୍ତ୍ର ଶକ୍ତି ବଡ଼; ଯାହା ମୁଁ ଜାମଦଗ୍ନିଙ୍କ ପୁଅ ଓ ମହାତ୍ମା ଦ୍ରୋଣଙ୍କଠାରୁ ପାଇଛି।
ଇଦଂ ତ୍ଵମନୁଜାନୀହି ସୁରଶ୍ରେଷ୍ଠ ଵ୍ରତଂ ମମ। ଭିକ୍ଷତେ ଵଜ୍ରିଣେ ଦଦ୍ଯାମପି ଜୀଵିତମାତ୍ମନଃ
ସୁରମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଆପଣ ମନେ ରଖନ୍ତୁ: ବଜ୍ରଧାରୀ ଭିକ୍ଷା ଚାହିଲେ, ମୁଁ ନିଜ ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ଦେଇଦେବି।
ଯଦି ତାତ ଦଦାସ୍ଯେତେ ଵଜ୍ରିଣେ କୁଣ୍ଡଲେ ଶୁଭେ। ତ୍ଵମପ୍ଯେନମଥୋ ବ୍ରୂଯା ଵିଜଯାର୍ଥଂ ମହାବଲ
ପ୍ରିୟ, ଯଦି ତୁମେ ବଜ୍ରଧାରୀଙ୍କୁ ଏହି ପବିତ୍ର କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇଦେବ, ତେବେ ଜିତିବା ପାଇଁ ତୁମେ ଏହି କଥା ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍।
ନିଯମେନ ପ୍ରଦଦ୍ଯାସ୍ତ୍ଵଂ କୁଣ୍ଡଲେଵୈ ଶତକ୍ରତୋଃ। ଅଵଧ୍ଯୋ ହ୍ଯସି ଭୂତାନାଂ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ସମନ୍ଵିତଃ
ଯଦି ନିୟମ ଅନୁସାରେ ତୁମେ ଶତକ୍ରତୁଙ୍କୁ କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇଦେବ, କୁଣ୍ଡଳ ଥିଲେ ତୁମେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପାଇଁ ଅଜୟ ରହିବ।
ଅର୍ଜୁନନ ଵିନାଶଂ ହି ତଵ ଦାନଵସୂଦନଃ। ପ୍ରାର୍ତଯାନୋ ରଣେ ଵତ୍ସ କୁଣ୍ଡଲେ ତେ ଜିହୀର୍ଷତି
ଓ ପୁଅ, ଦାନବମାନଙ୍କୁ ସଂହାର କରିଥିବା ଦେବତା ଯୁଦ୍ଧରେ ଅର୍ଜୁନଙ୍କର ବିନାଶ କାମନା କରି, ତୁମର କୁଣ୍ଡଳ ନେବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଛନ୍ତି।
ସ ତ୍ଵମପ୍ଯେନମାରାଧ୍ଯ ସୂନୃତାଭିଃ ପୁନଃ ପୁନଃ। ଅଭ୍ଯର୍ଥଯେଥା ଦେଵେଶମମୋଘାର୍ଥଂ ପୁରଂଦରମ୍
ତେଣୁ, ତୁମେ ମଧୁର ଭାଷାରେ ପୁନଃପୁନଃ ଦେବତାମାନଙ୍କର ମହାପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିବା ଉଚିତ, ଏବଂ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କୁ ଏକ ଅବିଫଳ ଅସ୍ତ୍ର ପାଇଁ ଅନୁରୋଧ କରିବା ଉଚିତ।
ଅମୋଘାଂ ଦେହି ମେ ଶକ୍ତିମମିତ୍ରଵିନିବର୍ହିଣୀମ୍। ଦାସ୍ଯାମି ତେ ସହସ୍ରାକ୍ଷ କୁଣ୍ଡଲେ ଵର୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍
‘ମୋତେ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ନଷ୍ଟ କରିପାରିବା ଏକ ଅବିଫଳ ଶକ୍ତି ଦିଅ, ହେ ହଜାର ଚକ୍ଷୁ ଥିବା ଦେବତା; ମୁଁ ତୁମକୁ ମୋର କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉତ୍ତମ କବଚ ଦେଇଦେବି।’
ଇତ୍ଯେଵ ନିଯମେନ ତ୍ଵଂ ଦଦ୍ଯାଃ ଶକ୍ରାଯ କୁଣ୍ଡଲେ। ତଯା ତ୍ଵଂ କର୍ଣ ସଂଗ୍ରାମେ ହନିଷ୍ଯସି ରଣେ ରିପୂନ୍
ଏଭଳି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ତୁମେ ଶକ୍ରଙ୍କୁ ତୁମର କୁଣ୍ଡଳ ଦେଇଦେବା ଉଚିତ; ଏହା ସହିତ, ହେ କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ଯୁଦ୍ଧରେ ତୁମର ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମାରିପାରିବ।