ଅଭ୍ଯାସଗମନାଦ୍ଭୀରୁ ପନ୍ଥାନୋ ଵିଦିତା ମମ। ଵୃକ୍ଷାନ୍ତରାଲୋକିତଯା ଜ୍ଯୋତ୍ସ୍ନଯା ଚାପି ଲକ୍ଷଯେ
ମୁଁ ବାରମ୍ବାର ଏହି ପଥରେ ଚାଲିଛି, ତେଣୁ ଏହି ରାସ୍ତା ମୋତେ ଜଣା। ଗଛ ମଧ୍ୟରୁ ଝଲମଲା ଚାନ୍ଦନୀ ଦେଖି ମୁଁ ରାସ୍ତା ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।
ଆଗତୌ ସ୍ଵଃ ପଥା ଯେନ ଫଲାନ୍ଯଵଚିତାନି ଚ। ଯଥାଗତଂ ଶୁଭେ ଗଚ୍ଛ ପନ୍ଥାନଂ ମା ଵିଚାରଯ
ଯେଉଁ ରାସ୍ତାରେ ଆମେ ଫଳ ଆଣିଥିଲୁ, ସେହିପରି ତୁମେ ଫେରିଯାଅ, ହେ ଶୁଭେ, ରାସ୍ତା ବିଷୟରେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।
ପଲାଶଖଣ୍ଡେ ଚୈତସ୍ମିନ୍ପନ୍ଥା ଵ୍ଯାଵର୍ତତେ ଦ୍ଵିଧା। ତସ୍ଯୋତ୍ତରେଣ ଯଃ ପନ୍ଥାସ୍ତେନ ଗଚ୍ଛ ତ୍ଵରସ୍ଵ ଚ
ଏହି ପଳାଶ ଗଛର ଭଙ୍ଗା ଶାଖା ପାଖରେ ରାସ୍ତା ଦୁଇଟି ହୋଇଯାଏ। ତାହାର ଉତ୍ତର ଦିଗର ରାସ୍ତା ଧରି ଶୀଘ୍ର ଯାଅ।
ସ୍ଵସ୍ଥୋସ୍ମି ବଲଵାନସ୍ମି ଦିଦୃକ୍ଷୁଃ ପିତରାଵୁଭୌ। ବ୍ରୁଵନ୍ନେଵ ତ୍ଵରାଯୁକ୍ତଃ ସମ୍ପ୍ରାଯାଦାଶ୍ରମଂ ପ୍ରତି
ମୁଁ ସୁସ୍ଥ ଓ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ଅଛି, ମୋତେ ଦୁଇଜଣ ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାକୁ ଇଚ୍ଛା। ଏହିପରି କହି, ତିବ୍ର ଉତ୍ସାହରେ ସେ ଆଶ୍ରମ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ଏତସ୍ମିନ୍ନେଵ କାଲେ ତୁ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନୋ ମହାବଲଃ। ଲବ୍ଧଚକ୍ଷୁଃ ପ୍ରସନ୍ନାଯାଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଯାଂ ସର୍ଵଂ ଦଦର୍ଶ ହ
ଏହି ସମୟରେ, ବଳଶାଳୀ ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନଙ୍କର ଦୃଷ୍ଟି ଫେରିଗଲା; ସ୍ପଷ୍ଟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ସେ ସବୁକିଛି ଦେଖିପାରିଲେ।
ସ ସର୍ଵାନାଶ୍ରମାନ୍ଗତ୍ଵା ଶୈବ୍ଯଯା ସହ ଭାର୍ଯଯା। ପୁତ୍ରହେତୋଃ ପରାମାର୍ତିଂ ଜଗାମ ଭରତର୍ଷଭ
ସେ ଶିବିର କନ୍ୟା ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ, ପୁଅ ପାଇଁ ଗଭୀର ଦୁଃଖରେ ପଡ଼ିଲେ, ହେ ଭାରତବଂଶୀ।
ତାଵାଶ୍ରମାନ୍ନଦୀଶ୍ଚୈଵଵନାନି ଚ ସରାଂସି ଚ। ତସ୍ଯାଂ ନିଶି ଵିଚିନ୍ଵନ୍ତୌ ଦମ୍ପତୀ ପରିଜଗ୍ମତୁଃ
