ସାଽଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଚ ମହାଵ୍ରତା। ଅଯଂ ଗଚ୍ଛତି ମେ ଭର୍ତା ଫଲାହାରୋ ମହାଵନମ୍
ମହାବ୍ରତା ସାବିତ୍ରୀ ଶ୍ୱଶୁରୀ ଓ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେ ଏବେ ବଡ଼ ଅଟବାରିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।'
ଇଚ୍ଛେଯମଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଆର୍ଯଯା ଶ୍ଵଶୁରେଣ ହ। ଅନେନ ସହ ନିର୍ଗନ୍ତୁଂ ନ ମେଽଦ୍ଯ ଵିରହଃ କ୍ଷମଃ
'ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ସେଙ୍କ ସହ ବାହାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ରହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଗୁର୍ଵଗ୍ନିହୋତ୍ରାର୍ତକୃତେପ୍ରସ୍ଥିତଶ୍ଚ ସୁତସ୍ତଵ। ନ ନିଵାର୍ଯୋ ନିଵାର୍ଯଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍
'ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଏହିପରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ଅଟକାଯିବେ ତେବେ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେବ।'
ସଂଵତ୍ସରଃ କିଂଚିଦୂନୋ ନ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଽହମାଶ୍ରମାତ୍। ଵନଂ କୁସୁମିତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
'ଏଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଏକ ବର୍ଷରୁ କିଛି କମ୍ ହେଲା; ମୋର ମନରେ ଫୁଲେଇଥିବା ଅଟବାରିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।'
ଯଦା ପ୍ରଭୃତି ସାଵିତ୍ରୀ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତା ସ୍ନାଷୁ ମମ। ନାନଯାଽଭ୍ଯର୍ଥନାଯୁକ୍ତମୁକ୍ତପୂର୍ଵଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାପାଁଠାରୁ ମୋତେ ଦେଇଯିବା ସମୟରୁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ କେବେ ମୋତେ କିଛି ଚାହିଁନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହିନାହାନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ମନେ ପକାଏନି।
ତଦେଷା ଲଭତାଂ କାମଂ ଯଥାଭିଲଷିତଂ ଵଧୂଃ। ଅପ୍ରମାଦଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପୁତ୍ରି ସତ୍ଯଵତଃ ପଥି
ଏହି ବଧୁ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଠି ସେ ତାହା ପାଉନ୍ତୁ। ଏବଂ, ପୁଆ, ସତ୍ୟର ପଥରେ ସଦା ସାବଧାନ ରହିବାକୁ ଭୁଲିନିଅ।
ଉଭାଭ୍ଯାମଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ସା ଜଗାମ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ସହଭର୍ତ୍ରା ହସନ୍ତୀଵ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ଉଭୟଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ଯଶସ୍ବିନୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ମୁହଁରେ ହସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଭିତରେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ।
ସା ଵନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ରମଣୀଯାନି ସର୍ଵଶଃ। ମଯୂରଗଣଜୁଷ୍ଟାନି ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲେକ୍ଷଣା
ସେ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି ନାରୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଚିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ପେଉଁଠି ମୟୂରମାନେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଥିଲେ।
ନଦୀଃ ପୁଣ୍ଯଵହାଶ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍ପିତାଂଶ୍ଚ ନଗୋତ୍ତମାନ୍। ସତ୍ଯଵାନାହ ପଶ୍ଯେତି ସାଵିତ୍ରୀଂ ମଧୂରଂ ଵଚଃ
ସେ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଓ ଫୁଲେଇଥିବା ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ସତ୍ୟବାନ୍ ମଧୁର କଥାରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେଖନ୍ତୁ!'
ନୀରୀକ୍ଷମାଣା ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥମନିନ୍ଦିତା। ମୃତମେଵ ହିଂ ମେନେ କାଲେ ମୁନିଵଚଃ ସ୍ମରନ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ନାରୀ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ମନରେ ମୁନିଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୃତ ହେବା ପରି ଭାବୁଥିଲେ।
ଅନୁଵ୍ରଜନ୍ତୀ ଭର୍ତାରଂ ଜଗାମ ମୃଦୁଗାମିନୀ। ଦ୍ଵିଧେଵ ହୃଦଯଂ କୃତ୍ଵା ତଂ ଚ କାଲମଵେକ୍ଷତୀ
ସେ ମୃଦୁ ଚାଲିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ, ମନେ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଯାଇଛି ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟକୁ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ଭାର୍ଯାସହାଯଃ ସ ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କଠିନଂ ପୂରଯାମାସ ତତଃ କାଷ୍ଠାନ୍ଯପାଟଯତ୍
ତାପରେ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଫଳ ଆଣିଲେ ଏବଂ କଠିନ କାଠ କାଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପରେ ସେ କାଠ ଭାଙ୍ଗିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାଟଯତଃ କାଷ୍ଠଂ ସ୍ଵେଦୋ ଵୈ ସମଜାଯତ। ଵ୍ଯାଯାମେନ ଚ ତେନାସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଶିରସି ଵେଦନା
ସେ କାଠ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଘମ ଆସିଗଲା; ଏହି ଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାମୁଵାଚ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ। ଵ୍ଯାଯାମେନ ମମାନେନ ଜାତା ଶିରସି ଵେଦନା
ସେ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ଏହି ଶ୍ରମରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା ହେଉଛି।'
ଅଙ୍ଗାନି ଚୈଵ ସାଵିତ୍ରି ହୃଦଯଂ ଦୂଯତୀଵ ଚ। ଅସ୍ଵସ୍ଥମିଵ ଚାତ୍ମାନଂ ଲକ୍ଷଯେ ମିତଭାଷିଣି
'ସାବିତ୍ରୀ, ମୋ ଶରୀର ଓ ହୃଦୟ ଭିତରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗୁଛି; ମୁଁ ଆପଣକୁ ଏହି ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଅତି କମ୍ କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ।'
ଶୂଲୈରିଵ ଶିରୋ ଵିଦ୍ଧମିଦଂ ସଂଲକ୍ଷଯାମ୍ଯହମ୍। `ଭ୍ରମନ୍ତୀଵ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚକ୍ରାରୂଢଂ ମନୋ ମମ'। ତତ୍ସ୍ଵପ୍ତୁମିଚ୍ଛେ କଲ୍ଯାଣି ନ ସ୍ତାତୁଂ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ମେ
'ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଗୋଟିଏ ଶୂଳରେ ଛିଦ୍ର ହେଉଛି ପରି ଲାଗୁଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଘୂରୁଛି, ମୋ ମନ ଚକ୍ର ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଇଛି। ତେଣୁ, ଭଲ ମହିଳା, ମୁଁ ଶୋଇବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋର ଦଢ଼ି ରହିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'
ସା ସମାସାଦ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୀ ଭର୍ତାରମୁପଗମ୍ଯ ଚ। ଉତ୍ସଙ୍ଗେଽସ୍ଯ ଶିର କୃତ୍ଵା ନିଷସାଦ ମହୀତଲେ
ତାପରେ ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଆଖିଁରେ ରଖି, ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ।
ତତଃ ସା ନାରଦଵଚୋ ଵିମୃଶନ୍ତୀ ତପସ୍ଵିନୀ। ତଂ ମୁହୂର୍ତଂ କ୍ଷଣଂ ଵେଲାଂ ଦିଵସଂ ଚ ଯୁଯୋଜ ହ
ତାପରେ, ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀ ନାରଦଙ୍କ କଥା ମନେ କରି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କ୍ଷଣ, ସମୟ ଓ ଦିନକୁ ଗଣନା କରୁଥିଲେ।
ହନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ କାଲୋଽଯମିତି ଚିନ୍ତାପରା ସତୀ'। ମୁହୂର୍ତାଦେଵ ଚାପଶ୍ଯ୍ପୁରୁଷଂ ରକ୍ତଵାସସମ୍। ଵଦ୍ଧମୌଲିଂ ଵପୁଷ୍ମନ୍ତମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍
‘ହାଁତ, ସେଇ ସମୟ ଆସିଗଲା’ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ସେ, ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲାଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଥିବା, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ଯାମାଵଦାତଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ପାଶହସ୍ତଂ ଭଯାଵହମ୍। ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତଂ ତମେଵ ଚ
ସେ ପୁରୁଷ କଳା ଓ ଧଳା ଦେହର, ଲାଲ ଆଖି, ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।
ତଂ ଦୃଷ୍ଟ୍ଵାସହସୋତ୍ଥାଯ ଭର୍ତୁନ୍ଯସ୍ଯ ଶନୈଃ ଶିରଃ। କୃତାଞ୍ଜଲିରୁଵାଚାର୍ତା ହୃଦଯେନ ପ୍ରଵେପତୀ
ସେଉଁଠି ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ସାବିତ୍ରୀ ତୁରନ୍ତ ଉଠି, ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୁଣ୍ଡକୁ ସାବଧାନରେ ଭୂମିରେ ରଖି, ହାତ ଜୋଡ଼ି, ହୃଦୟ ଭିତରେ କମ୍ପିଥିବା ଦୁଃଖରେ କହିଲେ।
ଦୈଵତଂତ୍ଵାଭିଜାନାମି ଵପୁରେତଦ୍ଧ୍ଯମାନୁଷମ୍। କାମଯା ବ୍ରୂହି ଦେଵେଶ କସ୍ତ୍ଵଂ କିଂଚ ଚିକୀର୍ଷସି
'ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ଦେବତା ବୋଲି ଚିହ୍ନିପାରୁଛି; ଏହି ଆକୃତି ମଣିଷର ନୁହେଁ। ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ, ଦେବେଶ, ଆପଣ କିଏ ଏବଂ କଣ କରିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି?'
ପତିଵ୍ରତାଽସି ସାଵିତ୍ରି ତଥୈଵ ଚ ତପୋନ୍ଵିତା। ଅସ୍ତ୍ଵାମଭିଭାଷାମି ଵିଦ୍ଧି ମାଂ ତ୍ଵଂ ଶୁଭେ ଯମମ୍
ସାବିତ୍ରୀ, ତୁମେ ତୁମ ଭର୍ତ୍ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ଭକ୍ତି ଓ ଦୀର୍ଘ ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍। ତଥାପି, ଶୁଭେ, ମୁଁ ତୁମ ସହ କଥାହେଉଛି—ମୋତେ ଯମ ବୋଲି ଜାଣ।
ଅଯଂ ତେ ରସତ୍ଯଵାନ୍ଭର୍ତା କ୍ଷୀଣାଯୁଃ ପାର୍ଥିଵାତ୍ମଜଃ। ନେଷ୍ଯାମି ତମହଂ ବଦ୍ଧ୍ଵା ଵିଦ୍ଧ୍ଯେତନ୍ମେ ଚୀକିର୍ଷିତଂ
ଏହି ମଣିଷ, ତୁମ ଭର୍ତ୍ତା, ରାଜାଙ୍କ ପୁଅ, ତାଙ୍କର ଆୟୁଷ୍ୟ ଶେଷ ହୋଇଛି। ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ନେଇଯିବି—ଏହି ମୋ ଇଚ୍ଛା ବୋଲି ଜାଣ।
ଶ୍ରୂଯତେ ଭଗଵନ୍ଦୂତାସ୍ତଵାଗଚ୍ଛନ୍ତି ମାନଵାନ୍। ନେତୁଂ କିଲ ଭଵାନ୍କସ୍ମାଦାଗତୋସି ସ୍ଵଯଂ ପ୍ରଭୋ
ଭଗବାନ, ଶୁଣିଛି ଯେ ତୁମ ଦୂତମାନେ ମଣିଷମାନଙ୍କୁ ନେଇଯାଆନ୍ତି। ତେବେ, ପ୍ରଭୁ, ଆପଣ କାହିଁକି ସ୍ୱୟଂ ଏଠାରେ ଆସିଛନ୍ତି?
ଇତ୍ଯୁକ୍ତଃ ପିତୃରାଜସ୍ତାଂ ଭଗଵାନ୍ସ୍ଵଚିକୀର୍ଷିତମ୍। ଯଥାଵତ୍ସର୍ଵମାଖ୍ଯାତୁଂ ତତ୍ପ୍ରିଯାର୍ଥଂ ପ୍ରଚକ୍ରମେ
ଏପରି କହିବା ପରେ, ପିତୃପତି ଭଗବାନ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବାକୁ ଚାହିଁ, ତାଙ୍କ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ସମସ୍ତ କଥା ସଠିକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ଅଯଂ ଚ ଧର୍ମସଂଯୁକ୍ତୋ ରୂପଵାନ୍ଗୁଣସାଗରଃ। ନାର୍ହୋ ମତ୍ପୁରୁଷୈର୍ନେତୁମତୋସ୍ମି ସ୍ଵଯମାଗତଃ
ଏହି ପୁରୁଷ ଧର୍ମନିଷ୍ଠ, ଦେଖିବାକୁ ସୁନ୍ଦର ଓ ଗୁଣରେ ସାଗର ସମ। ଏମିତି ଲୋକଙ୍କୁ ମୋ ଦୂତମାନେ ନେଇଯିବାଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ, ତେଣୁ ମୁଁ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଛି।
ତତଃ ସତ୍ଯଵତଃ କାଯାତ୍ପାଶବଦ୍ଧଂ ଵଶଂଗତମ୍। ଅଙ୍ଗୁଷ୍ଠମାତ୍ରଂ ପୁରୁଷଂ ନିଶ୍ଚକର୍ଷ ଯମୋ ବଲାତ୍
ତାପରେ ଯମ ଶତ୍ୟବାନଙ୍କ ଦେହରୁ ଅଙ୍ଗୁଠି ପରି ଛୋଟ ଏକ ପୁରୁଷକୁ ବାନ୍ଧି ଓ ଅଧୀନ କରି ବଳେ ଟାଣି ନେଲେ।
ତତଃ ସମୁଦ୍ଧୃତପ୍ରାଣଂ ଗତଶ୍ଵାସଂ ହତପ୍ରଭମ୍। ନିରଵିଚେଷ୍ଟଂଶରୀରଂ ତଦ୍ବଭୂଵାପ୍ରିଯଦର୍ସନମ୍
ତାପରେ ଶତ୍ୟବାନଙ୍କ ପ୍ରାଣ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତ, ଶ୍ୱାସ ନାହିଁ, ତେଜ ହରାଇଯିବା ସହିତ, ତାଙ୍କ ଦେହ ନିର୍ଜୀବ ଓ ଦେଖିବାକୁ ଭୟଙ୍କର ହେଲା।
ଯମସ୍ତୁ ତଂ ତତୋ ବଦ୍ଧ୍ଵା ପ୍ରଯାତୋ ଦକ୍ଷିଣାମୁଖଃ। ସାଵିତ୍ରୀ ଚୈଵ ଦୁଃଖାର୍ତା ଯମମେଵାନ୍ଵଗଚ୍ଛତ
ଯମ ତାଙ୍କୁ ବାନ୍ଧି ଦକ୍ଷିଣ ଦିଗକୁ ଚାଲିଗଲେ; ସାବିତ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଆ, ଯମଙ୍କ ପଛରେ ଚାଲିଲେ।