ତସ୍ଯ ସର୍ଵମଭିପ୍ରାଯମିତିକର୍ତଵ୍ଯତାଂ ଚ ତାମ୍। ସତ୍ଯଵନ୍ତଂ ସମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ସର୍ଵମେଵ ନ୍ଯଵେଦଯତ୍
ସେ ରାଜା ସମସ୍ତ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ଏବଂ କାରଣ, ସତ୍ୟବାନ୍କୁ ନେଇ, ସଫା କହିଦେଲେ।
ସାଵିତ୍ରୀ ନାମ ରାଜର୍ଷେ କନ୍ଯେଯଂ ମମ ଶୋଭନା। ତାଂ ସ୍ଵଧର୍ମେଣ ଧର୍ମଜ୍ଞ ସ୍ନୁଷାର୍ଥେ ତ୍ଵଂ ଗୃହାଣ ମେ
'ହେ ରାଜାର୍ଷି, ସାବିତ୍ରୀ ନାମକ ଏହି ସୁନ୍ଦରୀ ମୋ ଝିଅ; ଧର୍ମ ଅନୁଯାୟୀ, ତାଙ୍କୁ ଆପଣଙ୍କ ପୁଅଙ୍କର ବହୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ଚ୍ଯୁତାଃ ସ୍ମ ରାଜ୍ଯାଦ୍ଵନଵାସମାଶ୍ରିତା- ଶ୍ଚରାମ ଧର୍ମଂ ନିଯତାସ୍ତପସ୍ଵିନଃ। କଥଂ ତ୍ଵନର୍ହା ଵନଵାସମାଶ୍ରମେ ସହିଷ୍ଯତି କ୍ଲେଶମିମଂ ସୁତା ତଵ
'ଆମେ ରାଜ୍ୟ ହରାଇ ଅରଣ୍ୟରେ ରହୁଛୁ, ତପସ୍ୟା ଓ ଧର୍ମରେ ଲିନ; ଏମିତି କଷ୍ଟ ଦେଖିବାକୁ ଅଭ୍ୟସ୍ତ ନୁହଁନ୍ତି ଆପଣଙ୍କ ଝିଅ, ସେ କିପରି ଏହି ଅରଣ୍ୟ ଜୀବନର କଷ୍ଟ ସହିପାରିବେ?'
ସୁଖଂ ଚ ଦୁଃଖଂ ଚ ଭଵାଭଵାତ୍ମକଂ ଯଦା ଵିଜାନାତି ସୁତାଽହମେଵ ଚ। ନ ମଦ୍ଵିଧେ ଯୁଜ୍ଯତେଵାକ୍ଯମୀଦୃଶଂ ଵିନିଶ୍ଚଯେନାଭିଗତୋସ୍ମି ତେ ନୃପ
'ମୋ ଝିଅ ଓ ମୁଁ, ଦୁଃଖ ଓ ସୁଖ, ଆସିବା-ଯିବାର ଗୁଣ ବୁଝିଛୁ; ଏପରି କଥା ମୋ ପରି ଲୋକ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହଁ, ରାଜା, ମୁଁ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପରେ ଆସିଛି।'
ଆଶାଂ ନାର୍ହସି ମେ ହନ୍ତୁଂ ସୌହୃଦାତ୍ପ୍ରଣତସ୍ଯ ଚ। ଅଭିତଶ୍ଚାଗତଂ ପ୍ରେମ୍ଣା ପ୍ରତ୍ଯାଖ୍ଯାତୁଂ ନ ମାଽର୍ହସି
'ମୋ ପ୍ରେମ ଓ ସମ୍ମାନ ପାଇଁ, ଆପଣ ମୋର ଆଶା ଭଙ୍ଗ କରିବେ ନାହିଁ; ଏବଂ ମୁଁ ଯିଏ ପ୍ରେମରେ ଆସିଛି, ତାଙ୍କୁ ଅସ୍ୱୀକାର କରିବେ ନାହିଁ।'
ଅନୁରୂପୋ ହି ଯୁକ୍ତଶ୍ଚ ତ୍ଵଂ ମମାହଂ ତଵାପି ଚ। ସ୍ନୁଷାଂ ପ୍ରତୀଚ୍ଛ ମେ କନ୍ଯାଂ ଭାର୍ଯାଂ ସତ୍ଯଵତସ୍ତତଃ
'ଆପଣ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ; ଏହିକାରଣରେ, ମୋ ଝିଅକୁ ସତ୍ୟବାନଙ୍କର ବହୁ ଭାବେ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତୁ।'