ସେ ରାତି, ସେଇ dampatī ଆଶ୍ରମ, ନଦୀ, ଜଙ୍ଗଲ ଓ ସରୋବର ଭିତରେ ଖୋଜିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଶ୍ରୁତ୍ଵା ଶବ୍ଦଂ ତୁ ଯଂ କଂଚିଦୁନ୍ମୁଖୌ ସୁତଶଙ୍କଯା। ସାଵିତ୍ରୀସହିତୋଽଭ୍ଯେତି ସତ୍ଯଵାନିତ୍ଯଭାଷତାମ୍
ଯେଉଁ ଶବ୍ଦ ଶୁଣିଲେ, ସେମାନେ ପୁଅ ଆସୁଛି କି ନାହିଁ ବୋଲି ଆଶାରେ ମୁହଁ ଦେଉଥିଲେ; ସାବିତ୍ରୀ ସହିତ ସତ୍ୟବାନ୍ ସେଠାକୁ ଆସି କଥା କହିଲେ।
ଭିନ୍ନୈଶ୍ଚ ପରୁଷୈଃ ପାଦୈଃ ସଵ୍ରଣୈଃ ଶୋଣିତୋକ୍ଷିତୈଃ। କୁଶକଣଅଟକଵିଦ୍ଧାଙ୍ଗାଵୁନମତ୍ତାଵିଵ ଧାଵତଃ
ତାଙ୍କର ପାଦ ଫାଟି, ଘାଉ ହୋଇ ରକ୍ତ ଲାଗିଥିଲା, ଶରୀର ଦୁର୍ବଳ ଓ କୁଶ ଓ କାଂଟାରେ ଛିଦ୍ର ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ବିବ୍ରାନ୍ତ ମନେ ଦୌଡ଼ୁଥିଲେ।
ତତୋଽଭିସୃତ୍ଯ ତୈର୍ଵିପ୍ରୈଃ ସର୍ଵୈରାଶ୍ରମଵାସିଭିଃ। ପରିଵାର୍ଯ ସମାଶ୍ଵାସ୍ଯ ତାଵାନୀତୌ ସ୍ଵମାଶ୍ରମମ୍
ତାପରେ ସମସ୍ତ ଆଶ୍ରମବାସୀ ଋଷିମାନେ ଏସି, ସେମାନେ ଦୁହିଁଜଣଙ୍କୁ ଘେରି, ଶାନ୍ତି ଦେଇ, ତାଙ୍କୁ ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ନେଇଯାଇଲେ।
ତତ୍ରଭାର୍ଯାସହାଯଃ ସ ଵୃତୋ ଵୃଦ୍ଧୈସ୍ତପୋଧନୈଃ। ଆଶ୍ଵାସିତୋପି ଚିତ୍ରାର୍ଥୈଃ ପୂର୍ଵରାଜକଥାଶ୍ରଯୈଃ
ସେଠାରେ, ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହିତ ଥିବା ସେ ରାଜା, ବୟସ୍କ ତପସ୍ବୀମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଘେରାଯାଇଥିଲେ। ସେମାନେ ପୂର୍ବତନ ରାଜାମାନଙ୍କ କଥା ଓ ବିଭିନ୍ନ ଆକର୍ଷଣୀୟ ଗଳ୍ପ କହି, ତାଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଉଥିଲେ।
ତତସ୍ତୌ ପୁନରାଶ୍ଵସ୍ତୌ ଵୃଦ୍ଧୌ ପୁତ୍ରଦିଦୃକ୍ଷଯା। ବାଲ୍ଯଵୃତ୍ତାନି ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦର୍ଶନାନି ଚ। ଶୋକଂ ଜଗ୍ମତୁରନ୍ଯୋନ୍ଯଂ ସ୍ମରନ୍ତୌ ଭୃଶଦୁଃଖିତୌ
ତାପରେ, ସେ ଦୁଇଜଣ ବୟସ୍କ ଦମ୍ପତି, ପୁଅକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ଆତୁର ହୋଇ, ତାଙ୍କର ଶିଶୁବେଳାର କାର୍ଯ୍ୟ ଓ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ମନେ ପକାଇ, ଦୁଃଖରେ ଏକାଠି ହୋଇ ଶୋକ କରୁଥିଲେ।
ହାପୁତ୍ର ହାସାଧ୍ଵି ଵଧୁ କ୍ଵାସିକ୍ଵାସୀତ୍ଯରୋଦତାମ୍। ବ୍ରାହ୍ମଣଃ ସତ୍ଯଵାକ୍ଯେଷାମୁଵାଚେଦଂ ତଯୋର୍ଵଚଃ
‘ହା ପୁଅ! ହା ବୋଉ! କେଉଁଠି ଅଛ, କେଉଁଠି ଅଛ?’—ଏଭଳି କହି ସେମାନେ କାନ୍ଦୁଥିଲେ। ତେବେ, ଏକ ସତ୍ୟବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ:
ଯଥାସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସାଵିତ୍ରୀ ତପସା ଚ ଦମେନ ଚ। ଆଚାରେଣ ଚ ସଂଯୁକ୍ତା ତଥା ଜୀଵତି ସତ୍ଯଵାନ୍
ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀ ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ।
ଵେଦାଃ ସାଙ୍ଗା ମଯାଽଧୀତାସ୍ତପୋ ମେ ସଂଚିତଂ ମହତ୍। କୌମାରବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯଂ ଚ ଗୁରଵୋଽଗ୍ନିଶ୍ଚ ତୋଷିତାଃ
ମୁଁ ବେଦ ସହିତ ସମସ୍ତ ଶାଖା ପଢିଛି, ବଡ଼ ତପସ୍ୟା ସଞ୍ଚୟ କରିଛି, ଛୁଆଁବେଳୁ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ଯ୍ୟ ପାଳନ କରିଛି, ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନିକୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛି।
ସମାହିତେନ ଚୀର୍ଣାନି ସର୍ଵାଣ୍ଯେଵ ଵ୍ରତାନି ମେ। ଵାଯୁଭକ୍ଷୋପଵାସଶ୍ଚ କୃତୋମେ ଵିଧିଵତ୍ସଦା
ମୁଁ ଏକାଗ୍ର ମନେ ସମସ୍ତ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଛି। ବାୟୁ ଖାଇ ଉପବାସ ମଧ୍ୟ ନିୟମ ଅନୁଯାୟୀ ସଦା କରିଛି।
ଅନେନ ତପସା ଵେଦ୍ମି ସର୍ଵଂ ପରଚୀକୀର୍ଷିତମ୍। ସତ୍ଯମେତନ୍ନିବୋଧଧ୍ଵଂ ଧ୍ରିଯତେ ସତ୍ଯଵାନିତି
ଏହି ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଅନ୍ୟମାନେ କ’ଣ କରିବେ ଜାଣିପାରେ। ଏହା ସତ୍ୟ—ସତ୍ୟବାନ୍ ଜୀବନ୍ତ।
ଉପାଧ୍ଯାଯସ୍ଯ ମେ ଵକ୍ରାଦ୍ଯଥା ଵାକ୍ଯଂ ଵିନିଃସୃତମ୍। ନୈଵ ଜାତୁ ଭଵେନ୍ମିଥ୍ଯା ତଥା ଜୀଵତି ସତ୍ଯଵାନ୍
ମୋ ଉପାଧ୍ୟାୟଙ୍କ ମୁଖରୁ ଯେପରି ଶବ୍ଦ ବାହାରିଛି, ସେ କେବେ ମିଥ୍ୟା ହୋଇନାହିଁ; ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ।
ଯଥାଽସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସାଵିତ୍ରୀ ସର୍ଵୈରେଵ ସୁଲକ୍ଷଣୈଃ। ଅଵୈଧଵ୍ଯକରୈର୍ଯୁକ୍ତା ତଥା ଜୀଵତି ସତ୍ଯଵାନ୍
ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଶୁଭ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ବିଧବା ହେବାର ଲକ୍ଷଣ ନାହିଁ, ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ।
ଯଥାଽସ୍ଯ ଭାର୍ଯା ସାଵିତ୍ରୀ ତପସା ଚ ଦମେନ ଚ। ଆଚାରେଣ ଚ ସଂଯୁକ୍ତା ତଥା ଜୀଵତି ସତ୍ଯଵାନ୍
ଯେପରି ସାବିତ୍ରୀ ତପସ୍ୟା, ନିୟମ ଓ ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରେ ଯୁକ୍ତ, ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ।
ଯଥା ଦୃଷ୍ଟିଃ ପ୍ରଵୃତ୍ତା ତେ ସାଵିତ୍ର୍ଯାଶ୍ଚ ଯଥା ଵ୍ରତମ୍। ଗତାଽଽହାରମକୃତ୍ଵୈଵ ତଥା ଜୀଵତି ସତ୍ଯଵାନ୍
ଯେପରି ତୁମେ ଦୃଢ଼ ଦୃଷ୍ଟି ରଖିଛ, ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ନିଜ ବ୍ରତ ପାଳନ କରିଛନ୍ତି, ଉପବାସ ରହିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ଜୀବନ୍ତ।
ଯଥା ଵଦନ୍ତି ଶାନ୍ତାଯାଂ ଦିଶି ଵୈ ମୃଗପକ୍ଷିଣଃ। ପାର୍ଥିଵୀଂ ଚୈଵଵୃଦ୍ଧିଂ ତେ ତଥା ଜୀଵତି ସତ୍ଯଵାନ୍
ଯେପରି ସେ ଦିଗରେ ପଶୁପକ୍ଷୀମାନେ ଶାନ୍ତିର କଥା କହୁଛନ୍ତି, ଏବଂ ତୁମର ଭୂମି ଉନ୍ନତି ପାଉଛି, ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ଜୀବନ୍ତ।
ସର୍ଵୈର୍ଗୁଣୈରୁପେତସ୍ତେ ଯଥା ପୁତ୍ରୋ ଜନପ୍ରିଯଃ। ଦୀର୍ଘାଯୁର୍ଲକ୍ଷଣୋପେତସ୍ତଥା ଜୀଵତି ସ୍ଯଵାନ୍
ଯେପରି ତୁମର ପୁଅ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଓ ଲୋକମାନଙ୍କର ପ୍ରିୟ, ଦୀର୍ଘ ଆୟୁର ଲକ୍ଷଣ ଥିବା, ସେପରି ସତ୍ୟବାନ୍ ଜୀବନ୍ତ।
ଏଵମାଶ୍ଵାସିତସ୍ତୈସ୍ତୁ ସତ୍ଯଵାଗ୍ଭିସ୍ତପସ୍ଵିଭିଃ। ତାଂସ୍ତାନ୍ଵିଗଣଯନ୍ସର୍ଵାଂସ୍ତତଃ ସ୍ଥିର ଇଵାଭଵତ୍
ଏଭଳି ସତ୍ୟବାନ୍ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନରେ, ସମସ୍ତ ଚିହ୍ନ ଗଣନା କରି, ସେ ମନେ ଦୃଢ଼ ହେଲେ।
ତତୋ ମୁହୂର୍ତାତ୍ସାଵିତ୍ରୀ ଭର୍ତ୍ରା ସତ୍ଵତା ସହ। ଆଜଗାମାଶ୍ରମଂ ରାତ୍ରୌ ପ୍ରହୃଷ୍ଟା ପ୍ରଵିଵେଶ ହ
ତାପରେ କିଛି ସମୟ ପରେ, ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସତ୍ୟବାନ୍ ସହିତ ରାତିରେ ଆଶ୍ରମକୁ ଆସି, ଆନନ୍ଦରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
ଦୃଷ୍ଟ୍ଵା ଚୋତ୍ପତିତାଃ ସର୍ଵେହର୍ଷଂ ଜଗ୍ମୁଶ୍ଚ ତେ ଦ୍ଵିଜାଃ। କଣ୍ଠଂ ମାତା ପିତା ଚାସ୍ଯ ସମାଲିଙ୍ଗ୍ଯାଭ୍ଯରୋଦତାଂ
ସେମାନେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଦେଖି ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଖୁସିରେ ଉଠିଲେ; ତାଙ୍କର ମାଆ ବାପା ଗଳାକୁ ଆଲିଂଗନ କରି କାନ୍ଦିପକାଇଲେ।
ପୁତ୍ରେଣ ସଂଗତଂ ତ୍ଵାଂ ତୁ ଚକ୍ଷୁଷ୍ମନ୍ତଂ ନିରୀକ୍ଷ୍ଯ ଚ। ସର୍ଵେ ଵଯଂ ଵୈ ପୃଚ୍ଛାମୋ ଵୃଦ୍ଧିଂ ଵୈ ପୃଥିଵୀପତେ
ପୁଅ ସହିତ ତୁମେ ମିଶିଛ, ଚକ୍ଷୁ ଫେରିଛି—ଏହା ଦେଖି ଆମେ ସମସ୍ତେ, ହେ ଭୂମିପତି, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ପ୍ରଶ୍ନ କରୁଛୁ।
ସମାଗମେନ ପୁତ୍ରସ୍ଯ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦର୍ଶନେନ ଚ। ଚକ୍ଷୁଷଶ୍ଚାତ୍ମନୋ ଲାଭାତ୍ରିଭିର୍ଦିଷ୍ଠ୍ଯା ଵିଵର୍ଧସେ
ପୁଅ ସହିତ ମିଳନ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଓ ଚକ୍ଷୁର ଲାଭ—ଏ ତିନୋଟି ଉପଲକ୍ଷେ ତୁମେ ଭାଗ୍ୟବାନ୍ ହେଲା, ସୁଭାଗ୍ୟରେ ବୃଦ୍ଧି ପାଉଛ।
ସର୍ଵୈରସ୍ମାଭିରୁକ୍ତଂ ଯତ୍ତଥା ତନ୍ନାତ୍ରସଂଶଯଃ। ଭୂଯୋଭୂଯଃ ସମୃଦ୍ଧିସ୍ତେ କ୍ଷିପ୍ରମେଵ ଭଵିଷ୍ଯତି
ଆମେ ଯାହା କହିଛୁ, ସେ ସବୁ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବେ ସଠିକ୍। ଏଥିରେ କୌଣସି ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ତୁମର ଶ୍ରୀସମୃଦ୍ଧି ପୁନିପୁନି ବଢ଼ିବ, ଏବଂ ଶୀଘ୍ର ହେବ।
ତତୋଽଗ୍ନିଂ ତତ୍ର ସଂଜ୍ଵାଲ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାସ୍ତେ ସର୍ଵ ଏଵ ହି। ଉପାସାଂଚକ୍ରିରେ ପାର୍ଥ ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନଂ ମହୀପତିମ୍
ତାପରେ ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି ଜଳାଇ, ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଏକଠି ହୋଇ, ପାର୍ଥ, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ ରାଜାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ।