ଵ୍ରତଂ ଵୈ ମମ ଲୋକୋଽଯଂ ଵେତ୍ତି କୃତ୍ସ୍ନଂ ଵିଭାଵସୋ। ଯଥାଽହଂ ଦ୍ଵିଜମୁଖ୍ଯେଭ୍ଯୋ ଦଦ୍ଯାଂ ପ୍ରାଣାନପିଧ୍ରୁଵମ୍
ଏହି ବ୍ରତକୁ ସମସ୍ତ ଜଗତ ଜାଣେ, ଅଗ୍ନି। ଯେପରି ମୁଁ ଦ୍ୱିଜମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ପ୍ରାଣ ଦେଇପାରିବି।
ଯଦ୍ଯାଗଚ୍ଛତି ମାଂ ଶକ୍ରୋ ବ୍ରାହ୍ମଣଚ୍ଛଦ୍ମନା ଵୃତଃ। ହିତାର୍ଥଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ ଖେଚରୋତ୍ତମ ଭିକ୍ଷିତୁମ୍
ଯଦି ଶକ୍ର ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭେଷ ଧରି, ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ, ଆକାଶର ଉତ୍ତମ ଚର, ମୋଠାରେ ଭିକ୍ଷା ମାଗିବାକୁ ଆସିବେ,
ଦାସ୍ଯାମି ଵିବୁଧଶ୍ରେଷ୍ଠ କୁଣ୍ଡଲେ ଵର୍ମ ଚୋତ୍ତମମ୍। ନ ମେ କୀର୍ତିଃ ପ୍ରଣଶ୍ଯେତ ତ୍ରିଷୁ ଲୋକେଷୁ ଵିଶ୍ରୁତା
ମୁଁ ଦେବମାନଙ୍କର ଉତ୍ତମ, କୁଣ୍ଡଳ ଓ ଉତ୍ତମ କବଚ ଦେଇଦେବି। ମୋ ତିନି ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ କୀର୍ତି କେବେ ନଷ୍ଟ ହେବନି।
ମଦ୍ଵିଧସ୍ଯାଯଶସ୍ଯଂ ହି ନ ଯୁକ୍ତଂ ପ୍ରାଣରକ୍ଷଣମ୍। ଯୁକ୍ତଂ ହି ଯଶସା ଯୁକ୍ତଂ ମରଣଂ ଲୋକସଂମତମ୍
ମୋ ପରି ଲୋକଙ୍କ ପାଇଁ ଅପମାନରେ ଜୀବନକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଅନୁଚିତ। ସମ୍ମାନରେ ମୃତ୍ୟୁ ହେବା ଯଥାଯଥ, ଯେପରି ଜଗତ ମନେ କରେ।
ସୋହମିନ୍ଦ୍ରାଯ ଦାସ୍ଯାମି କୁଣ୍ଡଲେ ସହ ଵର୍ମଣା। ଯଦି ମାଂ ବଲଵୃତ୍ରଘ୍ନୋ ଭିକ୍ଷାର୍ଥମୁପଯାସ୍ଯତି
ଯଦି ବଳୀୟ ବୃତ୍ରଘ୍ନ ମୋଠାରେ ଭିକ୍ଷା ପାଇଁ ଆସିବେ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରକୁ କୁଣ୍ଡଳ ଓ କବଚ ଦେଇଦେବି।
ହିତାର୍ଥଂ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରାଣାଂ କୁଣ୍ଡଲେ ମେ ପ୍ରଯାଚିତୁମ୍। ତନ୍ମେ କୀର୍ତିକରଂ ଲୋକେ ତସ୍ଯାକୀର୍ତିର୍ଭଵିଷ୍ଯତି
ଯଦି ସେ ପାଣ୍ଡୁପୁତ୍ରମାନଙ୍କର ଭଲ ପାଇଁ ମୋ କୁଣ୍ଡଳ ମାଗିବେ, ଏହା ମୋତେ ଜଗତରେ କୀର୍ତି ଦେବ, ଏବଂ ତାଙ୍କୁ ଅପକୀର୍ତି ହେବ।
ଵୃଣୋମି କୀର୍ତିଂ ଲୋକେ ହି ଜୀଵିତେନାପି ଭାନୁମନ୍। କୀର୍ତିମାନଶ୍ନୁତେ ସ୍ଵର୍ଗଂ ହୀନକୀର୍ତିସ୍ତୁ ନଶ୍ଯତି
ମୁଁ ଜୀବନଠାରୁ କୀର୍ତିକୁ ବେଶି ପସନ୍ଦ କରେ, ଭାନୁ। କୀର୍ତିବାନ୍ ସ୍ୱର୍ଗ ପାଇଥାଏ, ଅପକୀର୍ତିବାନ୍ ନଷ୍ଟ ହେଇଯାଏ।
କୀର୍ତିର୍ହି ପୁରୁଷଂ ଲୋକେ ସଂଜୀଵଯତି ମାତୃଵତ୍। ଅକୀର୍ତିର୍ଜୀଵିତଂ ହନ୍ତି ଜୀଵତୋପି ଶରୀରିଣଃ
କୀର୍ତି ଲୋକରେ ଜଣକୁ ମାଆ ପରି ଜୀବନ ଦେଇଥାଏ। ଅପକୀର୍ତି ଜୀବନକୁ ନଷ୍ଟ କରେ, ଶରୀର ଜୀବିତ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ।
ଅଯଂପୁରାଣଃ ଶ୍ଲୋକୋ ହି ସ୍ଵଯଂ ଗୀତୋ ଵିଭାଵସୋ। ଧାତ୍ରା ଲୋକେଶ୍ଵର ଯଥା କୀର୍ତିରାଯୁର୍ନରସ୍ଯ ହ
ଏହି ପୁରାତନ ଶ୍ଲୋକ ଅଗ୍ନି ନିଜେ ଗାଇଥିଲେ, ଲୋକେଶ୍ୱର। କୀର୍ତି ଓ ଆୟୁ କିପରି ନରର ପାଇଁ ଅଟୁଟ।
ପୁରୁଷସ୍ଯ ପରେ ଲୋକେ କୀର୍ତିରେଵ ପରାଯଣମ୍। ଇହ ଲୋକେ ଵିଶୁଦ୍ଧା ଚ କୀର୍ତିରାଯୁର୍ଵିଵର୍ଧନୀ
ପରଲୋକରେ ନରର ପାଇଁ କୀର୍ତି ହିଁ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଶ୍ରୟ। ଏହି ଲୋକରେ ଶୁଭ୍ର କୀର୍ତି ଆୟୁକୁ ବଢାଇଥାଏ।
ସୋହଂ ଶରୀରଜେ ଦତ୍ତ୍ଵା କୀର୍ତିଂ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ଦତ୍ତ୍ଵା ଚ ଵିଧିଵଦ୍ଦାନଂ ବ୍ରାହ୍ମଣେଭ୍ଯୋ ଯଥାଵିଧି
ମୁଁ ଏହି ଦେହକୁ ଦାନ କରି ସଦାର ମହିମା ପାଇବି; ଏବଂ ଯଥାବିଧି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେଙ୍କୁ ଦାନ ଦେଇ, ନିୟମ ଅନୁସାରେ କରିବି।
ହୁତ୍ଵା ଶରୀରଂ ରସଂଗ୍ରାମେ କୃତ୍ଵା କର୍ମ ସୁଦୁଷ୍କରମ୍। ଵିଜିତ୍ଯ ଚ ପରାନାଜୌ ଯଶଃ ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି କେଵଲମ୍
ମୁଁ ଶରର ଯୁଦ୍ଧରେ ଦେହକୁ ଅର୍ପଣ କରି, ଅତି କଷ୍ଟସାଧ୍ୟ କାମ କରି, ଶତ୍ରୁମାନେଙ୍କୁ ଯୁଦ୍ଧରେ ଜିତି, ଶୁଦ୍ଧ ମହିମା ଲାଭ କରିବି।
ଭୀତାନାମଭଯଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ସଂଗ୍ରାମେ ଜୀଵିତାର୍ଥିନାମ୍। ଵୃଦ୍ଧାନ୍ଵାଲାନ୍ଦ୍ଵିଜାତୀଂଶ୍ଚ ମୋକ୍ଷଯିତ୍ଵା ମହାଭଯାତ୍
ଯୁଦ୍ଧରେ ଭୟଭୀତ ଓ ଜୀବନ ଚାହୁଁଥିବା ଲୋକମାନେଙ୍କୁ ନିର୍ଭୟତା ଦେଇ, ବୃଦ୍ଧ, ଶିଶୁ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେଙ୍କୁ ଭୟଙ୍କର ଆପଦରୁ ଉଦ୍ଧାର କରି,
ପ୍ରାପ୍ସ୍ଯାମି ପରମଂ ଲୋକେ ଯଶଃ ସ୍ଵର୍ଗ୍ଯମନୁତ୍ତମମ୍। ଜୀଵିତେନାପି ମେ ରକ୍ଷ୍ଯା କୀର୍ତିସ୍ତଦ୍ଵିଦ୍ଵି ମେ ଵ୍ରତମ୍
ମୁଁ ଏହି ଜଗତରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ, ଅପୂର୍ବ ମହିମା ଲାଭ କରିବି, ଯାହା ସ୍ୱର୍ଗର ଯୋଗ୍ୟ; ମୋର ଜୀବନ ଦେଇ ମଧ୍ୟ ମହିମାକୁ ରକ୍ଷା କରିବି—ଏହି ମୋର ପ୍ରତିଜ୍ଞା।
ସୋ ହଂ ଦତ୍ତ୍ଵା ମଘଵତେ ଭିକ୍ଷାମେତାମନୁତ୍ତମାମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଚ୍ଛଦ୍ମିନେ ଦେଵ ଲୋକେ ଗନ୍ତା ପରାଂ ଗତିମ୍
ମୁଁ ମଘବନଙ୍କୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ରୂପେ ଆସିଥିବା ଦେବତାଙ୍କୁ, ଏହି ଉତ୍ତମ ଦାନ ଦେଇ, ଦେବଲୋକରେ ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଦଶାକୁ ପହଞ୍ଚିବି।
ମାଽହିତଂ କର୍ଣ କାର୍ଷୀସ୍ତ୍ଵମାତ୍ମନଃ ସୁହୃଦାଂ ତଥା। ପୁତ୍ରାଣାମଥ ଭାର୍ଯାଣାମଥୋ ମାତୁରଥୋ ପିତୁଃ
କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ନିଜ ପ୍ରତି, ନିଜ ମିତ୍ର, ପୁଅ, ଜନାନୀ, ପିତା ଓ ଜନାନୀ, ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କ ପ୍ରତି କିଛି କ୍ଷତି କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶରୀରସ୍ଯାଵିରୋଧେନ ପ୍ରାଣିନାଂ ପ୍ରାଣଭୃଦ୍ଵର। ଇଷ୍ଯତେ ଯଶସଃ ପ୍ରାପ୍ତିଃ କୀର୍ତିଶ୍ଚ ତ୍ରିଦିଵେ ସ୍ଥିରା
ଦେହକୁ କ୍ଷତି ନ ଦେଇ, ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମେ ତିନି ଜଗତରେ ଦୀର୍ଘ ସ୍ଥାୟୀ ମହିମା ଓ କୀର୍ତି ପାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବା ଉଚିତ।
ଯସ୍ତ୍ଵଂ ପ୍ରାଣଵିରୋଧେନ କୀର୍ତିମିଚ୍ଛସି ଶାଶ୍ଵତୀମ୍। ସା ତେ ପ୍ରାଣାନ୍ସମାଦାଯ ଗମିଷ୍ଯତି ନ ସଂଶଯଃ
ଯଦି ତୁମେ ଜୀବନ ଦେଇ ସଦାର କୀର୍ତି ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ସେ କୀର୍ତି ତୁମର ପ୍ରାଣ ସହିତ ଚାଲିଯିବ—ଏଥିରେ କିଛି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।
ଜୀଵତାଂ କୁରୁତେ କାର୍ଯଂ ପିତା ମାତା ସୁତାସ୍ତଥା। ଯେ ଚାନ୍ଯେ ବାନ୍ଧଵାଃ କେଚିଲ୍ଲୋକେଽସ୍ମିନ୍ପୁରୁଷର୍ଷଭ
ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ, ପୁରୁଷ ଏହି ଜଗତରେ ପିତା, ମାତା, ପୁଅ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଆତ୍ମୀୟମାନେଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ ସମ୍ପାଦନ କରେ, ମନୁଷ୍ୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ।
ରାଜାନଶ୍ଚ ନରଵ୍ଯାଘ୍ର ପୌରୁଷେଣ ନିବୋଧ ତତ୍। କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଜୀଵତଃ ସାଧ୍ଵୀ ପୁରୁଷସ୍ଯ ମହାଦ୍ଯୁତେ
ରାଜାମାନେ ମଧ୍ୟ, ନରଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଏହି କଥା ଜାଣ; ପୁରୁଷ ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ତାଙ୍କର ପ୍ରତାପ ଦ୍ୱାରା ସତ୍ କୀର୍ତି ଲାଭ କରେ, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ।
ମୃତସ୍ଯ କୀର୍ତ୍ଯା କିଂ କାର୍ଯଂ ଭସ୍ମୀଭୂତସ୍ଯ ଦେହିନଃ। ମୃତଃ କୀର୍ତିଂ ନ ଜାନୀତେ ଜୀଵନ୍କୀର୍ତି ସମଶ୍ନୁତେ
ମୃତ ଲୋକର କୀର୍ତିର କଣ ଉପଯୋଗ, ଯାହାର ଦେହ ଭସ୍ମ ହୋଇଯାଇଛି? ମୃତ ଲୋକ କୀର୍ତିକୁ ଜାଣିନାହାନ୍ତି; ଜୀବନ୍ତ ଲୋକମାନେ ମାତ୍ର କୀର୍ତି ଉପଭୋଗ କରନ୍ତି।
ମୃତସ୍ଯ କୀର୍ତିର୍ମର୍ତ୍ଯସ୍ଯ ଯଥା ମାଲା ଗତାଯୁଷଃ। ଅହଂ ତୁ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯେତଦ୍ଭକ୍ତୋସୀତି ହିତେପ୍ସଯା
ମୃତ ମନୁଷ୍ୟର କୀର୍ତି ମରିଥିବା ମାଳା ପରି; ମୁଁ ଏହି କଥା ତୁମକୁ ଭକ୍ତି ଓ ଭଲ ଚାହିଁ କହୁଛି।
ଭକ୍ତିମନ୍ତୋ ହି ମେ ରକ୍ଷ୍ଯା ଇତ୍ଯେତେନାପି ହେତୁନା। ଭକ୍ତୋଯଂ ପରଯା ଭକ୍ତ୍ଯା ମାମିତ୍ଯେଵ ମହାଭୁଜ
ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି ରଖୁଥିବା ଲୋକମାନେ ରକ୍ଷା କରିବା ଉଚିତ; ଏହି ଲୋକ ଉତ୍ତମ ଭକ୍ତି ସହିତ ମୋ ପ୍ରତି ଭକ୍ତ, ମହାବାହୁ।
ମମାପି ଭକ୍ତିରୁତ୍ପନ୍ନା ସ ତ୍ଵଂ କୁରୁ ଵଚୋ ମମ। ଅସ୍ତି ଚାତ୍ର ପରଂ କିଂଚିଦଧ୍ଯାତ୍ମଂ ଦେଵନିର୍ମିତମ୍। ଅତଶ୍ଚ ତ୍ଵାଂ ବ୍ରଵୀମ୍ଯେତତ୍କ୍ରିଯତାମଵିଶଙ୍କଯା
ମୋର ମନରେ ମଧ୍ୟ ଭକ୍ତି ଜନ୍ମ ନେଇଛି; ତେଣୁ ମୋର କଥା ଶୁଣି କର। ଏଠାରେ ଏକ ଉତ୍ତମ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ବିଷୟ ଅଛି, ଦେବତାମାନେ ନିର୍ମାଣ କରିଛନ୍ତି। ଏହି କାରଣରୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ନିର୍ଭୟ ଭାବରେ କର।
ଦେଵଗୁହ୍ଯଂ ତ୍ଵଯା ଜ୍ଞାତୁଂ ନ ଶକ୍ଯଂ ପୁରୁଷର୍ଷଭ। ନସ୍ମାନ୍ନାଖ୍ଯାମି ତେ ଗୁହ୍ଯଂ କାଲେ ଵେତ୍ସ୍ଯତି ତଦ୍ଭଵାନ୍
ଦେବତାଙ୍କର ଗୁପ୍ତ ତତ୍ତ୍ୱ ତୁମେ ଜାଣିପାରିବେ ନାହିଁ, ପୁରୁଷ ଶ୍ରେଷ୍ଠ; ତେଣୁ ମୁଁ ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ତୁମକୁ କହୁନାହିଁ। ସମୟ ଆସିଲେ ତୁମେ ଜାଣିପାରିବ।
ପୁନରୁକ୍ତଂ ଚ ଵକ୍ଷ୍ଯାମି ତ୍ଵଂ ରାଧେଯ ନିବୋଧ ତତ୍। ମାଽସ୍ମୈ ତେ କୁଣ୍ଡଲେ ଦଦ୍ଯା ଭିକ୍ଷିତେ ଵଜ୍ରାପାଣିନା
ମୁଁ ପୁଣି କହିବି, ରାଧେୟ, ଏହି କଥା ଶୁଣ; ବଜ୍ରଧାରୀ ଭିକ୍ଷା ମାଗୁଥିଲେ, ତୁମର କୁଣ୍ଡଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।
ଶୋଭସେ କୁଣ୍ଡଲାଭ୍ଯାଂ ଚ ରୁଚିରାଭ୍ଯାଂ ମହାଦ୍ଯୁତେ। ଵିଶାଖଯୋର୍ମଧ୍ଯଗତଃ ଶଶୀଵ ଵିମଲେ ଦିଵି
ତୁମେ ସେ ଚମତ୍କାର କୁଣ୍ଡଳ ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ୍, ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ; ଶୁଭ୍ର ଆକାଶରେ ଦୁଇଟି ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ତାରା ବିଶାଖା ମଧ୍ୟରେ ଚନ୍ଦ୍ରମା ପରି ଦେଖାଯାଉଛ।
କୀର୍ତିଶ୍ଚ ଜୀଵତଃ ସାଧ୍ଵୀ ପୁରୁଷସ୍ଯେତି ଵିଦ୍ଧି ତତ୍। ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯେଯସ୍ତ୍ଵଯା ତାତ କୁଣ୍ଡଲାର୍ଥେ ସୁରେଶ୍ଵରଃ
ଜୀବନ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ପୁରୁଷର କୀର୍ତି ସତ୍ ଏବଂ ଉତ୍ତମ—ଏହି କଥା ଜାଣ। ତେଣୁ, ପୁତ୍ର, କୁଣ୍ଡଳ ନେବାକୁ ଦେବତାର ଅନୁରୋଧକୁ ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟାଖ୍ୟାନ କର।
ପାଣ୍ଡଵାନାଂ ହିତେ ଯୁକ୍ତୋ ଭିକ୍ଷନ୍ବ୍ରାହ୍ମଣଵେଷଧୃତ୍'। ଶକ୍ତ୍ଯା ବହୁଵିଧୈର୍ଵାକ୍ଯୈଃ କୁଣ୍ଡଲେପ୍ସା ତ୍ଵଯାଽନଘ। ଵିହନ୍ତୁଂ ଦେଵରାଜସ୍ ହେତୁଯୁକ୍ତୈଃ ପୁନଃପୁନଃ
ପାଣ୍ଡବଙ୍କର ଭଲ ଚାହିଁ, ତୁମେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭିକ୍ଷୁଙ୍କ ଭେଷ ନେଇ ଯାଇଥିଲା; ଅନେକ ଚତୁର୍ ଭାଷାରେ, ଓ ନିର୍ମଳ କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ କୁଣ୍ଡଳ ଚାହିଲା, ଦେବରାଜଙ୍କୁ ଏହା ଦେବା ପାଇଁ ପୁନିପୁନି ଉପାୟ ଖୋଜିଥିଲା।
ଉପପତ୍ତ୍ଯୁପପନ୍ନାର୍ଥୈର୍ମାଧୁର୍ଯକୃତଭୂଷଣୈଃ। ପୁରଂଦରସ୍ଯ କର୍ଣ ତ୍ଵଂ ବୁଦ୍ଧିମେତାମପାନୁଦ
ଯୁକ୍ତି ଓ ମିଠା କଥାରେ ସଜାଇ, ଓ କର୍ଣ୍ଣ, ତୁମେ ପୁରନ୍ଦରଙ୍କର ମନକୁ ଦୂର କରିଦେଲା।