ପୂର୍ଵମେଵାଭିଲଵିତଃ ସଂବନ୍ଧୋ ମେ ତ୍ଵଯା ସହ। ଭ୍ରଷ୍ଟରାଜ୍ଯସ୍ତ୍ଵହମିତି ତତ ଏତଦ୍ଵିଚାରିତମ୍
'ଆପଣ ସହିତ ଏହି ସମ୍ପର୍କ ପୂର୍ବରୁ ମୋର ଇଚ୍ଛା ଥିଲା; ମୁଁ ରାଜ୍ୟ ହରାଇଛି, ଏହିକାରଣରେ ଏହି ବିଷୟ ଭାବିଛି।'
ଅଭିପ୍ରାଯସ୍ତ୍ଵଯଂ ଯୋ ମେ ପୂର୍ଵମେଵାଭିକାଙ୍କ୍ଷିତଃ। ସ ନିର୍ଵର୍ତତୁ ମେଽଦ୍ଯୈଵ କାଙ୍କ୍ଷିତୋ ହ୍ଯସି ମେଽତିଥିଃ
'ମୋର ଯେଉଁ ଇଚ୍ଛା ପୂର୍ବରୁ ଥିଲା, ଏହି ଦିନ ସେହି ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ ହେଉ; ଆପଣ ମୋର ଆଶାର ଅତିଥି।'
ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ସମାନାଯ୍ଯ ଦ୍ଵିଜାନାଶ୍ରମଵାସିନଃ। ଯଥାଵିଧି ସମୁଦ୍ଵାହଂ କାରଯାମାସତୁର୍ନୃପୌ
ତାପରେ, ଦୁଇ ରାଜା ଆଶ୍ରମରେ ବସୁଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଡାକିଲେ ଏବଂ ଯଥାବିଧି ରିତି-ନିୟମରେ ବିବାହ କରାଇଲେ।
ଦତ୍ତ୍ଵା ସୋଽଶ୍ଵପତିଃ କନ୍ଯାଂ ଯଥାର୍ହଂ ସପରିଚ୍ଛଦମ୍। ଯଯୌ ସ୍ଵମେଵ ଭଵନଂ ଯୁକ୍ତଃ ପରମଯା ମୁଦା
ଅଶ୍ୱପତି ରାଜା ତାଙ୍କ ଝିଅକୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ଗହନା ଓ ସହଚରୀମାନେ ସହିତ ଦେଇ, ବଡ଼ ଆନନ୍ଦରେ ନିଜ ରାଜଭବନକୁ ଫେରିଗଲେ।
ସତ୍ଯଵାନପି ତାଂ ଭାର୍ଯାଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ସର୍ଵଗୁଣାନ୍ଵିତାମ୍। ମୁମୁଦେ ସା ରଚ ରତଂ ଲବ୍ଧ୍ଵା ଭର୍ତାରଂ ମନସେପ୍ସିତମ୍
ସତ୍ୟବାନ୍ ସମସ୍ତ ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ ଏହି ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ପାଇଁ, ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା ଅନୁଯାୟୀ ସ୍ନେହମୟ ସାଥୀ ମିଳିଥିବାରେ ବହୁତ ଖୁସି ହେଲେ।
ଗତେ ପିତରି ସର୍ଵାଣି ସଂନ୍ଯସ୍ଯାଭରଣାନି ସା। ଜଗୃହେଵଲ୍କଲାନ୍ଯେଵ ଵସ୍ତ୍ରଂ କାଷାଯମେଵ ଚ
ପିତା ଚାଲିଯିବା ପରେ, ସାବିତ୍ରୀ ସମସ୍ତ ଗହନା ଛାଡ଼ିଦେଲେ ଏବଂ କେବଳ ଚଳା ଓ କାଷାୟ ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧିଲେ।
ପରିଚାରୈର୍ଗୁଣୈଶ୍ଚୈଵ ପ୍ରଶ୍ରଯେଣ ଦମେନ ଚ। ସର୍ଵକାମକ୍ରିଯାଭିଶ୍ଚ ସର୍ଵେଷାଂ ତୁଷ୍ଟିମାଦଧେ
ସେ ନିଜ ସେବା, ଗୁଣ, ନମ୍ରତା, ଆତ୍ମସଂଯମ ଓ ସମସ୍ତଙ୍କ ଇଚ୍ଛା ପୂରଣ କରି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଥିଲେ।
ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଶରୀରସତ୍କାରୈଃ ସର୍ଵୈରାଚ୍ଛାଦନାଦିଭିଃ। ଶ୍ଵଶୁରଂ ଦେଵସତ୍କାରୈର୍ଵାଚଃ ସଂଯମନେନ ଚ
ସେ ଶ୍ୱଶୁରୀଙ୍କୁ ଶରୀରର ସମସ୍ତ ସେବା, ପୋଷାକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନ ଦେଇଥିଲେ; ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ଦେବତା ପରି ସମ୍ମାନ ଓ ମୌନ ଭାଷା ଦ୍ୱାରା ଆଦର କରିଥିଲେ।
ତଥୈଵ ପ୍ରିଯଵାଦେନ ନୈଷୁଣେନ ଶମେନ ଚ। ରହଶ୍ଚୈଵୋପଚାରେଣ ଭର୍ତାରଂ ପର୍ଯତୋଷଯତ୍
ସେ ଏହିପରି ମିଠା କଥା, ଅନ୍ୟଙ୍କୁ ନିନ୍ଦା ନକରିବା, ଶାନ୍ତି ଓ ଗୁପ୍ତ ଭାବରେ ଯତ୍ନ ଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ସ୍ୱାମୀଙ୍କୁ ଖୁସି କରିଥିଲେ।
ଏଵଂ ତତ୍ରାଶ୍ରମେ ତେଷାଂ ତଦା ନିଵସତାଂ ସତାମ୍। କାଲସ୍ତପସ୍ଯତାଂ କଶ୍ଚିଦପାକ୍ରାମତ ଭାରତ
ଏଭଳି ଭାବେ ସେମାନେ ଆଶ୍ରମରେ ଧର୍ମନିଷ୍ଠାରେ ବସିଥିବା ବେଳେ, କିଛି ସମୟ ତପସ୍ୟାରେ କଟିଗଲା।
ସାଵିତ୍ର୍ଯାଗ୍ଲାଯମାନାଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାସ୍ତୁ ଦିଵାନିଶମ। ନାରଦେନ ଯଦୁକ୍ତଂ ତଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ମନସି ଵର୍ତତେ
ସାବିତ୍ରୀ ଦିନ ରାତି ଥକି ରହିଥିଲେ, ତାଙ୍କ ମନରେ ନାରଦଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ସବୁବେଳେ ଘୁରୁଥିଲା।
ତତଃ କାଲେ ବହୁତିଥେ ଵ୍ଯତିକ୍ରାନ୍ତେ କଦାଚନ। ପ୍ରାପ୍ତଃ ସ କାଲୋ ମର୍ଵ୍ଯଂ ଯତ୍ରସତ୍ଯଵତା ନୃପ
ଏଭଳି ଅନେକ ଦିନ କଟିଯିବା ପରେ, ଏକ ଦିନ ସତ୍ୟବାନଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁର ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ସମୟ ଆସିଗଲା, ରାଜନ।
ଗଣଯନ୍ତ୍ଯାଶ୍ଚ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଦିଵସଦିଵସେ ଗତେ। ଯଦ୍ଵାକ୍ଯଂ ନାରଦେନୋକ୍ତଂ ଵର୍ତତେ ହୃଦି ନିତ୍ଯଶଃ
ସାବିତ୍ରୀ ଦିନକୁ ଦିନ ଗଣନା କରୁଥିଲେ, ନାରଦଙ୍କ କହିଥିବା କଥା ସେ ତାଙ୍କ ହୃଦୟରେ ସବୁବେଳେ ରହୁଥିଲା।
ଚତୁର୍ଥେଽହନି ମର୍ତଵ୍ଯମିତି ସଂଚିନ୍ତ୍ଯ ଭାମିନୀ। ଵ୍ରତଂ ତ୍ରିରାତ୍ରମୁଦ୍ଦିଶ୍ଯ ଦିଵାରାତ୍ରଂ ସ୍ଥିତାଽଭଵତ୍
ସେ ଚିନ୍ତା କଲେ ଚତୁର୍ଥ ଦିନରେ ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ମୃତ୍ୟୁ ହେବ; ତେଣୁ ତିନି ରାତିର ବ୍ରତ ନେଇ, ଦିନ ରାତି ଅଟୁଟ ରହିଲେ।
ତ୍ରଯୋଦଶ୍ଯାଂ ଚୋପଵାସଂ ପ୍ରତିପତ୍ସୁ ଚ ପାରଣମ୍। ଆଯୁଷ୍ଯଂ ଵର୍ଧତେ ଭର୍ତୁର୍ଵ୍ରତେନାନି ଭାରତ
ତ୍ରୟୋଦଶୀ ଦିନେ ସେ ଉପବାସ କଲେ, ନିର୍ଦ୍ଧାରିତ ଦିନରେ ଉପବାସ ଭଙ୍ଗ କଲେ; ଏହି ବ୍ରତ ଦ୍ୱାରା ସ୍ୱାମୀଙ୍କ ଆୟୁ ଆଉ ବଢ଼ିଲା, ଭାରତ।
ତଂ ଶ୍ରୁତ୍ଵା ରକନିଯମଂ ତସ୍ଯା ଭୃଶଂ ଦୁଃଖାନ୍ଵିତୋ ନୃପଃ। ଉତ୍ଥାଯ ଵାକ୍ଯଂ ସାଵିତ୍ରୀମବ୍ରଵୀତ୍ପରିସାନ୍ତ୍ଵଯନ୍
ତାଙ୍କର କଠିନ ବ୍ରତ ଶୁଣି, ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲେ; ସେ ଉଠି ସାବିତ୍ରୀଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନା ଦେଇ କହିଲେ।
ଅତିତୀଵ୍ରୋଽଯମାରମ୍ଭସ୍ତ୍ଵଯାଽଽରବ୍ଧୋ ନୃପାତ୍ମଜେ। ତିସୃଣାଂ ଵସତୀନାଂ ହି ସ୍ତାନଂ ପରମଦୁଶ୍ଚରମ୍
ଏହି ବ୍ରତ ତୁମେ ଆରମ୍ଭ କରିଛ, ରାଜକୁମାରୀ, ବହୁତ କଠିନ; ଏହା ସାଧାରଣ ଜଗତର ଜନନୀମାନେ ପାଇଁ ବହୁତ ଦୁର୍ଲଭ।
ନ କାର୍ଯସ୍ତାତ ସଂତାପଃ ପାରଯିଷ୍ଯାମ୍ଯହଂ ଵ୍ରତମ୍। ଵ୍ଯସଂସାଯକୃତଂ ହୀଦଂ ଵ୍ଯଵସାଯଶ୍ଚ କାରଣମ୍
ପିତା, ଆପଣ ଦୁଃଖ କରିବେ ନାହିଁ; ମୁଁ ଏହି ବ୍ରତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କରିପାରିବି। ଏହି ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ ହିଁ କାରଣ ଓ ଉପାୟ।
ଵ୍ରତଂ ଭିନ୍ଧୀତି ଵକ୍ତୁଂ ତ୍ଵାଂ ନାସ୍ମି ଶକ୍ତଃ କଥଂଚନ। ପାରଯସ୍ଵେତି ଵଚନଂ ଯୁକ୍ତମସ୍ମଦ୍ଵିଧୋ ଵଦେତ୍
ମୁଁ କେବେ ବି ଆପଣଙ୍କୁ ବ୍ରତ ଭଙ୍ଗ କରିବାକୁ କହିପାରିବି ନାହିଁ; ଆମ ପରି ଲୋକଙ୍କୁ 'ତୁମେ ଏହା ସଫଳ କର' ବୋଲି କହିବା ଉଚିତ।
ଏଵମୁକ୍ତ୍ଵା ଦ୍ଯୁମତ୍ସେନୋ ଵିରରାମ ମହାମନାଃ। ତିଷ୍ଠନ୍ତୀ ଚୈଵ ସାଵିତ୍ରୀ କାଣ୍ଠଭୂତେଵ ଲକ୍ଷ୍ଯତେ
ଏଭଳି କହି, ଦ୍ୟୁମତ୍ସେନ ବଡ଼ ମନବଳ ସହିତ ଚୁପ୍ଚାପ ହେଲେ; ଏବଂ ସାବିତ୍ରୀ ଅଟୁଟ ଭାବେ ଦଢ଼ ଥିଲେ, ଯେପରି ଶିଳାରେ ତିଆରି।
ଶ୍ଵୋଭୂତେ ଭର୍ତୃମରଣେ ସାଵିତ୍ର୍ଯା ଭରତର୍ଷଭ। ଦୁଃଖାନ୍ଵିତାଯାସ୍ତିଷ୍ଠନ୍ତ୍ଯାଃ ସା ରାତ୍ରିର୍ଵ୍ଯତ୍ଯଵର୍ତତ
ଭାରତଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପରେଦିନ ଆସୁଥିବାବେଳେ, ସାବିତ୍ରୀ ଦୁଃଖରେ ଭରିଯାଇ, ସ୍ୱାମୀଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁ ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲେ; ସେ ରାତି ଏଭଳି ଦେଖାଇଗଲା।
ଅଦ୍ଯ ତଦ୍ଦିଵସଂ ଚେତି ହୁତ୍ଵା ଦୀପ୍ତଂ ହୁତାଶନମ୍। ଯୁଗମାତ୍ରୋଦିତେ ସୂର୍ଯେକୃତ୍ଵା ପୌର୍ଵାଙ୍ଣିକୀଃ କ୍ରିଯାଃ
ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦୟ ହେବା ସହିତ, ସେ ଦିନର ଉଚିତ କାର୍ଯ୍ୟଗୁଡ଼ିକ କରି, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିକୁ ହୋମ କରି, ସକାଳର ନିୟମିତ କ୍ରିୟାଗୁଡ଼ିକ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ।
ଵ୍ରତଂ ସମାପ୍ଯସାଵିତ୍ରୀ ସ୍ନାତ୍ଵା ଶୁଦ୍ଧା ଯଶସ୍ଵିନୀ'। ତତଃ ସର୍ଵାନ୍ଦ୍ଵିଜାନ୍ଵୃଦ୍ଧାଞ୍ଶ୍ଵଶ୍ରୂଂ ଶ୍ଵଶୁରମେଵ ଚ। ଅଭିଵାଦ୍ଯାନୁପୂର୍ଵ୍ଯେଣ ପ୍ରାଞ୍ଜଲିର୍ନିଯତା ସ୍ଥିତା
ବ୍ରତ ସମାପ୍ତ କରି, ପବିତ୍ର ଏବଂ ପ୍ରଶଂସିତ ସାବିତ୍ରୀ ସ୍ନାନ କରି, ତା'ପରେ ହାତ ଜୋଡି ନିୟମିତ ଭାବରେ, ସମସ୍ତ ବୃଦ୍ଧ ଦ୍ୱିଜ, ଶ୍ୱଶୁରୀ, ଶ୍ୱଶୁରଙ୍କୁ ଅନୁକ୍ରମରେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
ଅଵୈଧଵ୍ଯାଶିଷସ୍ତେ ତୁ ସାଵିତ୍ର୍ଯର୍ଥଂ ହିତାଃ ଶୁଭାଃ। ଊଚୁସ୍ତପସ୍ଵିନଃ ସର୍ଵେ ତପୋଵନନିଵାସିନଃ
ତା'ପରେ ତପସ୍ୱୀମାନେ, ଯେଉଁମାନେ ତପୋବନରେ ବସୁଥିଲେ, ସାବିତ୍ରୀଙ୍କ ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ ଭଲ ଭଲ ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେଲେ, ଯାହା ତାଙ୍କର ବିଧବା ଭାଗ୍ୟ ଦୂର କରିବ।