ଏଵମସ୍ତ୍ଵିତି ସାଵିତ୍ରୀ ଧ୍ଯାନଯୋଗପରାଯଣା। ମନସା ତା ଗିରଃ ସର୍ଵାଃ ପ୍ରତ୍ଯଗୃହ୍ଣାତ୍ତପସ୍ଵିନୀ
ସାବିତ୍ରୀ ଧ୍ୟାନ ଓ ଯୋଗରେ ଲିନ ଥିଲେ, ମନରେ 'ଏମିତି ହେଉ' ବୋଲି ସମସ୍ତ ଶବ୍ଦ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତାଙ୍କର ତପସ୍ୟାରେ ଅଟୁଟ ରହି।
ତଂ କାଲଂ ତଂ ମୁହୂର୍ତଂ ଚ ପ୍ରତୀକ୍ଷନ୍ତୀ ନୃପାତ୍ମଜା। ଯଥୋକ୍ତଂ ନାରଦଵଚଶ୍ଚିନ୍ତଯନ୍ତୀ ସୁଦୁଃଖିତା
ରାଜକନ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହୋଇ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଓ ମୁହୂର୍ତ୍ତ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ, ନାରଦଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇଥିଲେ।
ତତସ୍ତୁ ଶ୍ଵଶ୍ରୂଶ୍ଵଶୁରାଵୂଚତୁସ୍ତାଂ ନୃପାତ୍ମଜାମ୍। ଏକାନ୍ତମାସ୍ଥିତାଂ ଵାକ୍ଯଂ ପ୍ରୀତ୍ଯା ଭରତସତ୍ତମ
ତା'ପରେ, ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଶ୍ୱଶୁରୀ ଓ ଶ୍ୱଶୁର ଏକାକି ବସିଥିବା ରାଜକନ୍ୟାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ସ୍ନେହରେ କଥା କହିଲେ।
ଵ୍ରତଂ ଯଥୋପଦିଷ୍ଟଂ ତୁ ତଥା ତତ୍ପାରିତଂ ତ୍ଵଯା। ଆହାରକାଲଃ ସଂପ୍ରାପ୍ତଃ କ୍ରିଯତାଂ ଯଦନନ୍ତରମ୍
'ତୁମେ ଯେପରି ବ୍ରତ କରିବାକୁ କହିଥିଲ, ସେପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିଛ; ବର୍ତ୍ତମାନ ଭୋଜନର ସମୟ ଆସିଛି—ଏହା ପରେ ଯାହା ଉଚିତ, କର।'
ଅସ୍ତଂ ଗତେ ମଯାଽଽଦିତ୍ଯେ ଭୋକ୍ତଵ୍ଯଂ କୃତକାମଯା। ଏଷ ମେ ହୃଦି ସଂକଲ୍ପଃ ସମଯଶ୍ଚ କୃତୋ ମଯା
'ମୁଁ ଏହି ପ୍ରତିଜ୍ଞା ନେଇଛି ଯେ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ଅସ୍ତ ହେଲେ ତେବେ ମୁଁ ଭୋଜନ କରିବି; ଏହି ମୋ ମନର ଦୃଢ଼ ସଂକଳ୍ପ।'
ଏଵଂ ସଂଭାଷମାଣାଯାଃ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଭୋଜନଂ ପ୍ରତି। ସ୍କନ୍ଧେ ପରଶୁମାଦାଯ ସତ୍ଯଵାନ୍ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍
ସାବିତ୍ରୀ ଏଭଳି ଭୋଜନ ବିଷୟରେ କହୁଥିବାବେଳେ, ସତ୍ୟବାନ୍ ଦାଉ କାନ୍ଧରେ ନେଇ ଅଟବାରିକୁ ଚାଲିଗଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ତ୍ଵାହ ଭର୍ତାରଂ ନୈକସ୍ତ୍ଵଂ ଗନ୍ତୁମର୍ହସି। ସହ ତ୍ଵଯା ଗମିଷ୍ଯାମି ନ ହିତ୍ଵାଂ ହାତୁମୁତ୍ସହେ
ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ତୁମେ ଏକାକି ଯିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ମୁଁ ତୁମ ସହ ଯିବି, ମୁଁ ତୁମକୁ ଛାଡି ରହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଵନଂ ନ ଗତପୂର୍ଵଂ ତେ ଦୁଃଖ ପନ୍ଥାଶ୍ଚ ଭାମିନି। ଵ୍ରତୋପଵାସକ୍ଷାମା ଚ କଥଂ ପଦ୍ଭ୍ଯାଂ ଗମିଷ୍ଯସି
'ପ୍ରିୟେ, ତୁମେ କେବେ ଅଟବାରିକୁ ଯାଇନାହା; ଏହି ପଥ କଷ୍ଟଦାୟକ; ବ୍ରତ ଓ ଉପବାସରେ ଶକ୍ତିହୀନ ହୋଇ, କିପରି ପଦେ ପଦେ ଚାଲିପାରିବ?'
ଉପଵାସାନ୍ନ ମେ ଗ୍ଲାନିର୍ନାସ୍ତି ଚାପି ପରିଶ୍ରମଃ। ଗମନେ ଚ କୃତୋତ୍ସାହାଂ ପ୍ରତିଷେଦ୍ଧୁଂ ନ ମାଽର୍ହସି
'ଉପବାସରେ ମୋତେ କିଛି କ୍ଲାନ୍ତି ହୋଇନାହିଁ, ମୋର ଶରୀର ମଧ୍ୟ ଦୁଃଖିତ ନୁହେଁ; ମୁଁ ଯିବାକୁ ପ୍ରସ୍ତୁତ, ତୁମେ ମୋତେ ବାଞ୍ଚିଦେଉନାହିଁ।'
ଯଦି ତେ ଗମନୋତ୍ସାହଃ କରିଷ୍ଯାମି ତଵ ପ୍ରଯମ୍। ମମ ତ୍ଵାମନ୍ତ୍ରଯ ଗୁରୂନ୍ନ ମାଂ ଦୋଷଃ ସ୍ପୃଶେଦଯମ୍
'ଯଦି ତୁମେ ଯିବାକୁ ଆଗ୍ରହୀ, ମୁଁ ତୁମ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରିବି; କିନ୍ତୁ ପ୍ରଥମେ ମୋର ବଡ଼ମାନେଙ୍କ ଆଶୀର୍ବାଦ ନିଅ, ଯେଉଁଥିରେ ମୋର କୌଣସି ଦୋଷ ନ ଲାଗୁ।'
ସାଽଭିଵାଦ୍ଯାବ୍ରଵୀଚ୍ଛ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଶ୍ଵଶୁରଂ ଚ ମହାଵ୍ରତା। ଅଯଂ ଗଚ୍ଛତି ମେ ଭର୍ତା ଫଲାହାରୋ ମହାଵନମ୍
ମହାବ୍ରତା ସାବିତ୍ରୀ ଶ୍ୱଶୁରୀ ଓ ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲେ, 'ମୋ ସ୍ୱାମୀ ଫଳ ଖାଇ ଜୀବନ ଯାପନ କରନ୍ତି, ସେ ଏବେ ବଡ଼ ଅଟବାରିକୁ ଯାଉଛନ୍ତି।'
ଇଚ୍ଛେଯମଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ଆର୍ଯଯା ଶ୍ଵଶୁରେଣ ହ। ଅନେନ ସହ ନିର୍ଗନ୍ତୁଂ ନ ମେଽଦ୍ଯ ଵିରହଃ କ୍ଷମଃ
'ମୁଁ ଆପଣମାନେଙ୍କର ଅନୁମତି ନେଇ, ସେଙ୍କ ସହ ବାହାରିବାକୁ ଚାହୁଁଛି; ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ଛାଡି ରହିପାରିବି ନାହିଁ।'
ଗୁର୍ଵଗ୍ନିହୋତ୍ରାର୍ତକୃତେପ୍ରସ୍ଥିତଶ୍ଚ ସୁତସ୍ତଵ। ନ ନିଵାର୍ଯୋ ନିଵାର୍ଯଃ ସ୍ଯାଦନ୍ଯଥା ପ୍ରସ୍ଥିତୋ ଵନମ୍
'ଆପଣଙ୍କ ପୁଅ ଗୁରୁ ଓ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ର ଦାୟିତ୍ୱ ପାଇଁ ଯାଉଛନ୍ତି; ଏହିପରେ ତାଙ୍କୁ ଅଟକାଇବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ, ଯଦି ଅଟକାଯିବେ ତେବେ ତାଙ୍କର ଯାତ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେବ।'
ସଂଵତ୍ସରଃ କିଂଚିଦୂନୋ ନ ନିଷ୍କ୍ରାନ୍ତାଽହମାଶ୍ରମାତ୍। ଵନଂ କୁସୁମିତଂ ଦ୍ରଷ୍ଟୁଂ ପରଂ କୌତୂହଲଂ ହି ମେ
'ଏଠାରୁ ବାହାରିବାକୁ ଏକ ବର୍ଷରୁ କିଛି କମ୍ ହେଲା; ମୋର ମନରେ ଫୁଲେଇଥିବା ଅଟବାରିକୁ ଦେଖିବା ପାଇଁ ବଡ଼ ଆଗ୍ରହ ଅଛି।'
ଯଦା ପ୍ରଭୃତି ସାଵିତ୍ରୀ ପିତ୍ରା ଦତ୍ତା ସ୍ନାଷୁ ମମ। ନାନଯାଽଭ୍ଯର୍ଥନାଯୁକ୍ତମୁକ୍ତପୂର୍ଵଂ ସ୍ମରାମ୍ଯହମ୍
ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ତାଙ୍କର ବାପାଁଠାରୁ ମୋତେ ଦେଇଯିବା ସମୟରୁ ଆଜିପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ସେ କେବେ ମୋତେ କିଛି ଚାହିଁନାହାନ୍ତି କିମ୍ବା ଅନାବଶ୍ୟକ କଥା କହିନାହାନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ ମନେ ପକାଏନି।
ତଦେଷା ଲଭତାଂ କାମଂ ଯଥାଭିଲଷିତଂ ଵଧୂଃ। ଅପ୍ରମାଦଶ୍ଚ କର୍ତଵ୍ଯଃ ପୁତ୍ରି ସତ୍ଯଵତଃ ପଥି
ଏହି ବଧୁ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା କରନ୍ତି, ସେଠି ସେ ତାହା ପାଉନ୍ତୁ। ଏବଂ, ପୁଆ, ସତ୍ୟର ପଥରେ ସଦା ସାବଧାନ ରହିବାକୁ ଭୁଲିନିଅ।
ଉଭାଭ୍ଯାମଭ୍ଯନୁଜ୍ଞାତା ସା ଜଗାମ ଯଶସ୍ଵିନୀ। ସହଭର୍ତ୍ରା ହସନ୍ତୀଵ ହୃଦଯେନ ଵିଦୂଯତା
ଉଭୟଙ୍କର ଅନୁମତି ମିଳିବା ପରେ, ସେ ଯଶସ୍ବିନୀ ନାରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀ ସହିତ ଚାଲିଗଲେ, ମୁହଁରେ ହସ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ହୃଦୟ ଭିତରେ ଦୁଃଖରେ ଭରିଥିଲେ।
ସା ଵନାନି ଵିଚିତ୍ରାଣି ରମଣୀଯାନି ସର୍ଵଶଃ। ମଯୂରଗଣଜୁଷ୍ଟାନି ଦଦର୍ଶ ଵିପୁଲେକ୍ଷଣା
ସେ ବଡ଼ ଆଖିଅଳି ନାରୀ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ବିଚିତ୍ର ଓ ଆନନ୍ଦମୟ ଜଙ୍ଗଲଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ, ଯେଉଁଠି ପେଉଁଠି ମୟୂରମାନେ ଘୁଞ୍ଚିଘୁଞ୍ଚି ଘୁରୁଥିଲେ।
ନଦୀଃ ପୁଣ୍ଯଵହାଶ୍ଚୈଵ ପୁଷ୍ପିତାଂଶ୍ଚ ନଗୋତ୍ତମାନ୍। ସତ୍ଯଵାନାହ ପଶ୍ଯେତି ସାଵିତ୍ରୀଂ ମଧୂରଂ ଵଚଃ
ସେ ପବିତ୍ର ନଦୀମାନେ ଓ ଫୁଲେଇଥିବା ଉଚ୍ଚ ପାହାଡ଼ଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖିଲେ। ସତ୍ୟବାନ୍ ମଧୁର କଥାରେ ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ କହିଲେ, 'ଦେଖନ୍ତୁ!'
ନୀରୀକ୍ଷମାଣା ଭର୍ତାରଂ ସର୍ଵାଵସ୍ଥମନିନ୍ଦିତା। ମୃତମେଵ ହିଂ ମେନେ କାଲେ ମୁନିଵଚଃ ସ୍ମରନ୍
ସେ ନିର୍ଦ୍ଦୋଷା ନାରୀ ସବୁବେଳେ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ, ମନରେ ମୁନିଙ୍କ କଥା ମନେ ପକାଇ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ମୃତ ହେବା ପରି ଭାବୁଥିଲେ।
ଅନୁଵ୍ରଜନ୍ତୀ ଭର୍ତାରଂ ଜଗାମ ମୃଦୁଗାମିନୀ। ଦ୍ଵିଧେଵ ହୃଦଯଂ କୃତ୍ଵା ତଂ ଚ କାଲମଵେକ୍ଷତୀ
ସେ ମୃଦୁ ଚାଲିଥିବା ସ୍ତ୍ରୀ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ପଛରେ ପଛରେ ଚାଲିଗଲେ, ମନେ ଦୁଇଭାଗ ହୋଇଯାଇଛି ପରି ଲାଗୁଥିଲା, ଏବଂ ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ସମୟକୁ ଆସିବାକୁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ।
ଅଥ ଭାର୍ଯାସହାଯଃ ସ ଫଲାନ୍ଯାଦାଯ ଵୀର୍ଯଵାନ୍। କଠିନଂ ପୂରଯାମାସ ତତଃ କାଷ୍ଠାନ୍ଯପାଟଯତ୍
ତାପରେ, ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ ଥିବା ସେ ଶକ୍ତିଶାଳୀ ପୁରୁଷ ଫଳ ଆଣିଲେ ଏବଂ କଠିନ କାଠ କାଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ପରେ ସେ କାଠ ଭାଙ୍ଗିଲେ।
ତସ୍ଯ ପାଟଯତଃ କାଷ୍ଠଂ ସ୍ଵେଦୋ ଵୈ ସମଜାଯତ। ଵ୍ଯାଯାମେନ ଚ ତେନାସ୍ଯ ଜଜ୍ଞେ ଶିରସି ଵେଦନା
ସେ କାଠ ଭାଙ୍ଗୁଥିବା ବେଳେ ତାଙ୍କ ଦେହରେ ଘମ ଆସିଗଲା; ଏହି ଶ୍ରମରେ ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା ଆରମ୍ଭ ହେଲା।
ସୋଽଭିଗମ୍ଯ ପ୍ରିଯାଂ ଭାର୍ଯାମୁଵାଚ ଶ୍ରମପୀଡିତଃ। ଵ୍ଯାଯାମେନ ମମାନେନ ଜାତା ଶିରସି ଵେଦନା
ସେ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ, ପ୍ରିୟା ସ୍ତ୍ରୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଆସି କହିଲେ, 'ଏହି ଶ୍ରମରେ ମୋ ମୁଣ୍ଡରେ ବେଦନା ହେଉଛି।'
ଅଙ୍ଗାନି ଚୈଵ ସାଵିତ୍ରି ହୃଦଯଂ ଦୂଯତୀଵ ଚ। ଅସ୍ଵସ୍ଥମିଵ ଚାତ୍ମାନଂ ଲକ୍ଷଯେ ମିତଭାଷିଣି
'ସାବିତ୍ରୀ, ମୋ ଶରୀର ଓ ହୃଦୟ ଭିତରେ ଭାଙ୍ଗିଯିବା ପରି ଲାଗୁଛି; ମୁଁ ଆପଣକୁ ଏହି ଅସ୍ୱସ୍ଥତା ଅନୁଭବ କରୁଛି, ଅତି କମ୍ କଥା କହୁଥିବା ତୁମେ।'
ଶୂଲୈରିଵ ଶିରୋ ଵିଦ୍ଧମିଦଂ ସଂଲକ୍ଷଯାମ୍ଯହମ୍। `ଭ୍ରମନ୍ତୀଵ ଦିଶଃ ସର୍ଵାଶ୍ଚକ୍ରାରୂଢଂ ମନୋ ମମ'। ତତ୍ସ୍ଵପ୍ତୁମିଚ୍ଛେ କଲ୍ଯାଣି ନ ସ୍ତାତୁଂ ଶକ୍ତିରସ୍ତି ମେ
'ମୋ ମୁଣ୍ଡ ଗୋଟିଏ ଶୂଳରେ ଛିଦ୍ର ହେଉଛି ପରି ଲାଗୁଛି; ସମସ୍ତ ଦିଗ ଘୂରୁଛି, ମୋ ମନ ଚକ୍ର ଉପରେ ଚଢ଼ିଯାଇଛି। ତେଣୁ, ଭଲ ମହିଳା, ମୁଁ ଶୋଇବାକୁ ଚାହେଁ; ମୋର ଦଢ଼ି ରହିବାକୁ ଶକ୍ତି ନାହିଁ।'
ସା ସମାସାଦ୍ଯ ସାଵିତ୍ରୀ ଭର୍ତାରମୁପଗମ୍ଯ ଚ। ଉତ୍ସଙ୍ଗେଽସ୍ଯ ଶିର କୃତ୍ଵା ନିଷସାଦ ମହୀତଲେ
ତାପରେ ସାବିତ୍ରୀ ତାଙ୍କର ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ, ତାଙ୍କର ମୁଣ୍ଡ ଆପଣଙ୍କ ଆଖିଁରେ ରଖି, ଭୂମିରେ ବସିଗଲେ।
ତତଃ ସା ନାରଦଵଚୋ ଵିମୃଶନ୍ତୀ ତପସ୍ଵିନୀ। ତଂ ମୁହୂର୍ତଂ କ୍ଷଣଂ ଵେଲାଂ ଦିଵସଂ ଚ ଯୁଯୋଜ ହ
ତାପରେ, ସେ ତପସ୍ୱିନୀ ନାରୀ ନାରଦଙ୍କ କଥା ମନେ କରି, ମୁହୂର୍ତ୍ତ, କ୍ଷଣ, ସମୟ ଓ ଦିନକୁ ଗଣନା କରୁଥିଲେ।
ହନ୍ତ ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ କାଲୋଽଯମିତି ଚିନ୍ତାପରା ସତୀ'। ମୁହୂର୍ତାଦେଵ ଚାପଶ୍ଯ୍ପୁରୁଷଂ ରକ୍ତଵାସସମ୍। ଵଦ୍ଧମୌଲିଂ ଵପୁଷ୍ମନ୍ତମାଦିତ୍ଯସମତେଜସମ୍
‘ହାଁତ, ସେଇ ସମୟ ଆସିଗଲା’ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବିଥିବା ସେ, ମାତ୍ର ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଲାଲ ଜମା ପିନ୍ଧିଥିବା, ଚୁଲି ବାନ୍ଧିଥିବା, ଦେହରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ସୂର୍ଯ୍ୟ ପରି ଚମକୁଥିବା ଏକ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
ଶ୍ଯାମାଵଦାତଂ ରକ୍ତାକ୍ଷଂ ପାଶହସ୍ତଂ ଭଯାଵହମ୍। ସ୍ଥିତଂ ସତ୍ଯଵତଃ ପାର୍ଶ୍ଵେ ନିରୀକ୍ଷନ୍ତଂ ତମେଵ ଚ
ସେ ପୁରୁଷ କଳା ଓ ଧଳା ଦେହର, ଲାଲ ଆଖି, ହାତରେ ପାଶ ଧରିଥିବା, ଭୟଙ୍କର ଦେଖାଯାଉଥିଲେ; ସେ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ପାଖରେ ଦଢ଼ି ହୋଇ, କେବଳ ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ।